Ocena brak

DUSZPASTERSKIE CZASOPISMA

Autor /Twardoslawxxx Dodano /06.09.2012

Periodyki popularne, poświęcone formowaniu osobowości chrześcijańskiej w celu realizacji posłannictwa Kościoła w ramach ogólnego i specjalnego duszpasterstwa, wydawniczo podporządkowane instancjom kościelnym, zwł. diecezjalnym.

W sensie szerszym zalicza się do nich także -» dziecięce czasopisma religijne, eucharystyczne czasopisma, -> hagiograficzne czasopisma, -» inteligenckie czasopisma religijne, -> ludowe czasopisma religijne, -> maryjne czasopisma, -* młodzieżowe czasopisma religijne, -> parafialne czasopisma, -+ polonijne czasopisma religijne, -* rekolekcyjne czasopisma oraz -»• studenckie czasopisma religijne.

W Polsce ten typ zapoczątkowano w ramach -*• diecezjalnych czasopism, związanych przede wszystkim z -*• rodzin duszpasterstwem i wydawaniem tygodnika -*• „Posłaniec Niedzielny dla Diecezji Wrocławskiej" (Wrocław 1895-1938), organu Bractwa Św. Rodziny, będącego pol. wersją „Das Katholische Sonntagsblatt"; miał on na celu budzenie we wszystkich rodzinach Pomorza, Brandenburgii i austr. Śląska poczucia solidarności z diecezją.

W celu przeciwdziałania germanizacji społeczeństwa pol. w zaborze prus. kilka miesięcy później abp F. Stablewski założył w Poznaniu -* „Przewodnik Katolicki" (1895-1939,1957-), o szerokim zakresie zainteresowań (rei., społ., nar.), z dodatkiem dla dzieci „Opiekun Dziatek" (1896-1926 i kontynuacje), który preferował problematykę rodzinną (szczególnie 1929-39), realizując w zakresie popularyzacji literatury rei. założenia ideowe -* Akcji Katolickiej; również in. pisma diec., m.in. powstałe 1923 -» „Gość Niedzielny" (z dodatkiem „Dom i Szkoła"), 1924 -»• „Dzwon Niedzielny" (z dodatkiem „Matka i Gospodyni") oraz 1931 -* „Siewca Prawdy" (z dodatkiem „Dom i Rola"), koncentrowały problematykę duszpast. wokół obrony małżeństwa i rodziny, ostrzegając przed zagrożeniem niemoralności ( -* amo-ralizm), areligijności, -* alkoholizmu, -* bezrobocia, nędzy; proponowały model rozwoju osobowości, polegający na intensywnej pracy w ramach społecznie dostępnych możliwości, na udzielaniu pomocy potrzebującym, chrzęść, przebaczaniu i dostosowywaniu się do wymogów zasad rei.; podawały też wiele przykładów wzorowych ojców, matek i wychowawców;

po II wojnie świat., z uwagi na zmiany światopoglądowe i demograficzne, uświadamiały one (m.in. „Głos Katolicki", „Ład Boży", „Tygodnik Katolicki") w zakresie postulatów cywilnego prawa małż. i prawa kośc. o niebezpieczeństwach przerywania -»• ciąży i rozwodów, a w latach 60-ych w zakresie odpowiedzialnego rodzicielstwa, dowartościowania roli ojca w nowoczesnej rodzinie (twórcze ojcostwo), współżycia między małżonkami (m.in. -»• antykoncepcji), a także współżycia między pokoleniami (sprawy nastolatków, ludzi starych) i polityki ludnościowej (-»• de-populacja).

