Ocena brak

"Don Kichote" - streszczenie

Autor /janek Dodano /08.03.2011

        CZAS I MIEJSCE AKCJI: Czas akcji nie został w utworze dokładnie określony. Są to lata współczesne pisarzowi, przełom XVI i XVII wieku. Zasadnicza akcja rozgrywa się w Hiszpanii, w Manczy, powiecie montiel, górach Sierrs Morena. Zastosownie motywu wędrówki głównego bohatera pozwoliło ukazać różne miejsce Hiszpanii. Równocześnie, ponieważ powieść Cervantesa jest przeplatana opowieściami nie związanymi ściśle z samą podstawową akcją, są w niej przywoływane i inne obszary geograficzne, np. we wspomnieniach więźnia z niewoli.

BOHATEROWIE

        DON KICHOTE: Właściwie nazywał się Alonso Quijano, był raczej biednym szlachcicem z prowincji Mancha, hiszpańskim hidalgiem, który podupadał materialnie i utracił polityczne znaczenie. Zbliżał się do pięćdziesiątego roku życia. To mężczyzna silnie zbudowany, ale i chudy, wysoki. Nosił starą zbroję, osłaniał się tarczą, do walki używał kopii i miecza. Jechał na zabiedzonym, chudym koniu. Nie dbał o pożywienie, wygody, majątek.

        Rycerz Smetnego Oblicza (tak nazywał go Sancza Pansa) sprzedał odziedziczoną po przodkach ziemię, by zdobyć pieniądze na zakup kolejnych książek z rycerskimi romansami. Pochłaniał je w ogromnych ilościach, wierzył w każdą przeczytaną, nawet najbardziej nieprawdopodobną opowieść. Postanowił być błędnym rycerzem, wiernie naśladować bohaterów swych ulubionych lektur, np. Rycerzy Sławy, Okrągłego Stołu. Uważał, że i on jest zdolny do bohaterskich czynów, wielkich dzieł. Zatem opuścił rodzinną wieś, dom z gospodynią i siostrzenicą, wyruszył na poszukiwanie przygód.

        Pogrążony w imaginacjach, marzeniach, wspomnieniach z przeczytanych książek zupełnie nie umiał trzeźwo spojrzeć na rzeczywistość, był całkowicie nieprzystosowany do otaczającego świata. W zwykłych ludziach widział groźnych przeciwników, o których niegdyś czytał, gospodarskie budynki, karczmy brał za zamki, osobliwie interpretował różne zdarzenia, mylił skutki z przyczynami, w jego głowie rodziły się coraz to nowe urojenia. Chciał zdobyć nieśmiertelną sławę, naprawić wszelkiego rodzaju krzywdy, zwycięsko wychodzić z niebezpiecznych starć. Tymczasem dokonywał czynów groteskowych, nieraz absurdalnych. Ponieważ uważał, że nie może istnieć błędny rycerz bez pani serca, swą wybranką uczynił Dulcyneę.

        Początkowe zachowania, czyny Don Kichota śmieszą, bawią czytelników. Jednak w miarę lektury Rycerz Smętnego Oblicza zaczyna budzić współczucie: jako samotny, szlachetny, pojedynczy wojownik dobrej sprawy jest skazany na klęskę. może uwolnić skazanych na galery, ale nie pokona całego ówczesnego systemu prawnego, niesprawiedliwości, ładu politycznego, nie naprawi zległo świata. W końcu utworu Don Kichote porzuca złudzenia: zmarł zdrów, choć żył jak szaleniec. Umarł zgnębiony, odrzucając piękne wizje.

        Don Kichote to jedna z najbardziej znanych, najczęściej interpretowanych i przywoływanych postaci z całej literatury europejskiej. Do tego bohatera nawiązywało w późniejszych latach wielu najwybitniejszych pisarzy, rysowali go i malowali najznakomitsi malarze. Stał się symbolem stale obecnym w naszej kulturze: symbolem przede wszystkim niezgody na płaską rzeczywistość, zło, krzywdę, symbolem prawa do indywidualności, marzeń, niepodporządkowania się zniewalającemu systemowi. Był owładnięty rycerską manią, ale też zaskakiwał bogactwem myśli, szlachetnością uczuć, siłą woli, czemu towarzyszyła nadmierna ufność, naiwność.

