Ocena brak

DON JUAN

Autor /Elf Dodano /09.03.2012

(wym. ...żuan lub chuan) Młody szlachcic andaluzyjski, Don Juan Tenorio, piękny i zmysłowy, libertyn, pożeracz serc i cnót, dumny i kłamliwy, zdradliwy w przyjaźni, wiarołomny w miłości, uwodziciel i rozpustnik, zabija w pojedynku komandora, ojca uwiedzionej przez siebie Anny, po czym, opanowany nieludzką pychą, zaprasza na wieczerzę kamienny posąg komandora, który przychodzi i porywa z sobą Don Juana w ognistą czeluść piekła.

Postać legendarna, bohater hiszpańskich romansów lud., hiszp. teatru barokowego i licznych dzieł lit. i art. wielu narodów, był jednak nie tylko kobieciarzem czy uwodzicielem, ale przede wszystkim człowiekiem, który sprzeciwia się, aż po śmierć, ustalonemu porządkowi rzeczy, kładącemu tamy jego pragnieniom.

Również i odleglejsza przeszłość znała ów typ człowieka zbuntowanego przeciw światu, którego zwyczaje i osądy starały się ograniczyć jego nienasyconą zmysłowość, jego świętokradcze upodobanie w sprawdzaniu swych możliwości ciągle na nowo.

Donżuanizmjako rozluźnienie obyczajów, jako bunt przeciw tradycyjnej moralności monogamicznej dostrzec już można w takich postaciach mitologicznych, jak Zeus i Tezeusz, historycznych, jak Alkibiades czy Owidiusz, poeta-teoretyk wolnej miłości w Sźtuce kochania. Ale dopiero moralność chrześcijańska przez potępienie „grzechu cielesnego", uczynienie z małżeństwa sakramentu i rozbudowany system kar na tamtym świecie nadała temu typowi iście piekielną wielkość.

Nic dziwnego więc, że najwyższe jego wcielenie powstało w społeczeństwie, które zarazem potępia pragnienia i zachęca do nich, wśród szlachty Hiszpanii, gdzie szalała inkwizycja i gdzie przewalały się bogactwa zdobyte na krańcach świata przez śmiałych straceńców.

Nie Jest też przypadkiem, że twórcą tej postaci, jej imienia i legendy był dominikanin i przeor klas/toru w arcykatolickiej.Hiszpanii, dramatopisarz lirso de Molina. Temat Don Juana objawił się jako jeden z najpłodniejszych w dziejach literatury, a ubocznie również w sztuce muzycznej, wreszcie w zakresie poszukiwań historycznych, socjologicznych, psychologicznych i etycznych. Pod tym względem przewyższył nawet Fausta (nazywano go zresztą „śródziemnomorskim Faustem").

Płodność tego wzorca tłumaczy się jego zadziwiającą podatnością na zmiany, jakim podlegał w nieprzeliczonych dziełach, dramatycznych i innych, w ciągu stuleci. Uwodziciel z Sewilli i Kamienny Gość, hiszp. El liurlador de Sevilla y Comidado de piedra, komedia w trzech dniach, wierszem (ok. 1618) przypisywana bratu Gabrielowi Tellez, piszącemu pod pseudonimem Tirso de Molina.

Don Juan, czyli Kamienny Gość, fr. Dom Juan ou Le festin de pierre; grane też pt. Uczta Piotra, Libertyn ukarany, Zemsta komandora, Gość z tamtego świata; komedia prozą Moliera (Paryż 1665, wyst. pol. Warszawa 1783); tragiczny balet-pantomima (Wiedeń 1761, wyst. pol. Wilno 1925), libretto: G. Angiolini i R. de Calzabigi (wg Moliera), muzyka: C.W. Gluck.

Don Juan. Z dziennika podróżującego entuzjasty ze zbioru Obrazki fantastyczne w stylu Callota, jedna z Opowieści muzykalnych (1814-15) E.T.A. Hoffmanna. Don Juan, satyra epicka, ang. Don Juan, an Epic Satire, poemat w 16 pieśniach (z fragmentem siedemnastej; wyd. 1819-24, wyd. pol. 1885) Byrona.

Kamienny gość, ros. Kamiennyj gost', tragedia Aleksandra Puszkina (1830, opublikowana pośmiertnie), jedna z „małych tragedii". Opera (Petersburg 1872) Aleksandra Dargomyżskiego, wg Puszkina. Don Juan Poznański poemat satyryczny (1844) Ryszarda W. Berwińskiego. Don Juan Tenorio dramat wierszem (1844, wyd. pol. 1925) Josego Zorilli. Don Juan sztuka (Wiedeń 1909; Kraków 1913) Tadeusza Rittnera.

Don Juan, wł. II dissoluto punito ossia Don Giovanni 'Rozpustnik ukarany, czyli Don Juan', wesoły dramat (dramma giocoso) muzyczny (Praga 1787, wyst. pol. Warszawa 1789) Mozarta, libretto: Lorenzo da Ponte, wg Moliera. Film (1979) Josepha Loseya. Don Juan poemat symfoniczny opus 20 (1888) Richarda Straussa, oparty na fragmencie poematu dramatycznego Don Juan (1844) Nikolausa Lenaua.

Podobne prace

Do góry