Ocena brak

DUCHOWOŚĆ CHRZEŚCIJAŃSKA - CZASY NAJNOWSZE

Autor /RyjeK Dodano /24.08.2012

W XX w. prądy d.ch. kształtowane były głównie przez nurt mistyczno-kontemplacyjny, bibl.-liturg. i chrystocentryczno-eklezjalny; w poł. XX w. nabrała d.ch. nowego charakteru apost. w związku z rozwojem -*• zespołów nieformalnych, a ostatnio ekum. i charyzmatycznego.

Na pocz. XX w. szerzył się nurt mist, we Francji i Hiszpanii, a później w in. krajach; zapoczątkowali go A. Saudreau i A. Poulain wzbudzając żywe dyskusje między wieloma teologami (m.in. G.J. Arintero, R. Garrigou-Lagrange, Gabriel od św. Marii Magdaleny) na temat natury życia mist, i powołania wszystkich do kontemplacji.

Prawdę o ojcostwie Boga, który przez łaskę nadprzyr. adopcji czyni nas dziećmi Bożymi, dając uczestnictwo w swoim życiu, jako ideę przewodnią d.ch. przyjął C. -»• Marmion (zm. 1923); skoro Chrystus, do którego dochodzi się wyłącznie przez Kościół, jest z woli Boga Ojca dzięki wcieleniu i męce jedynym pośrednikiem między Bogiem i ludźmi, a ponadto przyczyną sprawczą ich usynowienia i jedynym wzorem doskonałego życia (działania i cnót) dla adoptowanych synów Bożych — warunkiem Bożej adopcji (-*• dziecięctwo Boże) jest wiara w bóstwo Chrystusa, będąca fundamentem życia nadprzyr., oraz przyjęcie chrztu (sakrament adopcji), który zapoczątkowuje śmierć dla grzechu, a życie dla Boga; Marmion wywarł też wpływ na kształt współcz. duchowości kapł., głosząc że kapłan jako pomazaniec Boży (alier Christus), powinien żyć duchem głębokiej wiary i modlitwy, dążyć do wyższej świętości i być wzorem doskonałości dla wszystkich wiernych; znaczną rolę przypisywał również liturgii, która włączając duszę w tajemnicę Chrystusa harmonizuje ją z myślą i życiem Kościoła i jest dla niej narzędziem łaski, specyficznej dla danej tajemnicy.

Powrót do źródeł bibl. zaznaczył się w d.ch. w związku z upowszechnieniem -* czytania Pisma św. i organizowaniem -»• ćwiczeń duchownych dla elity świeckich w 1. poł. XX w.; w celu pogłębienia życia rei. podkreślano konieczność dowartościowania symboliki, zwł. dziejów Izraela na pustyni, jego pielgrzymowania do ziemi obiecanej, ojcowskiej troski Boga o swój lud i zawartego z nim przymierza (L. Cerfaux, C. Vagaggini, Ch.A. Bernard), oraz uwypuklano bogactwo doktrynalne i walory życiowe treści Pisma św. (Paweł od Krzyża, A. Wikenhauser, D. Barsotti), by podobnie jak u średniow. mnichów uczynić je częścią duchowości religijnej.
Nurt liturg. upowszechniający się w wielu krajach eur. zrodził się z uświadomienia roli dogmatu o Kościele jako -»• Mistycznym Ciele Chrystusa; zainicjowany został w benedyktyńskim opactwie -»• Solesmes w XIX w. przez P. -»• Guérangera (zm. 1875), który liturgię opartą na nadprzyr. rozumieniu wspólnotowej struktury Kościoła uważał za środek zapobiegawczy przeciw indywidualizmowi; jego kontynuatorem był M. -»• Festugière OSB (zm. 1950) w -*• Maredsous (Belgia), przypisujący liturgii, podobnie jak Guéianger, poważną rolę w kształtowaniu właściwych form d.ch.; ośrodkami tego nurtu były także opactwa benedyktyńskie -+ Mont-César, -*• Saint-André, -+ Beuron, -»• Maria Laach; O. ->• Casel OSB propagował tezę o „liturgii-misterium", w której obiektywnie uobecnia się tajemnica męki i śmierci Chrystusa (-* misteryjna teoria);

