Ocena brak

DREWNO, KSYLEM

Autor /Nikita09 Dodano /18.07.2013

Tkanka przewodzi występująca u paprotników i roślin nasienr rozprowadzająca wodę i sole mineralne, pot przez korzenie. W klimacie umiarkowanym, wiosną, przy wzmożonym zapotrzebowaniu na substancje odżywcze, drewnem wędrują związki organiczne z pni i korzeni. Po nacięciu tkanek -pnia wycieka słodki sok, do chwili obecnej pozyskuje się go z brzozy. Dodatkowo ksylem, posiadający zdrewniałe ściany komórkowe, pełni role wzmacniające i konstrukcyjne.

Ksylem składa się z kilku typów komórek. Główną rolę odgrywają cewki i naczynia, pełniące rolę transportową dla wody, wspólnie określa się je elementami tracheainymi. Cewki uznaje się za prymitywniejsze, dominują u paprotników i nago-nasiennych. Wyjątkowo można tam napotkać naczynia, np. paproć orlica, czy nagozalążkowe gnio-towce. Cewki są martwymi komórkami, mają kształt wydłużony o skośnie ściętych końcach. Ściany są zdrewniałe i pokryte licznymi jamkami, przez które przechodzi woda, wędrując pomiędzy komórkami. Drewno roślin okrytonasiennych zbudowane jest przede wszystkim z naczyń. Mają one postać długich rurek, powstałych ze zrośniętych pojedynczych komórek, przekształconych w człony naczyń.

Podobnie jak u cewek, ściany martwych komórek są zdrewniałe, przy czym pojawiające się zgrubienia mogą mieć formę pierścieniową, spiralną, siatkową lub jamkową. Ścianki pomiędzy członami w większym lub mniejszym stopniu zanikły, co znacznie poprawia możliwości transportowe tkanki. Perforacje ścianek porzecznycń mogą być proste, złożone, drabinkowe i efedralne, w zależności od ilości i kształtu otworów. Czasem spotyka się też perforacje na ścianach bocznych naczyń. Istnienie form pośrednich wskazuje na pochodzenie ewolucyjne naczyń od cewek.

Kolejnym składnikiem drewna są włókna drzewne. Prawdopodobnie pochodzące od przekształconych cewek, na co wskazuje obecność w ich ścianach zredukowanych jamek, są pojedynczo lub grupowo rozrzucone w ksylemie. Są martwymi, mechanicznymi eiementami tkanki o skle-renchymatycznych ściankach.

Jedyne żywe komórki obecne w drewnie i zapewniające jego kontakt z otaczającymi tkankami budują miękisz drzewny. Formuje on pasma mię-kiszowych komórek położonych pionowo lub poziomo. U drzew występuje miękisz promieni rdzeniowych. Miękisz pełni rolę magazynującą, to tu w większości wycofywane są, przed nadchodzącą zimą, związki organiczne z liści.

W ontogenezie rośliny najpienw pojawia się ksylem pierwotny. Kształtuje się on z komórek mery-stemu wierzchołkowego. Jego pierwsze elementy są wąskie, ze zgrubieniami obrączkowymi lub spiralnymi na ścianach komórek (protoksylem). Powstający później metaksylem ma szersze komórki o jamkowatych ścianach. Ksylem wtórny jest rezultatem działalności kambium.

Jest zbudowany podobnie jak metaksylem. W przypadku drzew strefy umiarkowanej, działalność kambium jest sezonowa, produkuje ono duże i liczne naczynia wiosną, natomiast latem i jesienią produkcja spada, a powstające naczynia są mniejsze, o grubszych ścianach i większej ilości włókien drzewnych. Efektem są charakterystyczne słoje rocznych przyrostów, łatwo dostrzegalne na przeciętych pniach.

W przypadku drzew tropikalnych, w warunkach ciągłego wzrostu, nie można tak łatwo ocenić wieku. Drewno ma jednorodną strukturę. Analizując rozmiar i rozmieszczenie naczyń w słojach rocznego przyrostu, możemy podzielić drewno na rozpierzchłonaczyniowe, w którym naczynia o tej samej średnicy są równomiernie rozmieszczone w słoju, np. u buka, lipy, klonu. Drewno pierścieniowo-naczyniowe ma duże naczynia tylko w przyroście wiosennym, np. dąb, jesion, wiąz.

Drewno przewodzące, zawierające żywe komórki, tworzy zwykle zewnętrzne warstwy, pochodzące z kilku ostatnich lat. Nazywamy je bielą, drewnem miękkim. Później komórki miękiszowe obumierają, ściany pozostałych komórek wysycają się garbnikami, drewno przybiera ciemniejszą barwę i jest dużo twardsze. Powstaje twardziel. Oczywiście u różnych gatunków jest różna zawartość obu typów drewna, u jodły, klonu, buka, brzozy przeważa biel. Drewno sosny, dębu, wiązu składa się w większości z twardzieli. Czasem w drewnie można wyróżnić dodatkowe elementy, np. przewody żywiczne drzew szpilkowych, czy kanały mleczne u kauczukowca.

Wykorzystanie drewna przez człowieka jest ogromne. Przede wszystkim służy jako materiał budulcowy, konstrukcyjny oraz wykończeniowy. Sposób wykorzystania drewna danego gatunku zależy głównie od jego twardości. Do najtwardszych w Polsce należą dąb, jesion, buk wykorzystywane na meble i posadzki. Z kolei miękkie drewno lipy jest ulubionym tworzywem rzeźbiarzy. Dużo twardsze drewna pochodzą z krajów tropikalnych, np. heban ma drewno ponad 2,5 raza twardsze od dębu, a gwajakowiec prawie 3 razy twardsze, stąd zaliczany jest do tzw. drzew żelaznych. Z kolei drewno ogorzałki wełnistej (balsy) jest miękkie i wyjątkowo lekkie (0,12-0,3 g/cm3) i ma liczne zastosowania, np. w modelarstwie.

Ogromne ilości drewna zużywa się do produkcji papieru; światowa produkcja wynosi ponad 300 min ton rocznie, na co przeznaczana jest 1/5 świeżo ściętych drzew. Drewno służy także jako materiał opałowy, bezpośrednio lub pośrednio, w formie węgla drzewnego. Ten aspekt jego 'wykorzystania jest coraz bardziej powszechny wraz ze zmniejszaniem się zasobów paliw kopalnych i zagrożeniem -» efektem cieplarnianym. Drewno, jako surowiec odnawialny, mogłoby stać się dobrą alternatywą dla węgla w Polsce. Jednym z wykorzystywanych gatunków jest wierzba energetyczna (Salix viminalis), dająca do 22 ton biomasy/ha/rok.

Podobne prace

Do góry