Ocena brak

DRAMAT RELIGIJNY - W POLSCE

Autor /Lesley Dodano /18.08.2012

Najwcześniejsze pol. teksty d.r., poza Skargą umierającego (XV w.), pochodzą z XVI w.; ich wybór zawiera antologia J. Lewańskiego (Dramaty staropolskie. Antologia I-VI, Wwa 1959), a rejestr tekstów druk. — bibliografía W. Korotaja (Dramat staropolski. Od początków do powstania sceny narodowej. Bibliografia I-II, Wr 1965-76).
Pasyjne i rezurekcyjne -* misteria w języku łac. i niem., grane z pewnością na Śląsku w XIV i XV w., związane były z cyklem Wielkiego Tygodnia, obejmującym teatralizację obrzędów Niedzieli Palmowej, Wielkiego Czwartku i Wielkiego Piątku;

pełnym tekstem misterium rezurekcyjnego jest Historia o chwalebnym zmartwychwstaniu Pańskim (z ok. 1530-40), przypisywana Mikołajowi z Wilkowiecka, oraz pochodzące z XVI w. rezurekcyjne misterium Dialog o zmartwychwstaniu Pańskim, przerobione później przez W. Potockiego; z większości dialogów rei. o charakterze misteryjnym z XVII w. (ok. 60), których rodzime korzenie są na ogół wcześniejsze, przed-renesansowe, tylko część ma cechy nowe. Powstawały też teksty cyklu Bożego Narodzenia (przekazy z XVII w.) oparte na redakcjach wcześniejszych, np. Dialog o Trzech Królach (rps misjonarski), największy rei. dialog pol. oraz utwór jez. Dialogus pro nativitate nostri Jesu Christi; teatralizację bożonarodzeniowe rozwijały się w ramach tradycji lud., szkolnej, kośc. i teatralnej (np. jasełka).

Na przenikających do Polski zach. wzorach moralitetu (np. Elckerlijk P.D. van Diesta, Hamulus Ch. Stercka, Hecestus G. Macropediusa oraz Everyman) powstała swobodna przeróbka utworu T. Naogeorga Tragoedia nova. Mercator seu iudicium (1540), dokonana przez M. Reja pt. Kupiec (Kri 1549), oparta na motywie sądu nad reprezentantami rożnych stanów, z epilogiem w piekle; cechy moralitetu ma także M. Bielskiego Komedia Justyna i Konstancji (Kr 1557) oraz proweniencji gdańskiej Tragedia o bogaczu i Łazarzu (1643), dedykowana senatowi Gdańska, z ciekawymi didaskaliami — występują w niej postacie alegor., prolog w niebie i zwykły schemat moralitetowy (dzieje grzechu i zapowiedź kary zawieszonej na prośbę Łazarza); struktura moralitetu jest podstawą J. Gawatha Tragedia albo wizerunek śmierci przeiwiętego Jana Chrzciciela, przeslańca Bożego (Lv 1619), w którym wprowadzono rodzime czarty (Krzaczek, Garzstka, Kuflik) i nasycone realizmem intermedia, oraz opery pasyjnej Utarczka krwawię wojującego Boga (1663; PaT 9(1960) 415-437), w której scena ukrzyżowania ukazuje się za pomocą cienia („teatr cieni" lub projekcja z latami czarnoksięskiej).

W dramacie hagiograficznym bohaterem staje się od 1624 Stanisław Kostka, a ponadto Ignacy Loyola, Alojzy Gonzaga i Kazimierz Królewicz. Tak więc problematyka i gatunki teatralne wzbogaciły się i zróżnicowały, zwł. dzięki moralitetowi, dramatowi hagiograficznemu, operze pasyjnej oraz granym na dworach i w kolegiach dramma per muska; nastąpił też rozwój dramatu eucharyst. o charakterze apologijnym dla jez. -* teatru szkolnego, a także pijarskiego, w których grano swobodne przekł. tragedii łac. M. Krasuskiego o tematyce bibl. oraz sztuki o męczennikach, np. J. Bielskiego Tytus Japończyk (Pz 1748).

Teatry szkół różnowierczych o ambitnym repertuarze korzystały natomiast z autorów niem., hol. i szkoc. — w gimnazjum gdańskim grano H. Sachsa Das jüngste Gericht (1570), w gimnazjum toruńskim tragedię G. Buchanana Johannis Baptistae tragoedia (1639) i dramat pasyjny H. Grotiusa Christus patiens (1689), a na scenie braci czeskich w Lesznie, prowadzonej przez J.A. Komeńskiego (1635-50), m.in. jego tragedię Abrahamus patriarcha (1641) i dialogi dydaktyczne.