        SANCZO PANSA: To nieco złośliwy chłopek - roztropek uwiedziony przez rycerskie chimery. Porzucił gospodarstwo i ruszył w świat z Don Kichotem, godząc się zostać jego giermkiem. Wędrował jadąc na ośle. Był niski, miał grube, krzywe nogi, dźwigał ogromny brzuch (Pansa znaczy Brzuchacz). Sancza wierzył we wszystko, co pan jego opowiadał, wiedząc, kim był, i znając go od urodzenia. Uważał się za człowieka łagodnego, pokojowo nastawionego, umiejącego szybko wybaczać krzywdy. Nie był waleczny, odważny. Do zostania giermkiem skłoniła go obietnica Don Kichota, iż uczyni go panem wyspy, którą zdobędą. Później bardzo przywiązał się do swego rycerza, wiernie mu służył pomimo rozlicznych wątpliwości.

        Don Kichote to szlachetny indywidualista, Sanczo Pansa zaś prostaczek, raczej tchórzliwy, żądny zdobycia majątku, trzeźwo, realistycznie patrzący na rzeczywistość. Uważa się, że ci bohaterowie tworzą parę przeciwstawnych postaci, w pierwszej kolejności wyrażają różne strony natury człowieka, ludzkie postawy, skłonności, systemy wartości, dokonywane w życiu wybory.

        Kiedy spełniły się zapewnienia Don Kichota i dzięki parze książeńcej Pansa został wielkorządcą Baratarii okazał się władcą mądrym, sprawiedliwym. Nie chcąc walczyć, zrezygnował z majątków i zaszczytów, postanowił trwać u boku swego rycerza. Wrócił do rodzinnej wsi z Don Kichotem - jak zawsze ceniąc rozkosze życia, teraz z rodziną, żoną Teresą.

        DULCYNEA Z TOBOSO: Dama serca Don Kichota, obiekt jego platonicznych, romansowych urojeń, naprawdę nazywała się Aldonza Lorenzo, była młodą wieśniaczką z pobliskiej wioski. Dulcyneą z Toboso nazwał ją sam rycerz, ponieważ uważał, że pani jego myśli musi nosić nazwisko godne księżniczki. Zdaniem Sancza, a znał ją dobrze, była to dziewczyna bardzo silna, dobrze zbudowana, włochata na piersi, skłonna do igraszek z każdym, wesoła, ciężko pracująca w polu. Don Kichote obdarzył ją doskonałością, uczynił z niej autorytet, gwarantkę swej sławy.

        W drugim tomie powieści autor sugeruje, że Don Kichote nigdy nie widział swej wybranki, której wyidealizowany obraz wciąż tworzył w wizjach, nigdy nie doszło do ich spotkania. Księżna i książę okrutnie zażartowali z Dulcynei - dzięki poświęceniu Sancza panna odzyskała swą dawną postać.

        PROBLEMATYKA: Utwór Cervantesa był na przestrzeni stuleci przedmiotem rozlicznych dyskusji literackich, nieraz wypowiadano o nim sprzeczne opinie, spierano się o interpretacje. Uważa się, że każdy z setek epizodów można rozumieć dosłownie lub doszukiwać się w nim ukrytych sensów, metafor, alegorii czyli wypowiedzi o odmiennym niż znaczenie sensie. Można Don Kichota uznać za rodzaj powieści z kluczem, przynoszącej szereg głębokich myśli, rozważań filozoficznych. Odwołanie się do parodii z pewnością służyło tez obronie autora przed ówczesną, bardzo surową cenzurą kościelną i świecką.

        Don Kichote to satyra na romanse rycerskie, niebywale popularne i bezskutecznie zwalczane, uważane za szkodliwe, siejące spustoszenie w umysłach współczesnych ludzi.

        Utwór Cervantesa ośmiesza owe romanse, wiele przygód ukazuje w karykaturalny, groteskowy sposób. Równocześnie jednak fantastyczne przygody Don kichota są pełne poezji, bohater ma też wiele zdecydowanie pozytywnych cech: jest bezinteresowny, rycerski, szlachetny, wrażliwy na krzywdę. W powieści trudno poprowadzić ostrą granicę pomiędzy fantastyką i realnością, chociaż te dwa światy są ze sobą stale kontrastowane, przeciwstawiane sobie. Podobnie jak postawy Don Kichota i Sanczo Pansy - pierwsza idealistyczna, poruszająca się w świecie fantazji, złudzeń, druga zaś bardzo praktyczna, twardo stojąca na ziemi, zdroworozsądkowa, wyrastająca bezpośrednio ze znajomości realiów. Świat można widzieć rozmaicie, powiada Cervantes, wszystko zależy od patrzącego. Można w Dulcynei zobaczyć zwykłą wiejską dziewczynę, ale i można ją uznać za wyśnioną, pełną cnót damę bez skazy. Można we fryzjerskiej misce zobaczyć złocisty hełm Membrena. Autor nie rozstrzyga, kto ma rację i kto myli się: błędny rycerz czy jego giermek? Żadnej z tych postaw nie można z góry przekreślać, odmawiać jej sensu, znaczenia w życiu człowieka. Cały świat tej powieści jest jakby zaczarowany, ma wymiar magiczny. Przegrywają w nim obaj bohaterowie: rycerz nie może zrealizować swych ideałów, giermek zaś zdobyć wymarzonego bogactwa. A przecież marzenia Don Kichota nie zasługują wyłącznie na kpiny.