Wiele pism i dodatków rei. o tematyce rodzinnej powstawało już na pocz. XX w. pód zaborem prus., np. „Rodzina Chrześcijańska". Bezpłatny dodatek do „Dzwonu Polskiego", „Górnoślązaka" i „Straży nad Odrą" (Katowice 1902-05), „Tygodnik Katolicki". Pismo dla rodzin kat. (Królewska Huta 1912--15) i „Gwiazdka Niedzielna". Dodatek niedzielny dla pol. rodzin kat. do „Gazety Chełmińskiej" i „Gazety Świeckiej" (Chełmno 1913); prawie bezpośrednio po ukazie tolerancyjnym (1905) w Rosji zaczęto wydawanie czasopisma „Pod znakiem Krzyża. Wiara i Życie". Pismo tygodniowe dla rodzin i stowarzyszeń kat. (Petersburg 1910-17) i „Głos Katolicki". Tygodnik dla rodzin pol. poświęcony sprawom uświadomienia kat. (Kijów 1908-10) w celu scalenia środowisk pol. wokół parafii; także -* kalendarze, m.in. W. Wielogłowskiego „Kalendarz dla Rodzin" (Kraków 1853-71) oraz K. Miarki „Święta Rodzina" (Mikołów 1898--99) i „Katolik". Kalendarz dla rodzin chrzęść. (Mikołów 1900--39), zachowały charakter lektury rodzinnej.

W 20-leciu międzywojennym celom duszpast. służyły m.in. „Dom Rodzinny" Dodatek tygodniowy do „Słowa Pomorskiego" (Toruń 1925-33), „Dom i Rodzina". Bezpłatny dodatek do „Echa Kaszubskiego" (Kartuzy 1931-33) i „Rodzina". Dodatek niedzielny do „Dziennika Ludowego" (Poznań 1936-39), kontynuujące wzorce dawniejszego lud. czasopiśmiennictwa. Szczególną rolę odegrała wyd. przez pallotynów -> „Rodzina Polska" (Warszawa 1927--39), omawiająca warunki życia rodzin w poszczególnych krajach oraz pol. regionach i środowiskach (np. w wielkim mieście), pracę kobiet w przemyśle i jej wpływ na życie rodzinne, a także tematy dot. przyrostu naturalnego, uwzględniające wpływ religijności i stosunków wyznaniowych.

W czasopismach polonijnych problematykę duszpasterstwa rodzin uwzględniają nieliczne wydawnictwa, m.in. „Skarb Rodziny". Ilustrowany miesięcznik religijno-społeczny dla ludu (Erie w Pensylwanii, 1917-64), „Ave Maria". Miesięcznik ku czci Maryi dla rodzin kat. (Buffalo 1924-) i „Nasza Rodzina" (Paryż 1924-). Czasopisma in. wyznań chrzęść, włączają duszpasterstwo rodzin w tok ogólnych rozważań duszpast. (-*• ewangelickie czasopisma, -*• mariawici, -> Polski Kościół Narodowy).

Większość diec. czasopism, jak np. czasopisma włocł., katów., częstoch. i łódzkie, w celu oddziaływania duszpast. zapoznawała z kat. nauką społ. (zwł. zawartą w społ. encyklikach pap. Leona XIII i Piusa XI); przez konfrontowanie tych dziedzin z zasadami wiary dążyły one do wywierania wpływu na kształtowanie chrzęść, życia narodu, przysposabianie do pełniejszej orientacji co do obowiązków i uprawnień, szczególnie w dziedzinie oświaty i kultury, oraz do zapobiegania -*• dechrystiani-zacji robotników i chłopów.

W ośrodkach polonijnych pierwszym periodykiem tego typu był „Polak we Francji" (Paryż 1924-40); duszpasterstwo ogólne stało się naczelnym tematem -* „Wiadomości". Biuletyn Misji Kat. w Londynie (Londyn 1938-49), a także coraz liczniejszych po II wojnie świat. -»• polonijnych czasopism religijnych. Pomocnicze funkcje oddziaływania duszpast. pełnią też -*• duchowości religijnej czasopisma (113).
Duszpasterstwu lokalnemu służyły także -*• parafialne czasopisma, których wydawanie zapoczątkowano „Krak. Kroniką Kośc." (1921-22), antycypującą diec. tygodnik „Dzwon Niedzielny", a tradycje tych czasopism wykształciły się w Wielkopolsce, na Śląsku i Pomorzu, później także w Lublinie i Wilnie, a po 1933 w mniejszych ośrodkach (np. Baboszewo, Ćmielów, Krobia, Nieszawa) bądź w poszczególnych parafiach większych miast (Poznań, Toruń, Wilno) ; znane są także w parafiach emigracyjnych, m.in. „Saint Andrew's Parish News" (Detroit 1923-), „Saint Hedwig's Church". Bulletin (Chicago 1936-), „Saint Stanislas' Church". Biuletyn Tygodniowy (Toronto Í958-).
Celom -»• akademickiego duszpasterstwa służyły periodyki -* „Sodalis Marianus" (1901-39), -+ „Młodzież Katolicka" (1929--39) i -> „Iuventus Christiana" (1928-39).