na rolę liturgii w kształtowaniu ofiarnej miłości chrzęść, zwróciło uwagę środowisko teologów niem. zR. -> Guardinim na czele; próbę przystosowania liturgii i jej ducha do życia codziennego podjął P. -> Parsch CRL z opactwa Klosterneuburg (k. Wiednia), a w zbliżeniu młodzieży belg. i franc, do liturg. kultu eucharystii wielkie zasługi położyła -»• Jeunesse Ouvrière Chrétienne; w Polsce ten typ d.ch. propagowali w ramach -* akademickiego duszpasterstwa oraz wśród inteligencji m.in. ks. W. -* Korni-łowicz w dziełku Chrześcijańska odbudowa świata w świetle nauki o Ciele Mistycznym. Rozważania nad rolą duszpasterza w akcji społecznej (Wwa 1938) i Maria Renata od Chrystusa (Z. -* Fudakowska) w Sentire cum Ecclesia.

Szkice liturgiczne (Pz 1934), U źródeł łaski (Pz 1937) oraz w Vivere cum Ecclesia. Rozważania liturgiczne na poszczególne okresy i święta roku liturgicznego (I-VH, Kr 1948-49, I-II, 19582); słuszność tego nurtu liturg. jak i znaczenie modlitwy prywatnej podkreślił pap. Pius XII, który przedstawiwszy w enc. Mediator Dei z 1947 teol. i duszpast. problemy liturgii zachęcał do dalszych badań na tym polu wskazując na jej ścisły związek z dogmatem o Mistycznym Ciele Chrystusa; podejmowane od tego czasu prace nad wzajemnymi relacjami między liturgią a duchowością (A.G. Martimort, J.A. Jungmann, B. Fischer, L. Bouyer, Vagaggini, G.M. Brasò, Barsotti, B. Neunheuser) świadczą o dążeniu teologów współcz. do zespolenia liturgii i duchowości w jedną organiczną całość.

Nurt bibl. i liturg. szerzył się też w latach 20-ych i 30-ych w ramach d.ch. upowszechnianej w organizacjach kośc., zwł. w -* Akcji Katolickiej mającej na celu zaangażowanie świeckich w świadomy -»• apostolat (IV Q, zarówno w rodzinie jak i w miejscu pracy, od stanowisk kierowniczych do robotniczych włącznie (Jeunesse Ouvrière Chrétienne); treści bibl. i życie liturg. miały stać się środkiem do chrystianizacji wszystkich dziedzin ludzkiej działalności i ewangelizacji środowisk pozachrześc., zwł. wrogo lub indyferentnie nastawionych do Kościoła.

Próbę dostosowania tradycyjnej ascezy do poszczególnych faz somatycznego i psych, rozwoju, zgodnie ze wskazaniami psychologii rozwojowej, podjął w latach 30-ych H. Schmidt podkreślając konieczność motywacji dla zaangażowania całego człowieka (intelektu, uczuć i popędów) w realizację wartości rei. i mor., rolę naturalnych zalet ciała i ducha w służbie łaski oraz wagę przystosowania techniki pracy duchowej do warunków rozwojowych organizmu.

W związku z powrotem do źródeł pobożności chrzęść, zaczęto na nowo odkrywać bogatą duchowość ojców Kościoła (G. Bardy, H. de Lubac, J. Danielou, H.U. von Balthasar, J. de Ghellinck), z jej centr, problemami bliskimi współcz. mentalności, a pomijanymi w przeszłości, jak m.in. rozumienie d.ch. w kontekście -»• historii zbawienia (element koncentrujący w systemach teol. Ireneusza, Orygenesa i Grzegorza z Nysy) oraz jej wspólnotowy charakter (ojcowie gr.), a także wpływ naszych postaw na formowanie życia innych.