W formie oratorium wystawiano 1635 Krótkie zebranie historii z Pisma o Judycie, a w operze władysławowskiej 1637 V. Puccitellego La santa Cecilia z okazji zaślubin króla Władysława IV Wazy z Cecylią Renatą. Wartość dramatu hagiograficznego zakwestionował M.K. -»- Sarbiewski, który uważał, iż bohaterem tragedii nie może być człowiek zacny i święty, gdyż klęska ma być karą za przewinienie; natomiast obrońcy tego dramatu wskazywali na jego wartość mor., zwł. elementy litości, trwogi i oczyszczenia.

W XVIII w. przeważały kontynuacje, przeróbki oraz dramat hagiograficzny (np. W. Meciński, autor dramatów o Stanisławie Kostce), a pod wpływem oświecenia i patriotycznego upolitycznienia wzrastał repertuar utworów o problematyce świeckiej (społ. i polit.), np. uS. Konarskiego. Charakter rei. zachowały w repertuarze teatrów dworskich i warsz. tylko oratoria, z pozostałych zaś form d.r. kontynuowano w tradycji lud. i kośc. tylko szopki, herody, zwyczaje kolędnicze na wsi (Boże Narodzenie IV) oraz dialogi i obrzędy pasyjne, których wystawiania zakazał 1786 abp M.J. Poniatowski, wymieniając m.in. różne teatralizowane obrzędy pasyjne (np. piłaty, judasze), bożonarodzeniowe (np. kołysanie), maryjne (np. pogrzeb w święto Wniebowzięcia w Kalwarii Zebrzydowskiej); rehabilitowano je w okresie romantyzmu, kiedy dowartościowano folklor ludowy.

W XIX w. dokonało się odrodzenie d.r. zarówno w refleksji teor., jak też w twórczości, zwł. dzięki A. Mickiewiczowi jako twórcy koncepcji teatru chrzęść. (Literatura słowiańska. Wykłady w Collège de France, kurs trzeci, rok 184243, w: Dzieła, Wwa 1955, XI 1161) i jako twórcy Dziadów (182332); apologie obrzędów zainicjował on w Dziadów cz. LI (1823), a rewolucyjną propozycję przedstawił w Dziadów cz. III, będącej zarazem dramatem polit, i misterium szczepionym na dogmacie o -» świętych obcowaniu oraz nadnaturalnej motywacji, gdzie zwycięża ofiara i modlitwa, a kara dosięga grzeszników, gdzie walka złych i dobrych duchów o duszę człowieka odbywa się na scenie; dramat przyszłości, idealny dramat słow. ma przenosić w świat nadprzyr., by objąć całą rzeczywistość i cały wszechświat; wg Mickiewicza najpełniej ideał ten zrealizował Z. Krasiński w polit., nar., obrzędowym i profetycznym dramacie Nieboska komedia (1835), w którym świat nadprzyr. został ujęty nie tylko „w duchu gminnym", ale „wg pojęć rozwiniętych przez nasz wiek"; Mickiewicz uważał dramat ten nie za fantastyczny, ale całkiem realny („nic prawdziwszego i bardziej drgającego aktualnością").

W dramaturgii J. Słowackiego z 1840-45, zw. mistyczną, narosło rei. widzenie historii i człowieka, np. w dramacie Samuel Zborowski — związane z wiarą w wędrówkę dusz, kolejne wcielenia ducha buntu i swoisty lu-cyferyzm, w Zawiszy Czarnym — z ideałem rycerza chrzęść.,' a w opartym na autosie Calderona de la Barca, którego Słowacki przewyższa siłą oraz bogactwem wizji poetyckiej i teatralnej, Księciu niezłomnym — z ideałem wierności wierze chrzęść;