W 20-leciu międzywojennym pojawiły się czasopisma przeznaczone dla żołnierzy (np. „Rycerz Polski", Warszawa 1920--21) oraz kapelanów -* wojskowego duszpasterstwa, np. „Kwartalnik Poświęcony Sprawom Kat. Duszpasterstwa Wojskowego w Polsce" (Wwa 1931-34) oraz „Rozkaz Wewn. Bpa Polowego Wojsk Pol. do Kat. Duchowieństwa Wojskowego w Polsce" (Wwa 1936-39); rozwinęły się one w okresie II wojny świat. — „W Imię Boże". Biuletyn wewnętrzny bpa polowego (Waziriya pod Bagdadem, Petach Tikwa k. Tel-Awiwu, Jerozolima 1942--44), „W Imię Boże". Dwutygodnik rei. II Korpusu (Rzym 1944--46), „Z Bogiem". Gazeta rel.-społ. dywizji strzelców karpackich (Rzym 1944), «Bollettino religioso polacco" (Rzym 1944-46), „Biuletyn Wewn. Duszpasterstwa Kat." (Rzym 1944-46), „Biuletyn Duszpast. dla Księży Kapelanów Armii Pol. na Wsch." (Bagdad, Jerozolima 1943-44), „Biuletyn Wewn. Koła Księży Kapelanów Pol. Sił Zbrojnych w Stanach Zjedn." (Chicago 1953-); miały je także wspólnoty ewangelickie — np. „Poseł Ewangelicki do Żołnierzy Ewangelików Polaków". Miesięcznik rei. dla żołnierzy ewangelików II Korpusu (Mottola, Bari, Bolonia, Rzym 1944-45) i „Without a Title" (Norwich, stan Connecticut, 1942) oraz prawosławne — np. „Ziarnko Prawosławne" (Teheran 1943-44) i „Pol. Żołnierz Prawosł." (1945-46). Dla żołnierzy internowanych w obozach jenieckich wydawano dla katolików — „Droga i Prawda". Dodatek rei. „Gońca Obozowego" (Elgg—Baden, Szwajcaria, 1943-45), „Duszpasterstwo Kat. Polskiego Ośrodka Friedrichshafen". Bulletin (Friedrichshafen 1945), a dla protestantów — „Dobra Nowina". Religijny komunikat miesięczny dla ewangelików Polaków w Niemczech (Meppen, Enis 1946-47), z którego wyrósł organ Kościoła ewangelickoreformowanego w Wielkiej Brytanii pt. „Dobra Nowina" (Londyn 1947-). Świadectwem troski o duszpasterstwo grupowe jest kat. „Posłaniec Duszpasterstwa dla Pol. Grupy Olimpijskiej" (Monachium 1972).

Problematykę duszpasterskiego oddziaływania duchowieństwa omawiały m.in. -»• kapłańskie czasopisma, jak -»• „Gazeta Kościelna" (Lwów 1893-1939), -»• „Głos Kapłański" (Warszawa 1927-39), a także niektóre adm. czasopisma diec.; sprawom duszpast. poświęcono kwartalniki „Wiadomości Pasterskie dla Użytku Kleru Rzymskokatolickiego" (Piotrków Trybunalski, Częstochowa 1905-07), -* „Homo Dei" (Tuchów 1932-), „Duszpasterz". Biuletyn Związku Kapłanów „Unitas" w Poznaniu (Poznań 1937-39), -» „Duszpasterz Młodzieży" (Tarnów, Poznań 1923-29) i -+ „Teologia Praktyczna" (Poznań 1939). Z ważniejszych -* unickich czasopism wydawano m.in. „Dobryj Pastyr". Pryswjaczenyj duspastyrskim i cerkownym sprawom (Stanisławów 1931-39). Po n wojnie świat, ukazywały się -*• „Wiadomości Duszpasterskie oraz Szkice Kazań Niedzielnych i Świątecznych" (Poznań 1945-52).