Dawniejsze formy d.ch. preferujące kontemplację i obcowanie z Bogiem oraz głoszące konieczność porzucenia świata dla prowadzenia pogłębionego życia chrzęść., ustępują miejsca duchowości -»• inkarnacjonizmu (u jej podstaw leżało uświadomienie sobie przez Kościół właściwego sensu stworzenia świata przez Boga i wcielenia Chrystusa, które ukazało godność ludzkiej natury);

duchowość ta wskazuje drogę do świętości przez współpracę człowieka ze stwórczym dziełem Boga w małżeństwie, w wykonywaniu zawodu i spełnianiu zadań doczesnych; zasadniczym rysem d.ch. okresu powojennego jest włączanie: chrześcijanina w świat, a realiów życia codziennego w urzeczywistnianie ewangelii oraz wartości ludzkich w ideał świętości, co A.M. Besnard określił „duchowością włączania"; proces ten sprzyja różnicowaniu się duchowości stanowych (duchowość małż., zak., kapł.) i zawodowych (I. Iparraguirre, G. Thils, C. García); zasadniczo odrębną duchowość reprezentują zatwierdzone oficjalnie 1947 przez pap. Piusa XII -> instytuty świeckie (1980 było ich 125), których członkowie realizują drogę -»• rad ewangelicznych w ramach zaangażowania w świecie; przekonanie, iż zjednoczenie z Bogiem jest duszą apostolatu (J.B. Chautard, L. Lochet) przyjmowane powszechnie niemal do ostatnich lat zostało wzbogacone świadomością, że działanie podtrzymuje życie duchowe i przyczynia się do jego rozwoju (Besnard).

W związku z przywróceniem właśc. miejsca kategorii bibl. -»• Ludu Bożego, w d.ch. ujawnił się renesans wartości wspólnotowych, będących nowym wyrazem jedności hierarchii z laikatem (-* kapłaństwo wspólne), który od poł. XX w. łączy się spontanicznie w -*• zespoły nieformalne; w celu prowadzenia intensywniejszego życia ewangelicznego pragną one (1968 było ich ponad 1000) dotychczas istniejące struktury kośc. nasycić nową treścią i ukształtować specyficzną d.ch. zarówno o zasięgu ogólnokośc. (np. -> ekipy Najśw. Maryi Panny, -* Cursillos de Cristiandad, -»- focolarini, -»• Comunione e Liberazione), jak też lokalnym (np. ->• Stefanus Gemeinschaft, -* Światło—Życie, -*• Jumbi—Kai i -*• Jamaa).

Różne próby ujęć d.ch. zaaprobował Sobór Wat. II; odnośnie do kapłanów zniwelował dotychczasową 2-płaszczyznowość w pojmowaniu posłannictwa i osobistej świętości stwierdzając, że kontynuacja misji Chrystusa nie tylko wymaga świętości, lecz jest jednocześnie środkiem do jej osiągnięcia i podtrzymania życia duchowego;

nawiązując do laikatu podkreślił w duchu upowszechniającej się coraz bardziej orientacji antropol., godność całej osoby ludzkiej oraz centr, miejsce człowieka w -»• ekonomii zbawienia; wskazał jednocześnie na -*• wcielenie Syna Bożego w Jezusie Chrystusie jako na wzorzec i kres urzeczywistnienia ludzkiej natury (rys eschatol.) i uwypuklił konieczność ścisłego powiązania religii z życiem (-* historia zbawienia) i włączania w orbitę spraw Bożych wszystkiego, co ludzkie i ziemskie (->• ziemska rzeczywistość) w formie właściwie rozumianej -* konsekracji świata; określiwszy zatem właściwe miejsce i rolę laikatu (podobnie jak Akcja Kat. w 1. poł. XX w.) Sobór wyjaśnił, że zadaniem laikatu w Kościele jest -»• ewangelizacja i wprowadzanie chrzęść, dynamiki w ludzkie społeczności (R.M. Spiazzi, K. Rahner, J. Danielou, P. Glorieux, A. Sustar, Y. Congar) oraz realizowanie w eklezjalnej i sakramentalnej wspólnocie doskonałej świętości przy pełnej akceptacji doczesnych zaangażowań (B. Monsegu, P. Brugnoli, R. Oechs-lin, A. Barrufo).