        Dzieło Cervantesa to także wielka panorama społeczeństwa hiszpańskiego z przełomu XVI i XVII wieku. Jest to obraz równie barwny, co krytyczny, szczególnie w odniesieniu do szlachty, jej pogardy dla pracy, poczucia wyższości, maniakalnego przestrzegania nakazu tzw. czystości krwi. Zauważcie, że główni bohaterowie spotykają na swej drodze samych ludzi o bardzo wątpliwej moralności, nieczystych intencjach, gburowatych. Czarną niewdzięczność wobec rycerza okazują nawet ci, w których obronie wystąpił.

        Liczne obrazy, sceny z don Kichota są wciąż obecne i w naszej świadomości, stały się powszechnie czytelnymi symbolami - np. walka z wiatrakami, czy donkiszoteria rozumiana jako samotne zmaganie z całym światem toczone w imię słusznej sprawy, w obronie słabych, skrzywdzonych. Symbolem takiej postawy, buntu, niezgody na zastany kształt świata i wiary w utopię jest właśnie Don Kichot. Stało się tak w znacznej części wbrew intencjom autora próbującego, głównie w drugiej części dzieła, przede wszystkim ośmieszyć swego bohatera.

        BUDOWA UTWORU: Don Kichote to jedna z pierwszych wielkich poeci w literaturze europejskiej. Utwór jest parodią średniowiecznego romansu rycerskiego, satyrą na takie piśmiennictwo i zarazem ostatnim ogniwem w rozwoju tego gatunku. Ma przełomowe znaczenie w ewolucji całej prozy narracyjnej, stanowi przykład kształtowania się jego nowego typu, gdy odchodziły w przeszłość nieco wcześniejsze powieści rycerskie, opowieści pasterskie. Cerwantes nie był twórcą powieści, lecz napisał dzieło o wręcz rewolucyjnym dla niej znaczeniu.

        O przygodach Don Kichota opowiada autor-narrator, ale w tekście odnajdziemy też wiele fragmentów stylizowanych na wypowiedzi innych osób, pojawiają się relacje coraz to innych postaci. Fikcyjnym narratorem jest Maur, Cervantes to rzekomo autor ośmiu pierwszych rozdziałów. W utworze Cervantesa jest wspomnianych postaci bardzo dużo, podobnie jak motywów, epizodów, scen. Często nie związanych bezpośrednio z zasadniczą akcją, stanowiących jakby samodzielne całości, opowieści. Istotną nowością zaproponowaną przez autora Don Kichota jest dwoistość spojrzenia na pewne zdarzenia, sceny, np. w owcach błędny rycerz widzi wrogie wojska, Sanczo zaś dostrzega tylko pasące się zwierzęta. Ten zabieg, nazywamy relatywizmem, pozwala przedstawić zdarzenia na dwóch płaszczyznach : w sferze realności i fantazji, wyobraźni, urojeń rycerza. Tak zapewne przed Cervantesem nie pisał nikt. Natomiast zgodną z tradycją powieści rycerskich jest stylizacja Don Kichota na przekład oryginalnego opowiadania arabskiego, co oczywiście nie było prawdą. Utwór cechuje bezpretensjonalna i swobodna narracja, zbliżona do ustnej relacji, gawędy.

        Don Kichote zastał napisany barwnym, często jędrnym i dosadnym, bardzo bogatym językiem. Warto zwrócić uwagę na wypowiedzi Sanczo Pansy zawierające dziesiątki pomysłów, sentencji, mądrości i aforyzmów wplecionych w nazywający rzeczy wprost, po imieniu, język.

Podobne prace

Do góry