Ocena brak

Dualizm ortodoksalny scholastyczny

Autor /Waldemar1888 Dodano /21.04.2011

SCHOLASTYKA

  • cel: poznanie prawd nadprzyrodzonych poprzez rozumowanie; rozumowanie (dialektyka) ma być podporządkowane poznaniu prawd nadprzyrodzonych (Objawienia);

  • dialektyka ma być podporządkowana dogmatom (punkt wyjścia), a filozofia – służebnicą teologii

ŚW. ANZELM (XI/ XII n.e.) – „ojciec scholastyki”

  • poprzednicy:

    • Augustyn (koncepcja stosunku wiary do rozumu, koncepcja Boga) poprzednik w zakresie metafizyki

    • spór o wartość dialektyki:

z jednej strony: Berengar z Tours (zwolennik dialektyki - czysto rozumowego dochodzenia do prawdy),

z drugiej strony: Fulbert (ostrożny w stosunku do dialektyki, która może prowadzić do odrzucenia dogmatów), Otloh z Regensburga, Manegold z Lautenbachu (Niemcy), Piotr Damiani (Włochy) – dialektyka dotyczy wyłącznie spraw ludzkich, a nie boskich, ponieważ Bóg mógłby uczynić świat innym niż jest, mógłby zmienić nawet przeszłość; dialektyka musi podporządkować się dogmatom – filozofia ma być „służebnicą teologii”

stanowisko pośrednie: Lanfranc (Włoch, potem Francja, Anglia) nauczyciel i bezpośredni poprzedni Anzelma w sprawach dialektyki

  • życiorys:

    • lata męskie spędził we Francji (uczeń Lanfranca, pociągnięty jego sławą), w Bec – przeor klasztoru, potem opat (spokojne życie);

    • pod koniec życia był arcybiskupem w Canterbury (dygnitarz kościelny); podobno człowiek o spokojnym i miłym charakterze

  • pisma: teologiczne i logiczne (pierwszy okres), teologiczne i dewocyjne (drugi okres) – scholastyk w treści metafizycznej i metodzie myślenia, brak schematycznej metody wykładu scholastycznego

FILOZOFIA

Powinno się przez wiarę dochodzić do zrozumienia, a nie przez zrozumienie do wiary. (nie po to mam zrozumieć, aby uwierzyć, lecz wierzę, aby zrozumieć). Do poznania potrzebna jest wiara (objawienie; punkt wyjścia i dojścia rozumowania) i rozum (uzasadnianie, wyjaśnianie wiary; operacje wyjaśniające) -> swoista postawa scholastyczna, między fideizmem (wiara podstawą) a racjonalizmem (rozum podstawą), to wiara poszukująca zrozumienia

Wiara (dogmaty) są dane (objawienie) i prawdziwe Pismo św. podaje, co jest prawdą, ale nie podaje, dlaczego.

Rozum jest wolny i samo dzielny w granicach dogmatu – zadaniem jest wyjaśnienie, dlaczego dogmaty są prawdą.

Anzelm starał się wyjaśnić wszystkie dogmaty (nawet te z reguły uznawane za niewyjaśnialne – tzw. tajemnice wiary) – Trójcę, odkupienie, wcielenie; zakładał, że Bóg i świat są racjonalne (wyjaśnialne przy pomocy rozumu, posługującego się zasadami logicznymi – dialektyką)

BÓG I ŚWIAT (racjonalizm obok wiary, realizm egzemplaryczny, idee jako wzory rzeczy – pierwszeństwo gatunku przed jednostką)

Natura Boga odpowiada prawom logicznym i można ją poznać stosując te zasady (racjonalne) -> racjonalizowanie poglądu na świat

U Pseudo – Dionizego i Eriugeny Bóg jest ponadlogiczny i nie można nic o nim powiedzieć; u Augustyna Bóg nie jest ponadlogiczny, ale dla człowieka jest niepoznawalny.

Pojęciom (jednostkowym i ogólnym) odpowiada rzeczywistość, przedmioty pojęć są realne i samoistne (np. coś jest sprawiedliwe, gdy uczestniczy w tym „sprawiedliwość”). -> realizm pojęciowy

Pojęcia ogólne (idee) to wzory, z których Bóg stworzył jednostki -> realizm egzemplaryczny

U Eriugeny: realizm emanacyjny (rzeczy powstają z idei) – podstawą Plotyn.