D.ch. wzbogaciła się również o nowe wartości związane z -*• ekumenizmem, który domaga się zmiany sposobu myślenia i działania chrześcijanina zgodnie z treścią objawienia Bożego przy uwzględnieniu -»• hierarchii prawd wiary w celu wyjścia z konfesyjnego getta; postuluje on orientację chrystologiczną (implikuje teocentryzm i pneumatocentryzm) umożliwiającą asy-milowanie wartościowych cech d.ch. wszystkich wyznań na drodze przemiany duchowej postawy człowieka;

za najskuteczniejsze środki uważa się nowy sposób spojrzenia i oceny w stosunku do prawd wiary in. wyznań, zaparcie się siebie, nieskrępowane wylanie miłości (DE 7) i niczym nie ograniczoną hojność, ducha pokory i wspaniałomyślności, przebaczania i prośby o przebaczenie oraz czystość intencji i wzajemne zaufanie; ostatecznym celem ekumenicznej d.ch. jest dążenie do Boga Ojca w łączności z Synem Bożym i w zjednoczeniu z Duchem Świętym.
Charakterystycznym rysem współczesnej dxh. jest orientacja chrystologiczno-pneumatologiczna, zw. -* odnową charyzmatyczną, zakładająca u ochrzczonych konieczność wtórnego nawrócenia i zaktualizowania mocy otrzymanej na chrzcie; nawrócenie to dokonuje się przez odrodzenie autentycznej wiary z racji obecności we wspólnocie, silnej nadziei na przyszłe zbawienie oraz miłości wzbudzającej wdzięczność i potrzebę chwalenia Boga;

indywidualna modlitwa we wspólnocie umacnia świadomość wspólnych dążeń i ducha braterstwa, wytwarza silną więź wiary i równości między obecnymi oraz czyni ich podatnymi na „wylanie się Ducha Świętego", które nie tylko jest pierwszym krokiem (a nie etapem końcowym) postępu na zwyczajnej drodze chrzęść, doskonałości, lecz także zaktualizowaniem łaski chrzcielnej oraz nowym zawładnięciem duszy człowieka przez dar -» charyzmatów (wzrost życia Bożego, doświadczenie działania Ducha Świętego w duszy, radosne przeżycie modlitwy, ukochanie Pisma Św., przywiązanie do Kościoła, pragnienia misjonarskie, czasem doświadczenie wyzwolenia wewn., a na końcu prorokowanie, dar języków, moc uzdrawiania i rozróżniania duchów); charyzmatyczna d.ch. unikając jednostronnego kultu Ducha Świętego wprowadza człowieka w modlitwę i duchowość trynitarną przez uczestnictwo w eucharystii i wskazuje na Chrystusa jako centrum, ku któremu należy zdążać przez modlitwę, studium teol., wspólnotę i służbę (tzw. 4 promienie koła zorientowane ku centrum).

Odmiennym nurtem orientacji chrystocentrycznej jest zrodzony z ducha Soboru Wat. II -*• neokatechumenat postulujący w parafii adaptację d.ch. pierwotnego -*• katechumenatu do sytuacji człowieka współcz. (RRIA); w zawiązywanych wspólnotach dąży się do pełnej akceptacji przez wiarę treści kerygmatu apost. wspartego stałym kontaktem ze Słowem Bożym i życiem sakramentalnym; ma to na celu przejście (-> droga) od człowieka wg ciała do człowieka wg -» ducha (TT) w płaszczyźnie egzystencjalnej (istota nawrócenia w teologii Pawła Apostoła); w „drodze" ma urealniać się przyjęta przez członków wspólnoty obietnica dojrzałego nawrócenia wyrażająca się gotowością do podejmowania najtrudniejszych uczynków (m.in. miłości nieprzyjaciół) ukierunkowanych ku życiu wiecznemu (-> Kazanie na górze);

