Ocena brak

Drzewołazy - jadowite drzewołazy

Autor /Siejka Dodano /31.01.2012

Drzewołazy z tropikalnej strefy Ameryki posiadają niezwykle wśród płazów przystosowanie: ich gruczoły skórne wydzielają substancje jadowe. Trucizna ta jest bardzo silna i może zabić nawet duże zwierzę lub człowieka.
Rodzina drzewołazów (czasami zwanych także żabami strzałkowymi), które należą do płazów bezogonowych, obejmuje ponad 100 gatunków żab. Jest ich wiele rodzajów, jed­nak niezwykle barwne gatunki należą tylko do dwóch - Dendrobates i Phyllobates. Na przykład drzewołazy należące do innego rodzaju, Colostethus, są zazwyczaj z wierzchu szarobrązowe, a od spodu cętkowane.
Drzewołazy różnią się wielkością. Najmniejsze gatunki mają 15 milimetrów długości, a najwięk­sze dochodzą do około 50 milimetrów. Wiele ga­tunków posiada duże, szerokie płytki (przylgi) na palcach kończyn przednich i tylnych.
Drzewołazy są zaliczane do najbardziej barw­nych zwierząt, a wzór ich ubarwienia ma funkcje odstraszające i jest sygnałem dla drapieżników, że płazy te są niezwykle jadowite. Barwa ciała jest rozmaita - jasnoróżowa, żółta, pomarańczowa. U niektórych wzdłuż ciała przebiegają kolorowe połyskujące pasy, u innych błyszczą różnobarwne plamy. Jeden z gatunków ubarwiony jest na błę­kitno, jak paw, oraz ma białe i czarne oznaczenia. Inny ma kończyny oraz boki ciała czarno-białe i jaskrawoczerwoną głowę.
Drzewołazy występują w tropikalnych, wilgot­nych lasach równikowych. Żyją głównie wśród liści w dolnych partiach lasu, często w pobliżu małych strumieni. Większość gatunków sprawnie porusza się po drzewach, a kilka, wśród nich Den­drobates arboreus, w zasadzie prowadzi nadrzewny tryb życia. Osobniki należące do tego gatunku przebywają na wysokości do 20 metrów nad ziemią i spotyka sieje wśród jednego z licznych pasożyt­niczych gatunków roślin ananasowatych, w pobli­żu którego gromadzi się wiele owadów będących pokarmem żab.
Drzewołazy są aktywne w ciągu dnia i, po­nieważ ich jaskrawe ubarwienie chroni je przed większością drapieżników, zachowują się dosyć pewnie i śmiało. Nie chowają się i nie uciekają przed innymi zwierzętami. Często są dosyć agre­sywne: samce mogą bronić swoich terytoriów i za­ciekle walczyć z intruzami. Samce pewnego gatun­ku drzewołaza z Trynidadu i Wenezueli w okresie godowym staczają walkę z rywalami i stając w obliczu przeciwnika, zmieniają barwę na czarną. Wkrótce po potyczce przybierają swoją zwykłą brązową barwę.
Dorosłe osobniki drzewołazów są drapieżnika­mi i polują na małe owady, chwytając je końcem swego krótkiego, lepkiego języka. Ich ulubioną zdobyczą wydają się być mrówki i termity, potencjalnymi ofiarami są też małe muchy, owady prostoskrzydłe oraz skoczogonki. Przedstawiciele gatunków o większych rozmiarach ciała mogą polować na inne bezkręgowce.
Naukowcy uważają, że jadowite drzewołazy mają najbardziej złożone zachowania społeczne ze wszystkich płazów. Szczególnie godne uwagi są zachowania godowe. Podczas gdy większość pła­zów bezogonowych odbywa gody w prosty spo­sób, to samce i samice niektórych gatunków tych małych żabek obserwowano w czasie wspólnej „za­bawy", kiedy skakały dookoła siebie i po sobie. Partnerzy podczas składania i zapładniania jaj usta­wiają się do siebie tyłem. Czasem, samiec naciska od tyłu swymi kończynami przednimi policzki lub gardło samicy, co pobudzają do składania jaj. Za­chowanie takie nosi nazwę ampleksus głowowy. Jest ono szczególne, ponieważ samce innych gatun­ków żab, ściskają tułów samicy, a nie głowę.
Również niezwykłym jest to, że samice drzewo­łazów, zamiast składać tysiące jaj, jak to czyni większość innych żab, rzadko składają ich więcej niż sześć, a często tylko jedno lub dwa. Z tego powodu płazy te muszą się bardzo angażować w opiekę nad swym potomstwem.
Naukowcy uważają, że wszystkie gatunki, nawet te, które prowadzą nadrzewny tryb życia, składa­ją jaja na ziemi - na liściach lub pod nimi, albo na gruncie, który uprzednio starannie oczyściły. Sa­miec zapładnia jaja, a później jedno z rodziców chroni je, dopóki nie wyklują się larwy, czyli kijan­ki. Kiedy pojawią się kijanki, rodzic (zwykle jest to samiec, jednak u kilku gatunków samica) za­chęca je do wpełznięcia na swój grzbiet. Młode przyczepiają się do niego za pomocą lepkiej wydzieliny. Kijanki opuszczają grzbiet rodzica w chwili, kiedy ten zanurzy się w wodzie.
Żaba zwykle przenosi swoje młode do wody -często małego leśnego strumyka, a u gatunków nadrzewnych do małych baseników powstałych wśród liści i pni. Pozostawianym tam kijankom nie zagrażają drapieżniki, lecz w takich miejscach są pozbawione pokarmu. Z tego względu u wielu gatunków samice składają do wody dodatkowo jedno niezapłodnione jajo, które stanie się źródłem pokarmu dla młodych. Powtarzają to wiele razy i często są zmuszone przy tym wspinać się na wyso­kość 15 i więcej metrów.
U większości gatunków kijanki, przeobrażając się w małe żabki, bardzo powoli przybierają barwy charakterystyczne dla osobników dorosłych. Czar-no-żółta Dendrobates leucomelas jest gatunkiem typowym: młode żabki są przeważnie czarne i mają szeroki żółty pas pośrodku ciała; kiedy dojrzewa­ją, rysunek ciała staje się bardziej skomplikowa­ny, gdyż pojawia się coraz więcej czarnych pla­mek na powiększającym się żółtym polu.