niezwykłą propozycją i wyzwaniem teatralnym są też Ksiądz Marek (1843) i Sen srebrny Salomei (1844), które realizują poetycki, wizyjny, hist, i zarazem filozoficzny d.r. Do odbudowy d.r. dążył CK. Norwid zarówno przez powrót do związków z misteriami chrzęść, jak i stworzenie koncepcji „białej tragedii", opartej na „zdrowych cierpieniach" bohatera chrzęść, i „białych kwiatach" ciszy; chociaż tylko Krakusa (ok. 1847) nazwał on misterium, to jest nim także Wanda (1847); obie legendy oscylują przy nadnaturalnej motywacji wokół dobrowolnej ofiary złożonej Bogu za lud dla przezwyciężenia zła, którego symbolem jest w Krakusie smok wawelski ; ofiara Wandy spełnia się na tle wizji ukrzyżowania — przebitej ręki Chrystusa;

szczególną pozycję zajmuje Słodycz (1857), ukazująca śmierć nawróconej westalki oraz przegraną jej prześladowcy, senatora rzym., który nie pozna nigdy tajemnicy chrzęść męstwa.
Refleksje teor., publikowane w czasopismach „Pielgrzym", „Pamiętnik Religijno-Moralny", „Rusałka", a później „Przegląd Powszechny", miały za przedmiot próbę określenia istoty misterium (wątki z Pisma Św., martyrologii, hagiografii) oraz postulaty eksplorowania klechd i legend, w których uzmysłowiona została doktryna chrzęść. ; stosownie do kryteriów tematycznych wyodrębniono 3 typy d.r. —

° biblijny, którego bohaterami są postacie starotest., jak Judyta, Izaak, Jeremiasz, Daniel, Dawid, Samson, ukazywane w utworach poetyckich w kontekście potrzeb narodu, np. u K. Ujejskiego w nie dokończonym dramacie Samson (1850);

° historyczny, nawiązujący do walk, ofiar, poświęcenia, podkreślający kat. charakter dziejów Polski i rei. motywację działań bohaterów, wyposażonych we wszystkie cnoty chrzęść. ; „kanonizując" Wandę, Krakusa, S. Żółkiewskiego, S. Czarnieckiego, przeora A. Kordeckiego i in., stał się dramatem hagiograficznym; największy sukces (ponad 1000 spektakli) miał E. Bośniackiej Przeor paulinów (Kr 1874); charakterem hagiografizującym legitymowały się dramaty o T. Kościuszce, np. W.L. Anczyca Kościuszko pod Racławicami (Kr 1880);

° hagiograficzny, poświęcony głównie pol. świętym — Stanisławowi Bpowi, jakkolwiek począwszy od F. Wężyka (Bolesław Śmiały 1816) i J. Korzeniowskiego (Mnich 1824) bardziej interesował twórców król niż jego ofiara, a także Stanisławowi Kostce, Wojciechowi, Jadwidze, Królewiczowi Kazimierzowi, rzadziej Franciszkowi z Asyżu (mimo iż jego kult wzrósł w końcu XIX w.) czy Joannie d'Arc.

W zakresie form teatralnych dominowały oratoria i kantaty, np. L. Kondratowicza (W. Syrokomli) Franciszek z Asyżu (1857) czy libretto L.H. Siemieńskiego do F. Liszta Legenda o świętym Stanisławie Biskupie męczenniku (Kr 1870); jednym z ciekawszych przejawów sceny lirycznej jest J. Łuszczewskiej misterium Tornirà (1855) o pielgrzymie świętokrzyskim; d.r. pisali — S. Witwicki (Tobiasz 1829), T. Lenartowicz (Szopka 1849) oraz Ujejski (Judyta 1850).

W okresie Młodej Polski w wyniku dyskusji nad teatrem lud. zrodziło się m.in. L. -> Rydla Betlejem polskie (Kr 1906), prototyp aktualizowanych lud. i nar. jasełek. Tematyka bibl. stawała się wówczas punktem wyjścia świeckich interpretacji erotycznych, np. w dramatach o Salome, Marii Magdalenie czy Judaszu (Biblia w literaturze ID; powstały też bibl. poematy dramatyczne, m.in. J. Kasprowicza Na wzgórzu śmierci (Lw 1902) i Uczta Herodiady (Lw 1905) oraz K.H. Rostworowskiego Judasz z Kariothu (Kr 1913), dramat o wielkiej sile teatralnej, sprawdzonej wielokroć na pol. scenach. O tematyce maryjnej powstały 3 dramaty o Królowej Korony Polskiej (S. -* Wyspiański, Rydel, M.G. Skórzewska). L. Staff ukazał w Igrzysku (Lw 1909) okres prześladowania chrześcijan, a w Wawrzynach budowę kościoła Mariackiego w Krakowie.