świadomość ta rodzi pragnienie przepowiadania ewangelii i świadczenia o Chrystusie wobec świata, miłości wyrażającej się w niesieniu za Chrystusem własnego krzyża (Mt 16, 24-25) i akceptacji własnej historii życia, widzianej jako dar Boga.
Papież Jan Paweł II, rozwijając nurt soborowy, za podstawowe cechy współczesnej d.ch. uważa zaangażowanie w przebudowę świata zgodnie ze stwórczą myślą Boga, jego konsekrację po myśli odkupieńczego działania Jezusa Chrystusa (konsekracja świata), kształtowanie własnej osobowości zgodnie z chrzęść. -»• doświadczeniem religijnym i oddziaływanie na wspólnoty rei. przez obecność w zespołach nieformalnych, które umożliwiają dążenie do pełni osobowości człowieka bytującego w wymiarze indywidualnym i wspólnotowym oraz ziemskim i transcendentnym; Chrystus bowiem zjednoczony z Ojcem i z każdym człowiekiem udziela nieustannie Ducha, który człowiekowi daje świadomość synostwa Bożego i kieruje go ku Ojcu (enc. Redemptor hominis z 1979); wyznawcy Chrystusa powinni uczestniczyć w miłości miłosiernej Boga do ludzi (enc. Dives in misericordia z 1980), a jego kapłani dążyć do niepodzielnej miłości służebnej wobec wiernych oraz Chrystusa (List do kapłanów na Wielki Czwartek z 1979).

 