U Anzelma: realizm egzemplaryczny (idee są wzorem rzeczy) – podstawą Augustyn.

Wszyscy ludzie są gatunkowo jednym i tym samym, mają wspólną istotę (idea: człowiek), są indywidualnymi odmianami „człowieka w ogóle”. Jeśli Adam popełnił grzech, to cała ludzkość popełniła grzech, a jeśli Chrystus zbawił człowieka, to zbawił całą ludzkość.

DOWODY ISTNIENIA BOGA

DOWÓD EPISTEMOLOGICZNY (?)

Jeśli istnieją rzeczy, które jakąś własność posiadają względnie, w stosunku do jakiejś innej rzeczy, to musi istnieć i owa inna rzecz. Więc dobra względne, które są mniej lub więcej dobre, zakładają istnienie czegoś, co jest bezwzględnie dobre. A bezwzględne dobro to jest – Bóg. Byt o względnej wielkości wskazuje na byt wielki – Boga. Byt względny zakłada byt bezwzględny – Boga. Istoty stworzone są nierównej doskonałości; tworzą szereg o wzrastającej doskonałości, który, jak każdy szereg rzeczywisty, nie może biec w nieskończoność; musi więc być istota, ponad którą nie ma doskonalszej – ta istota najdoskonalsza to Bóg.

Osnowa tego dowodu pochodziła od Augustyna, Anzelm tylko go rozwinął i uzupełnił. Podstawa tego dowodu jest w świecie zewnętrznym.

DOWÓD ONTOLOGICZNY (wnioskowanie o istnieniu przedmiotu na podstawie jego pojęcia logicznego)

Jeśli posiadamy pojęcie istoty najdoskonalszej, to istnieje ona w naszej myśli. Jeśli istota ta istnieje w rzeczywistości, to posiada własność istnienia rzeczywistego, która sprawia, iż jest ona doskonalsza od istoty najdoskonalszej istniejącej tylko w myśli. Istota najdoskonalsza nie może istnieć tylko w myśli, gdyż nie byłaby najdoskonalsza, musi istnieć w rzeczywistości. Bóg musi istnieć, wynika to z jego pojęcia.

Dowód samodzielny Anzelma. Próba dowodu opartego na wewnętrznym pojęciu Boga jako istoty najdoskonalszej,”największej”

ZNACZENIE

FILOZOFIA – sformułowanie metody filozofii średniowiecznej (rozumem wyjaśniać wiarę), budowa metafizyki średniowiecznej (teocentryzm, dualizm Boga i świata – Bóg jako przyczyna wzorcza, sprawcza i celowa świata)

racjonalizm egzemplaryczny (idee jako wzory dla rzeczy)

samodzielny dowód ontologiczny na istnienie Boga

OPOZYCJA I WPŁYW

OPOZYCJA

1. Metafizyka: współcześni i bezpośredni następcy – brak zrozumienia dla metafizyki Anzelma; XII n.e. – Hugon od św. Wiktora wykorzystał jego idee metafizyczne

2. Metodologia: zapoczątkował dialektyczne (racjonalne) traktowanie teologii (wcześniej: dialektyka albo teologia) – Anzelm z Laon (XII n.e.) – sentencje, sumy; dzieło Piotra Lombarda (XII n.e.) jako podstawa do komentowania [240 komentarzy – w tym Albert Wielki, św. Tomasza z Akwinu, Bonawentura, Duns Szkot]

3. Dowód ontologiczny: najpierw nie oddziałał, od XIII n.e. przyjęty prawie powszechnie (Aleksander z Hales, Bonawentura, Duns Szkot i inni); wyjątek – św. Tomasz i część jego uczniów; w nowożytności rozwijany przez Kartezjusza, Malebranche’a, Leibnitz’a, nawet w XIX n.e. przyjmowany przez niektórych filozofów katolickich

WPŁYW

Opór wobec: skrajnego realizmu egzemplarycznego (przeciwnicy: nominalizm, realizm umiarkowany), dowodu ontologicznego (Gaunilon posiadanie pojęcia jakiejś istoty przez umysł nie dowodzi istnienia tejże istoty; aby wyprowadzić własności rzeczy z jej istoty trzeba przedtem ustalić, czy dana rzecz istnieje, rozumując zgodnie z Anzelmem można dowieść istnienia każdej fikcji); późniejsi krytycy dowodu ontologicznego – św. Tomasz z Akwinu, Kant

Podobne prace

Do góry