Ocena brak

DRAMAT LITURGICZNY

Autor /szkolnik Dodano /16.02.2012

DRAMAT LITURGICZNY, średniowieczny i renesansowy gatunek
dram., obejmujący utwory związane z liturgią kośc.
o tematyce ewangelicznej, przeznaczone dla celów widowiskowych.
Rozwijał się w Europie od w. X, najżywiej w w.
XII-XIII, zanikając w w. XVI (zlikwidowany zakazem soboru
trydenckiego 1568). Przedstawiał wydarzenia o dużej dynamice
dram.: narodzenie, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa.
Przy pomocy aktorów - uczestników obrzędu - d.l. wprowadzał
niekiedy wątki nie należące do kanonu liturgicznego,
stanowiące tylko jego dram. uzupełnienie. Ze względu na
obrzędowy charakter utwory te podlegały odpowiednim rygorom:
używały łaciny, były śpiewane, przedstawiano je w ściśle
określonym czasie i miejscu (w kościele lub na cmentarzu
kośc.), wykorzystywano szaty liturgiczne i naczynia kośc. jako
rekwizyty teatralne. Teksty d.l. przybierały formę centonu (tj.
utworu złożonego z cytatów) z oficjalnych modlitw kośc. -
dialogowanych (fesponsorium, aklamacja), monologowych
(oracja, pieśń w języku nan) lub mieszanych, dialogowo-monologowych
(antyfona, hymn i —» sekwencja). W Polsce
zachowały się jedynie teksty d.l. z cyklu W. Tygodnia. Najstarszy
zapisano na przełomie w. XII/XIII; była to Processio in
Ramis Palmarum (Procesja na Niedzielę Palmową), przedstawiająca
wjazd Chrystusa do Jerozolimy. Z1 poł. XIII w. (sprzed
1253) pochodzi też popularne w Polsce, zachowane w dwudziestu
paru rkpsach, żywotne w XVI w. (weszło do —»  Historyi
o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim) Visitatio Sepulchri
(Nawiedzenie Grobu). In. odmiany d.l.: Mandatum (Ostatnia
Wieczerza, Umywanie nóg uczniom), Depositio Crucis
(Złożenie Krzyża, zw. inaczej Pogrzebem Chrystusa), Elevatio
Crucis (PodniesieiMe Krzyża, inaczej Zmartwychwstanie
Chrystusa), występowały w Polsce rzadziej. Współcz. próbę
ożywienia d.l. była oprać, przez J. Lewańskiego Gra o Męce
i Zmartwychwstaniu, wyst. przez K. Dejmka w katedrze warsz.
1981.

Wyd. tekstów; S. WINDAKIEWICZ D.l. w Polsce średniowiecznej,
Kr. 1903; Dramaty staropolskie, wyd. J. Lewański, t. 1, w. 1959; J.
LEWAŃSKI, Dramat i dramatyzacje liturgiczne w średniowieczu
polskim, Musica Medii Aevi t. 1 (1965).
Z. MODZELEWSKI Estetyka średniowiecznego d.l. (Cykl Wielkiego
Tygodnia), Roczn. Hum. 1964 z. 1; J. LEWAŃSKI Średniowieczne
gatunki dramatyczno-teatralne, z. 1: D.J., Wr. 1966 (Poetyka. Zarys
encyklopedyczny).
Stefan Nieznanowski

Podobne prace

Do góry