Ocena brak

DUSZA

Autor /Majeczka Dodano /13.12.2012

Niematerialna zasada —> ży­cia, czynnik ożywiający —> ciało, po­przez wstąpienie w nie i w nim prze­bywanie. Opuszczenie d. przez ciało oznacza jego —> śmierć. Podmiot ży­ciowej aktywności organizmów oraz podłoże zjawisk psychicznych, a w przypadku człowieka także źródło poznania oraz racja jego tożsamości. W psychologii: synonim psychiki -zorganizowanej całości procesów, czynności i własności psychicznych charakteryzujących poszczególne jed­nostki. Pojęcie d. wywodzi się z wy­obrażeń religijnych, w których po­czątkowo utożsamiano ją z ożywia­jącym ciało (i egzystującym z nim) „tchnieniem" lub podtrzymującym jego żywotność „oddechem". Z czasem, wraz z ewolucją poglądów (a mianowicie ze stwierdzeniem mo­żliwości istnienia d. poza ciałem oraz przysługujących jej atrybutów niema-terialności i nieśmiertelności) do­strzeżono jej znaczącą rolę w proce­sie soterycznym (—> soteriologia). W zależności od wyznawanej doktryny religijnej, przyjmuje się, iż po śmier­ci ciała d. wciela się po raz kolejny (—> metempsychoza, —> reinkarnacja), by ostatecznie z kołowrotu wcieleń wyzwolić się i połączyć z —> Bogiem czy nieosobowym absolutem (—> hin­duizm), bądź wieść nieuwarunkowaną egzystencję (—> dźinizm), albo, po jednorazowym wcieleniu, w zaświa­tach oczekiwać na ostateczne połą­czenie ze zmartwychwstałym, wiecz­nym ciałem (—» chrześcijaństwo). Po­śród filozoficznych zagadnień doty­czących d., do budzących najwięcej kontrowersji należą kwestie jej po-
chodzenia, natury i stosunku do ciała. I tak, co do pochodzenia dyskutuje się: czy jest stworzona bezpośrednio przez Boga (-» kreacjonizm), czy zo­stała zrodzona z d. przodków (traducjanizm), czy też jest niestworzona (-> emanacja, —> naturalizm, —> panteizm). Z kwestią pochodzenia wiąże się niekiedy zagadnienie bytowej pierwotności (preegzystencja) bądź po-chodności (—> materializm) d. wzglę­dem ciała. D. definiuje się jako: sub­stancję duchową (-» spirytualizm), myślącą (—> kartezjanizm), jako prze­jaw jedynej substancji (panteizm) lub hipostazę absolutu (emanacja) albo jako materię ożywioną (—> hylozoizm) - materię subtelną, wysoce zorganizo­waną bądź jej funkcję (materializm). Pośród władz d. najczęściej wymie­niane są -> rozum i -> wola. Problem stosunku d. do ciała (-> psychofizy­czny problem), w filozofii nowożyt­nej sprowadzony był do zagadnienia relacji zjawisk psychicznych do zja­wisk fizjologicznych. Rozwiązywano go uznając te zjawiska za różne po­stacie czy przejawy jednej substancji (—» monizm) bądź za odrębne i prze­ciwstawne substancje (-> dualizm), lub szeregi zjawisk wzajemnie na sie­bie nieoddziałujące (harmonia przedustawna w -> monadologii Leibniza. -> okazjonalizm, -> paralelizm), albo oddziałujące (interakcjonizm).

Podobne prace

Do góry