Ocena brak

Druga Wojna Światowa w Europie

Autor /motorola Dodano /03.05.2012

Wojna między aliantami i państwami Osi (sojusz państw faszystowskich) była konfliktem globalnym, rozgrywała się na wielu kontynentach. Działania wojenne, prowadzone na lądzie, morzu i w powietrzu, powodowały ciężkie straty nie tylko w szeregach walczących armii, lecz także wśród ludności cywilnej.

Druga wojna światowa zaczęła się 1 września 1939 roku, napaścią hitlerowskich Niemiec na Polskę. Trzeciego września przystąpiły do wojny Wielka Brytania i Francja, by wypełnić zobowiązania sojusznicze wobec Polski. Aliantom brakowało jednak przygotowania lub raczej zdecydowania, aby rzeczywiście podjąć natychmiast działania wojenne. Polska armia została stosunkowo szybko pokonana, dzięki niemieckiej taktyce „wojny błyskawicznej" (tzw. Blitzkrieg), która oparta była na szybkich uderzeniach zmasowanych sił pancernych, wspieranych przez lotnictwo. 17 września, zgodnie z niemiecko-radzieckim paktem z sierpnia 1939 roku, armia radziecka wkroczyła do wschodniej części Polski, przyłączając się do jej rozbioru.

W zimie 1939-40 Wielka Brytania wysłała do Francji znaczne siły. Alianci stosowali strategię defensywną, wierzyli bowiem w siłę Linii Maginota, pasa silnych fortyfikacji rozciągających się wzdłuż całej granicy francusko-niemieckiej. Niemcy jednak nie zaatakowali, a najważniejsze wydarzenia okresu tej tak zwanej „dziwnej wojny" miały miejsce na wschodzie, gdzie Związek Radziecki zaanektował trzy republiki nadbałtyckie (Litwę, Łotwę i Estonię) oraz, po krótkiej wojnie, zagarnął część terytorium Finlandii. „Dziwna wojna" skończyła się 9 kwietnia 1940 roku, gdy Niemcy, znów w błyskawicznym tempie, zajęli neutralną Norwegię i Danię. Brytyjsko-polski korpus ekspedycyjny wysłany na pomoc Norwegii, w okolice Narwiku, po początkowych sukcesach musiał się wycofać.

Ewakuacja Dunkierki

Miesiąc później siły niemieckie wdarły się do Holandii i Belgii, omijając Linię Maginota, i dzięki taktyce Blitzkrieg Niemcy znów tryumfowały. Armie alianckie zaczęły odwrót, lecz druga, jeszcze większa ofensywa niemiecka przez lasy Arde-nów odcięła im drogę odwrotu.

W końcu, potężna armia, licząca przeszło pół miliona Francuzów i Brytyjczyków, została okrążona pod Dunkierką, portem leżącym nad kanałem La Manche. Jednak zadziwiająco duża liczba żołnierzy, wynosząca około 340 tysięcy ludzi, zdołała się ewakuować, uratowana przez zebraną naprędce przez Brytyjczyków dzielną armadę statków, małych łodzi i jachtów.

„Cud pod Dunkierką" podniósł morale Brytyjczyków, lecz nie uratował Francji przed upadkiem.

Nowy rząd francuski, kierowany przez marszałka Petain, uznał Francję za pokonaną, prosząc o zawieszenie broni. Francja skapitulowała 22 czerwca 1940 roku. Wojska niemieckie pozostały w zajętej już północnej części Francji, podczas gdy reszta kraju rządzona była przez rząd Petaina, z siedzibą w Vichy, który ściśle współpracował z faszystowskimi Niemcami. Jednak wielu Francuzów nie pogodziło się z porażką i w Londynie powstał emigracyjny rząd francuski pod przywództwem generała Charlesa de Gaulle'a.

Po stronie Niemców stanęła także armia faszystowskich Włoch, która wkroczyła do dogorywającej Francji, by zagarnąć choć resztki, nim Niemcy skończą wojnę w Europie. Jednak włoski dyktator, Benito Mussolini, poważnie przecenił możliwości swej armii. Sojusz z upokarzanymi ciągłymi porażkami Włochami był dla Niemców tylko źródłem problemów.

Jednakże w roku 1940 siły osi Berlin-Rzym kontrolowały większą część kontynentu europejskiego, oparła im się tylko Wielka Brytania, w której premier Neville Chamberlain został zmuszony do dymisji i zastąpiony przez Winstona Churćhila. Energia i przemówienia radiowe nowego przywódcy przyczyniły się znacznie do zmobilizowa- o nia całego narodu do obrony.

