Ocena brak

Duns Szkot i skotyzm

Autor /Emil12345 Dodano /21.04.2011

SKOTYZM

wyrównanie antagonizmu między augustynizmem a tomizmem (postawa zasadniczo augustyńska, ale z przyjęciem wielu elementów Tomasza), dokonane przez franciszkanów – „nowa szkoła franciszkańska”

DUNS SZKOT (1270 – 1308 n.e.)

  • poprzednicy:

Wilhelm z Ware (nauczyciel Dunsa – opozycja przeciw iluminizmowi),

Henryk z Gandawy (XIII n.e. – wierny przekonaniu, iż siły przyrodzone nie wystarczają do poznania pełnej prawdy, konieczne jest boskie oświecenie, ponadto wola powinna poprzedzać rozum (woluntaryzm), z czym wiąże się przekonanie, że dobro jest ważniejsze od prawdy (metafizyka), a miłość ważniejsza od poznania (etyka))

POGLĄDY:

wspólne z Tomaszem: poglądy teologiczne (wspólne dla wszystkich filozofów ortodoksyjnych), ale też ontologiczne, epistemologiczne, psychologiczne (aposterioryzm, odrzucenie teorii iluminacji, koncepcja uniwersaliów, podział funkcji psychicznych)

różnice z Tomaszem: postawa introwersyjna (koncentracja na przeżyciach wewnętrznych), z której wynikał indywidualizm, woluntaryzm (u Tomasza – koncentracja na doświadczeniach zewnętrznych, uniwersalizm i intelektualizm)

PRZEWAGA WIARY NAD ROZUMEM

Naukazajmuje się tym, co jest znalezione przez rozum, a rozum nie wszystko może znaleźć, np. większość tez teologicznych jest rozumowi niedostępna, to dziedzina rozumu

-> sceptycyzm w stosunku do możliwości poznawczych rozumu

Wiara – zajmuje się tym, co niedostępne rozumowi, czyli większością tez teologicznych (w tym: właściwościami Boga, świata, duszy), to dziedzina objawienia

-> poznanie nadprzyrodzone, będące podstawą wiary, ma większy stopień pewności od poznania rozumowego

(różnica w stosunku do Tomasza – mniejsze możliwości rozumu, u Tomasza jedynie niektóre dogmaty nie mogły być rozumowo wytłumaczone; odejście od scholastyki przetwarzającej wiarę w wiedzę)

PRZEWAGA INTUICJI NAD ABSTRAKCJĄ

dwa rodzaje aktów pierwotnych zmysłowe (zmysły zwrócone ku rzeczom zewnętrznym) i umysłowe (umysł zwrócony ku samemu sobie i przeżyciom wewnętrznym)

(u Tomasza – pierwotne akty to tylko akty zmysłowe, umysł jest w stosunku do nich bierny)

Akty zmysłowe prowadzą do poznania nie tylko gatunków, ale i jednostek, co jest możliwe dzięki temu, iż umysłowe poznanie abstrakcyjne jest poprzedzone poznaniem intuicyjnym akt bezpośredniego poznania przedmiotu obecnego

(u Tomasza – poznanie ma charakter ogólny i dotyczy tylko gatunków, przechodzi od zmysłów, przez abstrakcję, do poznania ogólnego)

Przebieg poznania: zmysły (poznanie bezpośrednie zmysłami) -> intuicja (poznanie bezpośrednie– poznanie konkretnej jednostki, jej cech indywidualnych i istnienia) -> abstrakcja (poznanie powszechnych i ogólnych własności rzeczy)

(u Tomasza – zmysły -> abstrakcja)

PRZEWAGA JEDNOSTKI NAD OGÓŁEM

Natura bytu jest jednostkowa (a nie ogólna – Platon), indywidualność to podstawowa cecha bytu.

(odejście od starożytnego uniwersalizmu, gdzie byt lub jego istota jest ogólna, do indywidualizmu)

Forma to istotny czynnik rzeczy, każda rzecz zawiera formę gatunkową i indywidualną. Indywidualność pochodzi od formy, a nie od materii.

(u Tomasza – forma w rzeczy jest jedna i ogólna, indywidualność wynika z materii)

Pojęcia ogólne mają swoje przedmioty, zawarte w rzeczach indywidualnych (np. linia, punkt itd. są zawarte w rzeczach, nie są pustymi pojęciami) – połączenie indywidualizmu z uniwersalizmem.

(u innych – pojęcia ogólne mają swoje przedmioty poza rzeczami, albo w ogóle nie mają przedmiotów)

W człowieku istnieje wiele form – psychiczne i biologiczne

(u Tomasza – tylko jedna forma)

PRZEWAGA WOLI NAD MYŚLĄ

W poznaniu obok zmysłów (materiał) i abstrakcyjnego rozumu (obróbka) ma udział intuicja i wola.

Intuicja to bezpośrednie poznanie jednostkowej rzeczy i jej istnienia.

Wola z natury jest wolna i może kierować rozumem, od woli zależy poznanie – w poznaniu jest aktywność (pierwszy etap jest bierny, kolejny – aktywny)

(U Tomasza – poznanie rozpoczyna się od zmysłów i jest dziełem wyłącznie abstrakcyjnego rozumu, rozum kieruje wolą, poznanie jest procesem receptywnym i biernym)

Wola to najdoskonalsza z władz, wolna wola upodabnia i zbliża człowieka do Boga, jest istotą duszy.

(u Tomasza – rozum to najdoskonalsza z władz, poznanie to cel życia)

Bóg to wolna wola – granicą jego wolności są pierwsze dwa boskie przykazania oraz tworzenie rzeczy sprzecznych i niemożliwych. Prawda i dobro pochodzą od Boga, który może je zmieniać zasady prawdy i dobra są ustanowione przez Boga na bazie jego wolnego wyboru, nie są obiektywne i niewzruszone.

(u Tomasza – Bóg jest zależny od prawdy i dobra)

Prawda i dobro nie muszą być racjonalne, gdyż zależą od niepojętych wyroków bożych i mogły by być zupełnie inne, dlatego można je poznać tylko przez objawienie, a nie przez rozum -> irracjonalizm poznawczy w teologii

ISTOTA SKOTYZMU

świat to zespół jednostek (u Tomasza – prawdy ogólne), jest irracjonalny (u Tomasza – twór racjonalny), to dzieło wolności (u Romasza – konieczny)

wiara ma przewagę nad rozumem, intuicja ma przewagę nad abstrakcją, jednostka nad ogółem, wola nad myślą (za Augustynem)

istnieją formy indywidualne, obok form gatunkowych, i one decydują o indywidualności w rzeczach

rozum nie potrafi objąć wielu prawd teologicznych, w poznaniu musi mieć udział intuicja i wola

prawdy są natury arbitralnej – zależą od wolnej woli Boga

OPOZYCJA – tomiści

SZKOŁA SKOTYSTÓW – franciszkanie (skrajny realizm i formalizm), w XV n.e. – Jan Magistri, Tartaretus, XVI i XVII n.e. – regeneracja w Hiszpanii

Podobne prace

Do góry