Śmiertelny jad
Gruczoły skórne większości gatunków ropuch i żab wytwarzają substancje jadowe o różnym stop­niu toksyczności. Trucizna wytwarzana przez gruczoły drzewołazów jest tak silna, że u ludzi mo­że wywołać porażenie nerwów. Jad niektórych gatunków był i jest obecnie wykorzystywany przez południowoamerykańskich Indian do zatruwania ostrzy strzał.
Najbardziej jadowitym gatunkiem jest Phyllo­bates terribilis, który występuje w zachodniej Ko­lumbii. Ta jaskrawopomarańczowa lub żółta żabka wytwarza truciznę 20 razy silniejszą niż jad jej krewniaków. Ciało jednego osobnika tego gatun­ku może wyprodukować 1900 mikrogramów tru­cizny , czyli o 300 mikrogramów mniej, niż wyno­si śmiertelna dawka dla człowieka. Z tego powodu zbieranie trucizny jest niebezpiecznym zajęciem. Pozyskiwanie trucizny odbywa się w dosyć maka­bryczny sposób. Indianie wieszają płaza nad ogniem, którego płomienie podrażniają zwierzę i zaczyna ono wydzielać jad. Jedna kropla tej nie­bezpiecznej substancji wystarcza do zatrucia 50 strzałek. Jedna strzałka zawiera tyle trucizny, że z łatwością może uśmiercić małpę.

Ubarwienie ostrzegawcze drzewołazów nazywane jest fachowo ubarwieniem aposematycznym.
Zachowanie polegające na składaniu niezapłodnionego jaja, które ma być pokar­mem dla kijanek jest u płazów jedynym przykładem bezpośredniego dostarczania pokarmu potomstwu przez rodziców.
Dzięki swojemu niezmiernie trującemu jadowi drzewołazy nie mają wielu wrogów naturalnych. Jest jednakże gatunek węża żabojada, który żyje na tym samym obsza­rze, co Phyllobates terribilis i jest odporny na jego toksyry.

Istnieje 116 gatunków drzewołazów, które należą do rodziny Dendrobatidae.
55 barwnych gatunków to przedstawiciele rodzajów Dendrobates
i Phyllobates.
Wielkość ciała: Od 15 mm do 50 mm.

Podobne prace

Do góry