Nikt jednak nie wierzył, że Wielka Brytania zdołałaby się obronić, jeśli Niemcy preprowadziliby skuteczną inwazję. Ponieważ Wysp Brytyjskich broniły silna flota i lotnictwo, w lipcu 1940 roku Niemcy podjęli zdecydowane działania w celu zdobycia przewagi w powietrzu. Bitwa o Anglię była jednym z bohaterskich epizodów wojny. Lotnictwo brytyjskie (RAF) stanęło naprzeciw przeważających sił niemieckiej Luftwaffe. Choć Niemcy ponieśli ciężkie straty, RAF znalazł się na krawędzi katastrofy, gdy we wrześniu 1940 roku Luftwaffe zmieniła taktykę, koncentrując siły na ciężkich nalotach bombowych, przeprowadzanych głównie w nocy. Jednakże, mimo że w czasie bitwy Londyn i inne miasta uległy poważnemu zniszczeniu, groźba inwazji została odparta.

Kampania w Afryce Północnej

Tymczasem wojna rozszerzyła się na region Morza Śródziemnego i dalej, gdy Włosi zaatakowali Grecję oraz brytyjskie posiadłości w północnej i wschodniej Afryce. Na pomoc Włochom, którym brytyjskie siły ekspedycyjne zadawały klęskę za klęską, ruszyli Niemcy. Żeby wzmocnić obronę włoską, Hitler wysłał do Afryki siły pod dowództwem generała Rommla. Rommel, genialny strateg, odniósł ze swym Afrika Korps wiele spektakularnych sukcesów, mając do dyspozycji zaledwie dwie dywizje pancerne.

Hitler zdobył także nowych sojuszników w niektórych państwach wschodnioeuropejskich (Węgry, Rumunia, Bułgaria) i podbił Jugosławię. Wreszcie, 22 czerwca 1941 roku, trzy i pół miliona żołnierzy państw Osi ruszyło do ataku na Związek Radziecki. Pakt niemiecko-radziecki z roku 1939 okazał się tylko taktycznym Wybiegiem, ponieważ Hitler uważał ZSRR za największego wroga Niemiec, nienawidził tego państwa jako twierdzy komunizmu i pogardzał jako krajem zamieszkiwanym w dużej części przez słowiańskich „podludzi". Agresja całkowicie zaskoczyła radzieckiego dyktatora Józefa Stalina: być może przypuszczał on, że Hitler nie zaryzykuje ataku, dopóki nie podbije Wielkiej Brytanii. Z pewnością otwarcie nowego frontu było pierwszą poważną pomyłką Hitlera, pomimo niesamowitych sukcesów wojsk niemieckich, rozbijających w lecie 1941 roku całe armie radzieckie w błyskawicznym marszu na wschód.

Cała kampania miała zakończyć się przed nadejściem zimy, lecz Hitler nie uwzględnił w swych rachubach olbrzymich odległości i niemal niewy-czerpalnych rezerw ludzkich, które były atutem Rosjan. Rezultaty przyniosła także ogłoszona przez Stalina taktyka „spalonej ziemi", która polegała na niszczeniu lub ewakuowaniu całej infrastruktury, którą mógłby wykorzystać przeciwnik. Do grudnia 1941 roku Niemcy dotarli do lyioskwy i Leningradu, lecz nie zdołali ich zdobyć przed nadejściem zimy. Szybka kampania przerodziła się dla wojsk Osi w tytaniczną walkę o utrzymanie kontroli nad olbrzymimi obszarami, walkę, która miała przynieść śmierć milionom ludzi.

Niemcy, a szczególnie SS (oddziały bojowe NSDAP), wszędzie przejawiali niezwykłe okrucieństwo, które miała usprawiedliwiać ich rasistowska ideologia. Widać to było szczególnie w Europie Wschodniej, gdzie masowo mordowano Polaków i Rosjan. Jeńcy wojenni zmuszani byli do katorżniczej pracy w niemieckich fabrykach. Zaplanowano także program masowej eksterminacji Żydów, Cyganów i innych „niepożądanych grup". Szczególnie drastycznym przykładem polityki faszystowskiej były obozy śmierci, gdzie w komorach gazowych i od niewolniczej pracy zginęło około sześciu milionów Żydów z całej Europy i miliony osób innych narodowości.

