Ocena brak

DRUGI OKRES FILOZOFII STAROŻYTNEJ (OKRES OŚWIECENIA I SYSTEMÓW STAROŻYTNYCH V-IV W. P. N. E.)

Autor /Mati123 Dodano /30.05.2011

W V wieku ośrodek życia umysłowego w Grecji przeniósł się z kolonii do ziem macie­rzystych: Ateny stały się stolicą greckiej kultury. Był to złoty wiek tej kultury, wiek Peryklesa, czas pokoju i bogactwa, rozkwitu cywilizacji, sztuki i nauki, czas Sofoklesa, Eury­pidesa i Arystofanesa, Fidiasza i Polikleta.

Umysłowość grecka uległa w owym czasie gwałtownej przemianie; rychło wyzbyła się pierwotności i naiwności. Nie tylko zwiększyła się intensywność życia umysłowego, ale również zmienił się jego kierunek: gdy dotąd przedmiotem zainteresowania i badań Greków była głównie przyroda, teraz stał się nim człowiek i jego dzieła. Przemiana obja­wiła się też w filozofii, która teraz weszła w okres humanistyczny.

Pierwszymi wyrazicielami owej przemiany umysłów byli nauczyciele-wychowawcy, „sofiści" i Sokrates; potem dopiero przyszli zawodowi filozofowie: Platon, Arystoteles i inni. Sofiści byli prawie wyłącznie humanistami, Sokrates tym bardziej. Natomiast Platon pod koniec życia, a zwłaszcza Arystoteles, łącząc nową filozofię człowieka z dawną filozofią przyrody, objęli całokształt dotychczasowych zagadnień filozoficznych; prace ich stanowią już pełny system filozofii.

Dawało to historykom filozofii podstawę do oddzielania dwu okresów filozofii: okresu humanistycznego oświecenia, do którego należeli sofiści i Sokrates, oraz okresu systema­tycznego, którego głównymi przedstawicielami byli Platon i Arystoteles. Wszakże szyb­kość, z jaką te fazy następowały po sobie, i jednolitość warunków, w jakich w obu fazach rozwijała się filozofia, skłaniają do traktowania ich łącznie jako jednego okresu. Okres ten od dawna uznany jest za okres klasyczny filozofii greckiej.

W poprzednim okresie brakło jeszcze nauk specjalnych obok filozofii, ona sama była generalną nauką. W tym natomiast weszły na drogę szybkiego postępu zarówno matema­tyka i astronomia pitagorejczyków, jak medycyna Hipokratesa, historia Tucydydesa, lingwistyka itd.; utworzyły one zasób wiedzy trudny już do objęcia przez jeden umysł i wymagały podziału pracy. Przez to filozofii przypadł inny zakres badań, niż miała do­tychczas.

Sofiści i Sokrates, a zwłaszcza Platon i Arystoteles, zajęli pierwszy plan epoki zarówno w oczach współczesnych jak i potomności. Wszelako należy pamiętać, że poza nimi istnia­ły inne jeszcze obozy w filozofii. Był to okres niezwykłej pełni i różnorodności intelektu­alnej. Jeszcze dawna filozofia przyrody miała nadal swych przedstawicieli; Demokryt był rówieśnikiem sofistów, a szkoła jego trwała jeszcze po jego śmierci; dla pitagorejskich prac naukowych teraz dopiero przyszedł czas rozkwitu. Z pism Platona widać nawet, że czuł się osamotniony i że nie jego idealizm, lecz materializm był doktryną panującą naówczas wśród inteligencji greckiej. Jednakże tamci myśliciele byli kontynuatorami przeszłości; wyrazicielami nowego ducha w filozofii tego okresu byli:

1) sofiści, a wśród nich głównie Protagoras,

2) Sokrates,

3) wspólni uczniowie sofistów i Sokratesa: cynicy i cyrenaicy,

4) Platon,

5) Arystoteles.

Z tego okresu filozofii greckiej przechowały się autentyczne pisma filozofów, jednakże tylko owych dwóch klasyków: Platona i Arystotelesa; po sofistach i sokratykach nawet fragmentów zostało niewiele, Sokrates zaś wcale nie pisał.

Okres ten, w którym filozofia była przedmiotem gorących namiętności i ostrych walk, okres wielkich przeciwieństw i genialnych pomysłów, który jak żaden inny zaważył na dalszych losach filozofii, trwał niedługo, około stulecia. Początek jego przypada na po­łowę V wieku, a mniej więcej równocześnie ze śmiercią Arystotelesa (322 r.) sytuacja ogólnokulturalna, specjalnie zaś filozoficzna, uległa takiej zmianie, że wypada z tą datą rozpocząć nowy okres filozofii.

Podobne prace

Do góry