Po I wojnie świat, powstało ok. 500 d.r. — liczne sztuki maryjne, teksty jasełkowe (ok. 150), hagiograficzne (wiele o Franciszku z Asyżu), scenki dydaktyczne propagowane przez harcerstwo lub rei. stowarzyszenia młodzieżowe, scenki mis., a także propozycje teatralizacji obrzędów. Tradycję jasełkowo-ko-lędniczą kontynuował J. Cierniak (Szopka krakowska 1926), a za jej summę uznano L. Schillera Pastorałka (wystawiona 1922,1943, Wwa 1931).

W konfrontacji problematyki rei. ze społ. — wiara zostaje poddana próbie nędzy, krzywdy, wyzysku, cierpienia; np. wizję krzywdy społ. zaprezentował Rostworowski w moralitecie Miłosierdzie (Kr 1920), E. Szelburg-Zarembi-na w Ecce Homo (Wwa 1932), a Z. Glossówna w Pokusie (1936), ukazując pozyt. rozwiązanie problemu przez druhnę KSMŹ. Przelotny sukces miały też balladowe misteria E. Zegadłowicza Nawiedzeni (Wadowice 1924), Noc świętego Jana Ewangelisty (Wadowice 1924) i Gdy się Chrystus rodzi (Pz 1927) oraz d.r. L.H. Morstina Święty (Kr 1923) czy S. Miłaszewskiego Katarzyna Sienejska (1938-39).

Do interesujących tekstów i nowych propozycji zalicza się repertuar dla scen dziecięcych (jasełka) i młodzieżowych (sztuki Glossówny, F. Żurowskiej, S. Daszyńskiej, układy tekstów dla obrzędów kolędniczych, propozycje inscenizacji piosenek lud. i pieśni rei.). Spośród d.r. zaprezentowano w teatrze Claudela Zwiastowanie (w Krakowie 1924). Ghéona Pasterkę wśród wilków (L. Schiller w Warszawie 1925), Chestertona Magię (w Lublinie 1927); nad misterium O.V. Miłosza Scènes de Don Juan (1901) pracowała Reduta, a misterium radiowe S. i C. Malard Bóg żywy zdobyło dużą popularność.

Doświadczenie zła i cierpienia podczas II wojny świat, orientowało twórczość ku najwyższemu powołaniu człowieka; J. Zawieyski, członek Konspiracyjnej Rady Teatralnej, podczas okupacji stworzył swe pierwsze dramaty rei. (nagrodzone na tajnym konkursie), m.in. Rozdroże miłości, Masław, Dzień sądu, a Z. Kossak-Szczucka Gość oczekiwany (grał tajny zespół w schronisku misjonarzy św. Wincentego a Paulo w Warszawie 1943, Pz 1948); akcenty rei. zawierają dramaty T. -» Gajcego, A. Trzebińskiego, K.K. -> Baczyńskiego, d.r. pisał też wówczas R. Brandstaetter (Powrót syna marnotrawnego, Wwa 1948) i W. Bąk; w sztuki powstałe podczas lub zaraz po wojnie wpisano nowe doświadczenia ludzkości — stąd długotrwała obecność Hioba w powojennych inscenizacjach, począwszy od Zawiey-skiego Mąż doskonały (1945), motyw strachu w A. Świrszczyń-skiej Orfeusz (1946) i motyw zdrady w Zawieyskiego Ocalenie Jakuba (1947).

D.r. rozwijający się po II wojnie świat, udostępniano do 1949 drukiem i wystawiano w teatrach, a po 1956 częściej drukiem niż w inscenizacji : na scenach studenckich — np. Teatr Akademicki KUL oraz ATK (zw. „Ateka") oraz klubowych — np. Sekcja Dramatu Klubu Inteligencji Kat., a wyjątkowo zawodowych — np. Teatr Rapsodyczny w Krakowie M. Kotlarczyka i Teatr-Laboratorium J. Grotowskiego we Wrocławiu (teatr religijny II).