J.B. Chautard, L'âme de tout apostolat, P 1907,1979" (Życie wewnętrzne a duch apostolstwa, Kr 1928,1930s); H. Brćmond, Histoire littéraire du sentiment religieux en France depuis de la fin des guerres de religion jusqu'à nos jours I-XI, P 1916-36; H. Felder, Die Ideale des heiligen Franziskus von Assisi, Pa 1923,1924a; G. Martin, La petite vote d'enfance spirituelle d'après la vie et les écrits de la bienheureuse Thérèse de l'Enfant-Jésus, Lille 1923 (Mata droga dziecięctwa duchowego według życia i pism świętej Teresy od Dzieciątka Jezus, Wadowice 1925, Kr 1936a); L'esprit de la bienheureuse Thérèse de T Enfant-Jésus, Bar-le-Duc 1924 (Duch świętej Teresy od Dzieciątka Jezus wedlug jej pism i świadków naocznych jej życia, Kr 1925); U. Beriière, L'ascèse bénédictine des origines à la fin du XII' siècle. Mar 1927 ; F. Cayré, La contemplation augustinlenne. Principes de la spiritualité de saint Augustin, P 1927,1954a; A. Brou, La spiritualité de saint Ignace, P 1928; A. Bertram, Im Geiste und Dienste der Katholischen Aktion, Mn 1929 (W służbie ideałów Akcji Katolickiej, Pz 1938); I. Ryelandt, La spiritualité bénédictine, Revue liturgique et monastique 14(1929) 400-412; F. Vernet, La spiritualité médiévale, P 1929; F. Bouchage, Saint Grégoire le Grand. Méthode de vie spirituelle tirée de ses écrits, P 1930; L. Bracaloni, La caratteristiche della spiritualità francescana, SFr 27(1930) 1-38,37(1940) 7-31,44(1947) 145-163; Saint Augustin, sa sainteté, sa doctrine spirituelle, P 1930; M. Viller, La spiritualité des premiers siècles chrétiens, P 1930; K. Kowalski, Święty Augustyn mistrz życia duchowego, Lb 1931 ; E. Bułhak, Przedmowa, w: Dionizy Areopagita. Dzieła, Kr 1932, 19476, s. X-CCLXXXVIII; G. Butler, Ways of Christian Life, Lo 1932; A. Gemelli, // francescanesimo, Mi 1932; H. Humbertclaude, La doctrine ascétique de saint Basile de Cesaree, P 1932; H, Delehaye, Les origines du culte des martyrs. Bru 1933 ; G. Bardy, La vie spirituelle d'après les pères des trois premiers siècles, P 1935, l-II, 19682; Gabriel od świętej Marii Magdaleny, Santa Teresa di Gesù maestra di vita spirituale. Mi 1935, 19582 (Św. Teresa od Jezusa mistrzyni życia wewnętrznego, Kr 1944); H. Campenhausen, Die Idee des Martyriums in der alten Kirche, Gö 1936; J. Gautier, L'esprit de l'école française de spiritualité, P 1937; P. Mandonnet, A. Vicaire, Saint Dominique. Lidée, l'homme et l'oeuvre, P 1938; H. Schmidt, Organische Aszese. Ein zeitgemässer, psychologisch orientierter Weg zur religiösen Lebensgestaltung, Pa 1938,19566; G. Bozzetti, Lineamenti di pietà rosminiana, Domodossola 1940; A. Portaluppi, Dottrine spirituali. Alba 1943; A. Gemelli, La dottrina ascetica di san Bonaventura da Bagnoregio, w: San Francesco d'Assisi e la sua „Genie Poverella", Mi 1945, 169-213; A. Janssens, Newman. Introduzione al suo spirito e alla sua opera, R 1945; G. Thils, La théologie des réalités terrestres I-II, Lv 1946-49; Pourrai; D. Amand, L'ascèse monastique de saint Basile. Essai historique, Mar 1947; R. Thibaut, L'idée maitresse de la doctrine de dom Marmion, Mar 1947; F. Vandenbroucke, Le moine dans l'Eglise du Christ, Lv 1947, 18-32; J.M. Clark, The Great German Mystics Eckhart, Tauler and Scuse I-II, Ox 1949; L. Cognet, La spiritualité française au XVIIe siècle, P 1949; L. Lochet, Union à Dieu, âme de tout apostolat, Mo 1950,19613 ; Gabriel od świętej Marii Magdaleny, L'unione con Dio secondo san Giovanni della Croce, Fi 1951; O. Spiess, H. Denifle, Die deutschen Mystiker des 14. Jahrhundert. Beitrag zur Deutung ihrer Lehre, Fri 1951; J. Chatillon, De Guillaume de Champeaux à Thomas Gallus, RMA 8(1952) 139-162, 247-272; J. de Guibert, La spiritualité de la Compagnie de Jésus, R 1953; La spiritualité catholique, P 1953; M. Philipon, La doctrine