Sojusznicy Niemców także brali udział w zbrodniach wojennych. W krajach okupowanych działali tak zwani kolaboranci, ludzie, którzy bądź z przekonania, bądź dla korzyści osobistych współpracowali z nazistami. Lecz w miarę jak warunki życia w okupowanej Europie stawały się coraz cięższe, wzrastał w siłę ruch oporu, powstawały organizacje podziemne, prowadzono intensywne działania partyzanckie.

Ameryka przystępuje do wojny

Wojna na drugiej półkuli rozpoczęła się, gdy 7 grudnia 1941 r. Japończycy przypuścili śmiały, niespodziewany atak na port w Pearl Harbor. Zdziesiątkowana została amerykańska Flota Pacyfiku tam stacjonująca. Konflikt osiągnął teraz rzeczywiście globalny rozmiar. Rząd Stanów Zjednoczonych, kierowany przez Franklina Delano Roosevelta, od dawna po cichu wspierał wysiłek wojenny Wielkiej Brytanii na wiele sposobów, budząc wściekłość Niemców. Dotąd jednak Amerykanie niechętnie myśleli o wplątywaniu się w wojnę w Europie. Atak japoński i wypowiedzenie wojny Stanom Zjednoczonym przez Niemcy i Włochy zadecydowały ostatecznie o czynnym zaangażowaniu USA w konflikt, co przechyliło szanse zwycięstwa na stronę aliantów. Dysponując potężnymi zasobami, Stany Zjednoczone stały się „arsenałem demokracji", a potęga bloku anglo-amerykańsko-radzieckiego sprawiła, że zwycięstwo stało się kwestią czasu.

Na morzu flota brytyjska szybko wyeliminowała z walki niemiecką marynarkę nawodną, choć U-Booty (łodzie podwodne) poważnie zagrażały statkom przewożącym materiały wojenne, od których zależał los Wielkiej Brytanii. Ponieważ Brytyjczycy i Rosjanie byli uzależnieni od stałych dostaw amerykańskich, bitwa o Atlantyk miała pierwszorzędne znaczenie. Przed końcem 1942 roku stało się jednak jasne, że alianci byli w stanie zregenerować straty w szybszym tempie, niż U-Booty mogły je zadawać. Bomby wciąż spadały na Wielką Brytanię, choć naloty były rzadsze, odkąd główne siły Luftwaffe skierowane zostały na front wschodni. Lotnictwo alianckie zemściło się okrutnie za bombardowania Londynu, rujnując doszczętnie miasta niemieckie.


W październiku 1942 roku siły Rommla zostały rozbite pod El Alamein przez armię generała Montgomery. W tym samym czasie oddziały składające się głównie z żołnierzy amerykańskich rozpoczęły podbój Francuskiej Afryki Północnej (Algieria, Maroko, Tunezja).

Na froncie wschodnim punkt zwrotny nastąpił pod koniec 1942 roku. Niemcy skierowali potężne uderzenie na południe w kierunku Stalingradu (obecnie Wołgograd), ważnego centrum przemysłowego. Wywiązały się walki uliczne o każdy dom. Rosjanie zdołali skoncentrować ogromne siły i w listopadzie 1942 roku okrążyli 22 niemieckie dywizje. Niemcy czynili desperackie próby wyrwania się z kotła, lecz nie odnieśli sukcesu. Niemiecka załoga Stalingradu broniła się przez kilka zimowych miesięcy, do kapitulacji 22 lutego 1943 roku. 330 tysięczne zgrupowanie wojsk Osi zostało zlikwidowane. Od tego momentu inicjatywę przejęli Rosjanie, którzy w lipcu 1943 roku zadali Niemcom jeszcze jedną klęskę, pod Kurskiem, w największej bitwie pancernej w historii.

W tym samym miesiącu siły alianckie przeprawiły się z północnej Afryki na Sycylię, rozpoczynając podbój Włoch. Mussolini, skompromitowany przez ciągłe porażki, został pozbawiony władzy i uwięziony, a nowy rząd ogłosił wycofanie się Włoch z wojny. Jednakże oddziały niemieckie szybko zajęły północne i środkowe Włochy oraz, dzięki śmiałej akcji, uwolniły Mussoliniego. Walki we Włoszech przeciągnęły się do końca wojny.