W pol. dramaturgii współcz. poza krajem powstało 1940-55 kilka nieprzeciętnych tekstów, jak A. Bunscha Przyszedł na ziemię Święty oraz Gołębie brata Alberta (1942, Kr 1947), B. Przyłuskiego Hiob (Lo 1955 ; grany już w obozie jenieckim w Murnau), Leon I (1954) i Czas pojednany (1957) oraz Kossak--Szczuckiej Kielich krwi (Lo 1954; sztuka o bł. Maksymilianie Kolbe). W Polsce ostatnim d.r. większego formatu jest Brandstaettera Dzień gniewu (Wwa 1962), grany w Austrii, a w kraju jedynie w seminariach duch., klasztorach i na KUL; ponadto powstały m.in. K. Iłłakowiczówny Ziemia rozdarta albo świętość nie popłaca (1961, o bpie Nankerze), Zawieyskiego Wiatr z pustyni (1962), E. Brylla Po górach, po chmurach (1969) i oratorium Wołaniem wołam Cię. Oratorium pastoralne (1974), M. Grześczaka Liturgia (1973), M. Glińskiego Tajemnica Chopina (1975), J. Szczawińskiego Dramat pasyjny (1975) i S. Grocho-wiaka Z głębokiej otchłani wołam (w: Dialogi, Wwa 1976).

Z żywą działalnością ochotniczego teatru rei. związane są współcześnie liczne teksty o zróżnicowanym charakterze gatunkowym i różnej wartości; znaczną pozycję zajmują w nich adaptacje utworów epickich i poetyckich ; materiał ten zarejestrowany bibliograficznie (w niewielkim zakresie) przechowują lokalne i prywatne archiwa. Polski d.r., który w okresie staropol. i romantyzmu osiągnął swoje apogeum, przeżywa wyraźny kryzys.

D.r. stał się też przedmiotem refleksji teor. i badań nauk.; zainaugurowane w. 20-Ieciu międzywojennym dyskusje na temat istoty, definicji i zasięgu d.r. kontynuuje się współcześnie w czasopismach kat. i w mies. „Dialog"; Instytut Badań Lit. PAN prowadzi badania nad dramatem staropol. (antologia tekstów, bibliografia druków, monografia gatunków); Katedra Dramatu i Teatru na Wydziale Human. KUL rejestruje teksty z XIX i XX w. — opracowano tam też d.r. poszczególnych epok (od romantyzmu po współczesność), historię niektórych typów i gatunków, a ponadto dziejów d.r. na scenach pol., głównie ochotniczych; na ogólnopol. konferencjach (1967 w Lublinie i Krakowie) przedstawiano różne zagadnienia dramatu i teatru religijnego.

 