spirituelle de dom Marmion, P 1954; G. Turbessi, La solitudine dell'asceta come espressione ideale della vocazione cristiana, Benedictina 8(1954) 43-55; M. Denis, Spiritualità riparatrice, Pescara 1955; A. Hustache, Maitre Eckhart et la mystique rhénane, P 1956; C.J. Nesmy, // cuore di Gesù e la vita spirituale, Boi 1956; F. Cayré, Spirituali e mistici dei primi tempi, Catania 1957; M. Pellegrino, La spiritualità del martirio. Il martire e Cristo, Tn 1957; R. Roques i in., DSAM III 244-429; A. Tessarolo, // culto del Sacro Cuore, Tn 1957; L. Cognet, De la dévotion moderne à la spiritualité française, P 1958; W. Czapliński, Problematyka „ascezy organicznej", AK 57(1958) 33-40; L. Gćnicot, La spiritualité médiévale, P 1958,1971a; P. Serouet, De la vie dévote à la vie mystique. Sainte Thérèse d'Avila, saint François de Sales, P 1958; G. Thils, Sainteté chrétienne. Précis de théologie ascétique, Thielt 1958,19622 ; C. van der Wansem, Het autsteen zu de geschiedenis der broederschup von het gemeene leven tot 1400, Lv 1958; J. Winandy, L'idée de fuite du monde dans la tradition monastique, w: Le message des moines à notre temps, P 1958, 95-104; Histoire de la spiritualité chrétienne I-III, P 1960-66; J. Leclercq, La doctrine de saint Grégoire I-II, P 1961 ; K. Górski, Od religijności do mistyki. Zarys dziejów życia wewnętrznego w Polsce, Lb 1962; T. Sartory, Mut zur Katholizität. Geistliche und theologische Erwägungen zur Einigung der Christen, Sa 1962; L. Barrachina, Spiritual Doctrine of Saint Augustine, NY 1963; P. Brugnoli, La spiritualità dei laici, Bre 1963; P. Cochois, Bérulle et l'école française, P 1963; E.J. Cuskelly, A Heart to Know Thee. A Practical Summa of the Spiritual Life, We 1963; A.M. Besnard, Visage spirituel des temps nouveaux, P 1964; R. Bessero Beiti, Spiritualità rosminiana, Mi 1964; G.M. Brasò, Liturgie et vie spirituelle, Tou 1964; J. Leclercq, Aux sources de la spiritualité occidentale, P 1964; £. Longpré, M. de Pobladura i in., DSAM V 12681422; G. Maioli, Teologia della devozione berullìana al Verbo incarnato, Varese 1964; P. Serouet, DSAM V 10571097; F. Vandenbroucke, Histoire de la pauvreté, VS 111(1964) 729741; A.M. Besnard, Kierunki rozwojowe współczesnej duchowości, Conc 1-2(1965-66) 653--664; J. Orcibal, Le cardinal de Bérulle. Evolution d'une spiritualité, P 1965; F. Vandenbroucke, Duchowość i duchowości, Conc 1-2(1965-66) 665-674; R. Bultot, Teologia rzeczywistości ziemskich a duchowość laikatu, Conc 2-3 (1966-67) 515-532; E. Larkin, Rola ascetyzmu w życiu współczesnym, Conc 2-3(1966-67) 540-546; P. Brugnoli, La spiritualità dei laici dopo il Concilio, Bre 1967; R. Gillet, DSAM VI 872-910; M.G. Renzi, Attualità di san Francesco di Sales, Tn 1967; L. Cognet, Introduction aux mystiques rhénoflamands. Tou 1968; tenże, Le jansénisme, P 1968; R. Łukaszyk, Pojęcie Kościoła jako Ludu Bożego w eklezjologii Vaticanum II, RTK 16(1969) z. 2, 41-62; L. Colin, Alphonse de Liguori. Doctrine spirituelle I-II, Mulhouse 1971; C. García, Corrientes nuevos de teologia espiritual, Ma 1971 ; J.M. Moliner, Historia de la espiritualidad, Burgos 1972; C. Violante, Studi sulla cristianità medioevale, Mi 1972; R. Laurentin, C. de Meester, V. Sion, Actualité de Thérèse de Lisieux, Carmel 16(1973) 303341 ; A. RoyoMarin, Los grandes maestras de la sobrenatural. Historia de la espiritualidad cristiana, Ma 1973; A. Blasucci, La spiritualità di san Bonaventura, Fi 1974; W. Köster, Sobre ¡a espiritualidad ignaciana, Manresa 46(1974) 99104; J.M. Moliner, Espiritualidad medieval. Los mendicantes. Burgos 1974; M. Mollat, Recherches sur les pauvres et la pauvreté dans l'Occident médiéval III, P 1974; A. Oberti, Spiritualità degli istituti secolari, Vita consacrata 10(1974) 563581. 