W roku 1944, gdy Armia Czerwona kończyła wyzwalanie terytorium ZSRR, na Zachodzie doszło do otwarcia drugiego frontu. Silny pas umocnień, wybudowany przez Niemców na wybrzeżu francuskim, nie zdołał zatrzymać rozpoczętej 6 czerwca 1944 roku „Operacji Overlord", morskiej inwazji aliantów w Normandii. Wiele tysięcy ludzi i ogromne ilości sprzętu zostały przetransportowane przez kanał La Manche razem ze specjalnie zaprojektowanymi przenośnymi „portami", w których następował rozładunek zaopatrzenia.

Alianci już wcześniej zapewnili sobie panowanie na morzu i w powietrzu. Jedyną szansą Niemców było zniszczenie ich wojsk na plażach, a ponieważ im się to nie udało, dysponujący przytłaczającą przewagą liczebną sprzymierzeni ruszyli szybko do przodu. W sierpniu wyzwolono Paryż. Na wschodzie Armia Czerwona wkroczyła na terytorium Polski, lecz gdy na początku sierpnia dotarła na przedpola Warszawy, a w mieście wybuchło powstanie, Stalin celowo wstrzymał ofensywę.

Chciał on, by siły polskiego podziemia, kierowanego przez rząd Rzeczypospolitej z Londynu, wykrwawiły się w walce z Niemcami. Powstanie zostało stłumione po dwóch miesiącach walk.

Zdając sobie sprawę z nieuchronnej klęski, grupa oficerów niemieckich zorganizowała zamach na Hitlera w jego kwaterze głównej. Ten jednak uszedł z życiem, dokonał krwawej zemsty na „zdrajcach" i podtrzymywał bezsensowny opór aż do gorzkiego kóńca. Niemiecka tajna broń V (V-l, latająca bomba, i rakieta V-2), którą faszyści skierowali na Wielką Brytanię, pojawiła się zbyt późno, by mieć wpływ na wynik wojny.

Ostatnie dni

Do końca września alianci zachodni osiągnęli granice Niemiec. Jednak próba zdobycia mostów na Renie pod Arnhem, w celu szybkiego uderzenia na Zagłębie Ruhry, nie powiodła się. Niemcy wykorzystali to, by przeprowadzić ostatnią dużą ofensywę w lasach Ardenów. Początkowo wojska niemieckie odnosiły sukcesy, ponieważ zła pogoda pozbawiła aliantów wsparcia ich lotnictwa. Niemcy zostali jednak rozgromieni, gdy warunki lotów poprawiły się, a ich czołgom zaczęło brakować paliwa. W marcu 1945 roku Amerykanie zajęli most w Remagen, otwierając drogę do serca Niemiec.

Na froncie wschodnim Armia Czerwona rozpoczęła w styczniu 1945 r. kolejną wielką ofensywę, wkraczając wreszcie do ruin zniszczonej przez Niemców Warszawy. Przed 1 lutego 1945 roku Rosjanie osiągnęli linię Odry-Nysy Łużyckiej.

W kwietniu 1945 roku Mussolini został schwytany i stracony przez włoskich partyzantów, a gdy Armia Czerwona wdarła się na ulice Berlina, Hitler popełnił samobójstwo. W kilka dni potem, 8 maja 1945 roku, Niemcy skapitulowały.

II wojna światowa w Europie - WAŻNIEJSZE DATY

1939

1 września 1939: napaść Niemiec na Polskę.

1940

„Dziwna wojna"; Niemcy zajmują Danię i Norwegię; ewakuacja Dunkierki; upadek Francji; Wfochy włączają się do wojny; bitwa o Anglię.

1941

Niemcy zajmują Jugosławię i Grecję; ofensywa Rommla w północnej Afryce; niemiecka napaść na ZSRR; japoński atak na Pearl Harbor.

1942

Niemcy odparci spod Moskwy; Rommel pokonany pod El Alamein; alianci lądują we Francuskiej Afryce Północnej.

1943

Niemiecka klęska pod Stalingradem; alianci lądują we Włoszech; upadek Mussoliniego; kapitulacja Włoch; niemiecka okupacja Włoch.

1944

Rosjanie wyzwalają Ukrainę i Białoruś; lądowanie w Normandii; Powstanie Warszawskie; bitwa w Ardenach.

1945

Śmierć Mussoliniego i Hitlera; kapitulacja Niemiec.

Podobne prace

Do góry