Funkcję cz.d. nadal pełni „Homo Dei" (wyd. w Warszawie) oraz od 1957 „Ateneum Kapłańskie" (wyd. we Włocławku); zagadnienia związane z duszpasterstwem publikują przede wszystkim diec. czasopisma administracyjne.

 

W.A. Smolen, O prasie katolickiej, w: Księga pamiątkowa mariańska, Lw 1905,1 262-281 ; J. Kłos, 25 lat przy stoliku redaktorskim, Przewodnik Katolicki 26(1920) nr 4-20 (przedr., Pz 1936); Polacy-katolicy, Krakowska Kronika Kościelna 1 (1921) nr 5; Z czym przychodzimy?. Krakowska Kronika Kościelna 1(1921) nr 1; J. Klos, Trzydzieści lat „Przewodnika", Przewodnik Katolicki 31(1925) nr 27-28; W. Murawski, Prasa jako środek pomocniczy w duszpasterstwie. Wiadomości Archidiecezjalne Wileńskie 4(1930) 221-223,236-239; J. Lożanka, 5-lecle kościoła Akademickiego w Warszawie, Rodzina Polska 7(1933) 134-135; Nasz program. Rodzina Polska 9(1935) 2; Z. Jankowska, Ze spraw rodziny. Przegląd, Rodzina Polska 10(1936) — 13(1939) passim; Ewolucja duszpasterstwa, CK 44(1937) 523-524; J. Klos, Drugie dwadzieścia lat przy stoliku redaktorskim. Przewodnik Katolicki 43(1937) 834-835,852-853, 44(1938) passim; Doliwa, Problem szlachty zagrodowej, GK 45(1938) 40-41 ; Duszpasterstwo zdrojowiskowe, GK 45(1938) 370-374,391-394; A. Hlond, Wstęp, Teologia Praktyczna 1(1939) z. 1, 2; Od redakcji. Teologia Praktyczna 1(1939) z. 1, 4; Bibliografia czasopism pomorskich. To 1960 (passim); I.Tu-rowska-Bar, Polskie czasopisma o wsi i dla wsi od XVIII wieku do roku 1960, Wwa 1963 (passim); J.K. Mirecki, Model osobowy w ujęciu „Przewodnika Katolickiego", Wwa 1967; J. Klos, Bylo to w pierwszych dniach roku 1895, Przewodnik Katolicki 60(1970) 24; W. Pabiasz, Rola „Tygodnika Powszechnego" w doskonaleniu pracy duszpasterskiej duchowieństwa. Studium socjologiczne, Lb 1974 (mpsBKUL); B. Chrystowska, „Dzwon Niedzielny" 1924-1939. Monografia czasopisma, Lb 1975 (mpsBKUL); H. Szatkowski, Pierwsze lata „Przewodnika Katolickiego" (1895-1900), w: Na okazanie drogi, Pz 1975, 233-262; M. Weclawski, Ksiądz Józef Klos i jego pierwszy „Przewodnik", w: Na okazanie drogi, Pz 1975, 263-298; J. Kowalik, Bibliografia czasopism polskich wydanych poza granicami kraju od września 1939 roku I-IV, Lb 1976 (passim); H. Bielecka, Powieści o tematyce rodzinnej na tamach „Przewodnika Katolickiego" w tatach 1929-1939, Lb 1977 (mpsBKUL); Cz. Budek. Problematyka wychowania religijno-moralnego w rodzinie według „Ateneum Kapłańskiego" w latach 1946-1975 (w świetle zadań duszpasterstwa rodzin), Lb 1977 (mpsBKUL); F. Adamski, Małżeństwo t rodzina, Lb 1980, 36-53; Z. Zieliński, Bibliografia katolickich czasopism religijnych w Polsce 1918-1944, Lb 1981 (passim).

Podobne prace

Do góry