607621 ; P. Sczaniecki, W. Słomka, Nauka o modlitwie i życiu wewnętrznym, DTKP I 309-336; P.A. Sigal, Les marcheurs de Dieu. Pèlerinages et pèlerins au moyen-âge, P 1974; S. Smoleński, Cechy charakterystyczne duchowości brata Alberta (1845-1916), w: Chrześcijanie, Wwa 1974, I 125-133; N. Theis, John Henry Newman in unserer Zeit, Nu 1974; A. Witkowska, Z zagadnień „peregrinationis religiosae" w średniowiecznej Europie, RH 22(1974) z. 2, 33-46; E. Ancilli, DES II 1781-1797; K. Arguello, Le comunità neocatecumenali. Rivista di vita spirituale 29(1975) 191-198; A. Bazielich, Zarys dziejów duchowości w Polsce, AK 84(1975) 455-479; W. Dudek, Ruch ekumeniczny w odnowie życia wewnętrznego, AK 85(1975) 243--254; W. Granat, Życie wewnętrzne powołaniem każdego chrześcijanina, AK 85(1975) 195-209; F. Jóżwiak, Życie duchowe pierwotnej wspólnoty chrześcijańskiej, AK 84(1975) 424-438; B. Przybylski, Życie wewnętrzne dziś, AK 85 (1975) 255-272; tenże, Teologia życia wewnętrznego. Artykuł bibliograficzny, AK 85(1975) 90-119; B. Przybylski, M. Stokowska, Życie duchowe w dziejach ludzkości i Kościoła, AK 84(1975) 480-508; S. Rosik, Dążenie do nieba jako nakaz historiozbawczy w doktrynie Grzegorza Wielkiego, RTK 22(1975) z. 3, 33-43; A. Vauchez, La spiritualité du moyen-âge occidental. VIIIe-XIIe siècles, P 1975; C. Egger, DIP III 456-463; M. Gogacz, A po faly ka jako sposób opisu doświadczenia mistycznego w tekstach świętego Bonawentury, w: Święty Bonawentura. Życie i myśl, Wwa 1976, 366-392; K. Górski, Teologia ascetyczno--mistyczna, DTKP III 1, 299-336; A. Merdas, Odnowa w Duchu Świętym, WDr 4(1976) z. 6, 24-35; R. Ravier, Ce que croyait François de Sales, P 1976; A. Żynel, Droga ku Bogu poprzez ascezę według świętego Bonawentury, w: Święty Bonawentura. Życie i myśl, Wwa 1976, 348-365; K. Arguello, //neocatecumenato, un'esperienza di evangelizzazione in atto. Sintesi delle sue linee di fonde. Rivista di vita spirituale 31(1977) 90-102; A. Blasucci, Chrześcijański model życia w świecie według świętego Franciszka z Asyżu, AK 88(1977) 108--120; J. Franik, Pojęcie duchowości liturgicznej w posoborowej literaturze teologicznej, Lb 1977 (mpsBKUL); A. Kraxner, Elemente einer neuen Spiritualität. Ein richtungsweisendes Modell, W 1977; H.J. Lipiński, Duchowość świętego Franciszka i aktualność franciszkańskiej drogi, AK 88(1977) 121-128; L. Penna, Le massime di perfezione cristiana di Rosmini, Rivista rosminiana di filosofìa e di cultura 71(1977) z. 2-3, 127-132; Spiritualità dell'azione. Contributo per un approfondimento, R 1977; G. Zevini, Le comunità neocatecumenali. Una pastorale di evangelizzazione permanente, w: Temi teologico-pastorali, R 1977, 103-124; K. Górski, Duchowość chrześcijańska, Wr 1978; T. Ledóchowska, o katolickim ruchu odnowy charyzmatycznej inaczej. Znak 30(1978) 603-619; T. Špidlik, La spiritualité de l'Orient chrétien. Manuel systématique, R 1978; J. Struś, Wartości humanistyczne w ascetyce świętego Franciszka Sałezego, Seminare 3(1978) 159-175; L.J. Suenens, Oecuménisme et renouveau charismatique, P 1978; A. Valle, Momenti e valori della spiritualità rosminiana, R 1978; Heiligkeitsmodelle, Conc 15(1979) 559-619; J. Hüttenbügel, ökumenische Spiritualität, US 34(1979) 127-130; S. Nowak, Duchowość odkupienia środkiem odnowy Kościoła według encykliki „Redemptor hominis", RBL 32(1979) 347-357; J. Sudbrack, Konzentration auf die Mitte. Anstösse moderner Spiritualität bei Papst Johannes Paulus II, GuL 52(1979) 267-289; G. Zevini, Die christliche Erwachseneninitiation in den neokatechumenalen Gemeinschaften, Conc 15(1979) 112-117; Drogi świętości. Lb 1980; S. Rosik, Finalizm życia chrześcijańskiego w świetle twórczości papieża Grzegorza Wielkiego, Lb 1980; E. Weron, Teologia życia wewnętrznego ludzi świeckich, Pz 1980.

Podobne prace

Do góry