J. Kallenbach, Th obrzędowe „Dziadów", PNL 26(1898) 224-248; J.A. Tesler, Wpływ „Biblii" na Zygmunta Krasińskiego, Kr 1912; Z. Niemojewska, „Dziady drezdeńskie" jako dramat chrześcijański, Wwa 1920; J. Kleiner, Z zagadnień walki między ziem a dobrem w „Dziadów" części trzeciej. Pamiętnik Warszawski 2(1930) z. 8, 22-26; W. Fallek, Szkice i studia o wpływie Biblii na literaturę polską, Ł 1931; tenże, Motywy biblijne w III części „Dziadów" Mickiewicza, Ł 1932; Z. Szmydtowa, O misteriach Cypriana Norwida. Wwa 1932; Z. Niemojewska-Gruszczyńska, Walka szatana z Bogiem w polskim dramacie romantycznym. Kr 1935; I. Sławińska. ..Słodycz", miniatura tragiczna. w: O Norwidzie pięć studiów. To 1949, 93-109; W. Achremowiczowa, Rola obrzędowości w „Kleopatrze" Norwida, RH 4(1953) z. 1, 209-235; T. Witczak, Historia dramatu i teatru staropolskiego do roku 1750 w publikacjach powojennych, PaT 3(1954) z. 2, 92-119; B. Mamon, O dramatach Brandstaettera, Lb 1955 (mpsBKUL) ; A. Jastrzębska, Polski dramat biblijny XX wieku, Lb 1957 (mpsBKUL); J. Poplatek, Studia z dziejów jezuickiego teatru szkolnego w Polsce, Wr 1957; Rozmowy o dramacie. D.r. XX wieku. Dialog 3(1958) z. 6, 95-105; J. Lewański, Dramaty staropolskie. Antologia I-VI, Wwa 1959; S. Skwarczyńska, Leona Schillera trzy opracowania teatralne „Nlebosklej komedii" w dziejach je] inscenizacji w Polsce, Wwa 1959; T. Witczak, 7"eafr I dramat staropolski w Gdańsku, Gd 1959; I. Sławińska, „Ci-gtt l'artiste religieux...". o Norwidzie. Znak 12(1960) 911-920; S. Tync, Teatr polskich szkól różno-wierczych. Uwagi o programie badań, PaT 9(1960) 483-488; W. Hann, Pijarskl teatr szkolny w Polsce. Zarys, NP 15(1962) 199-215; M. Reyówna, D.r. w polskiej literaturze krajowej doby romantyzmu. Z teorii i praktyki, Lb 1962 (mpsBKUL); T. Grabowski, Ze studiów nad teatrem Jezuickim we Francji i w Polsce w wiekach XVI-XV1II, Pz 1963; R. Leszczyński, Z repertuaru teatru pilarskiego. Prace Polonistyczne 19(1963) 75-106; Z. Modzelewski, Estetyka średniowieczna dramatu liturgicznego, RH 12(1964) z. 1, 5-69; J. Smosarski, Dialog na Boże Narodzenie, RH 12(1964) z. 1, 71-98; Dramat staropolski. Od początków do powstania sceny narodowej. Bibliografia I-II, Wr 1965-76; J. Le-wanski, Oblicze teatru religijnego w dawnej Polsce, RTK 12(1965) z. 4, 51-81; S. Wygonik, Dramat epifanljny w Polsce od XVI do polowy XVIII wieku, Lb 1966 (mpsBKUL); T. Bieńkowski, Teatr i dramat szkól różnowierczych w Polsce. Zarys ogólnej charakterystyki, ORP 13(1968) 51-79; J. Lewański, Średniowieczne gatunki dramalyczno-teatralne, Wr 1969, 207-332; Teatr staropolski, PaT 18(1969) 483-597; A. Burzyński, D.r. w okresie dwudziestolecia międzywojennego, Lb 1970 (mpsBKUL); J. Okoń, Dramat i teatr szkolny. Sceny jezuickie XVII wieku, Wr 1970; I. Sławińska, Znaki przestrzeni teatralnej w „Krakusie" Norwida, RH 19(1971) z. 1, 135-145; Bibliografia dramatu polskiego 1765-1964 I-III, Wwa 1971; H. Grabska, D.r. w okresie Młodej Polski, RH 20(1972) z. 1, 75-117; Z. Grzegorski, Współczesny teatr religijny w Polsce. Z przemyśleń l doświadczeń lat 1939-1971, RH 20(1972) z. 1,149-193; M. Olczak, Tradycje franciszkańskie w polskim dramacie, RH 20(1972) z. 1 7-40; Z. Osiński, Teatr Dionizosa. Romantyzm w polskim teatrze współczesnym. Kr 1972; M. Paciuszkiewicz, Konwencje teatralne twórczości jasełkowej, RH 20(1972) z. 1,41-73; C. Płaczek, Teatr religijny na Śląsku w okresie międzywojennym, Lb 1972 (mpsBKUL); I. Sławińska, „Krople czasu" w teatrze Norwida, w: Cyprian Norwid. W 150-lecie urodzin, Wwa 1973, 39-52; tenże, Sacrum w młodym teatrze polskim, ZKCh 531-541 ; I. Kadulska, Ze studiów nad dramatem jezuickim wczesnego oświecenia (1746-1765). Wr 1974; I. Sławińska, Le sacré dans le théâtre polonais d'aujourd'hui. Cahiers Théâtre Louvain 21 (1974) 39-57 (także w: La littérature polonaise contemporaine et le sacré, Lb 1978, 135-159); M. Lewko, Czemu służył teatr zakładowy?, w: 75 lat działalności salezjanów w Polsce. Księga pamiątkowa, Wwa 1975, 131-139; L Krzemińska, D.r. w życiu teatralnym Lublina, Lb 1976 (mpsBKUL); I. Sławińska, Rodzime tradycje w dramaturgii polskiej, w: Wkład Polaków do kultury świata, Lb 1976, 605-618; A. Szweykowska, Dramma per musica w teatrze Wazów 1635-1648. Karta z dziejów barokowego dramatu, Kr 1976; K, Targosz, Teatr szkół Nowodworskich w Krakowie w XVII wieku, PaT 25(1976) 21-46; K. Wierzbicka-Michalska, Teatr w Polsce w XVIII wieku, Wwa 1977; T. Bańkowski, Teatr religijny w Tarnowie w XX wieku, Lb 1978 (mpsBKUL); B. Chojnowska, D.r. Jerzego Zawieyskiego, Lb 1978 (mpsBKUL).

Podobne prace

Do góry