Ocena brak

Dominikańskie studium generale w krakowskim klasztorze Św. Trójcy w I poł. XV w.

Autor /Salwin Dodano /03.05.2012

 

  • Obok uniwersytetu istniało w Krakowie jeszcze jedno ważne środowisko intelektualne, skupiające osoby z wyższym wykształceniem filozoficznym i teologicznym, uprawiające naukowo te dziedziny.

  • Krakowskie dominikańskie studium generale w klasztorze Św. Trójcy funkcjonowało od początku 20-tych lat XV w.

    Od początku XIV w. istniała partykularna szkoła teologii, w 1378 r. poświadczone jest studium prowincjonalne artium i teologii.

    Kadrę nauczającą stanowiło 3 lektorów, mających wykształcenie w zakresie sztuk wyzwolonych i teologii na poziomie uniwersyteckim.

  • U schyłku XIV w. pojawiło się kilku wybitnych intelektualistów- kaznodziejów:

  • Franciszek Oczko.

    Studiował w Cambridge i Pradze, wikariusz generalny prowincji polskiej, być może regens studium generale.

  • Jan Sartoris.

    Były lektor w klasztorze świdnickim. Napisał:

    Itinerarium sancti Thomae- słownik teologiczny na podstawie dzieł Akwinaty, w którym zawarł w porządku alfabetycznym hasła od Abstinencia do Ymago.

    Tabulae- indeksy rzeczowe do najważniejszych dzieł św. Tomasza

    Parę innych tablic zestawiających teksty Starego i Nowego Testamentu, lekcji i ewangelii niedzielnych oraz fragmenty paralelne w ewangeliach.

  • Henryk Bitterfeld z Brzegu.

    Praski magister teologii i regens tamtejszego studium generale. Jeden z najwybitniejszych teologów w środowisku praskim, autor wielu traktatów, w tym:

    De contemplatione et vita activa- dzieło opracowane na zamówienie Jadwigi Andegaweńskiej.

  • Do Krakowa przybył w 1404 r. jeden z najbardziej kontrowersyjnych dominikanów tej epoki, magister teologii Jan Falkenberg. W 1405 r. rozpoczął ostrą polemikę z poglądami Mateusza z Krakowa i Piotra Wysza na Kościół i jego reformę.

    W krakowskim studium generale zredagował pierwszą wersję traktatu De monarchia mundi, wymierzonego w obu bp.

    Z powodu tych ataków Mateusz z Krakowa wytoczył Falkenbergowi proces w Stolicy Apostolskiej. Wrogi bp, Władysławowi Jagielle i Polakom dominikanin musiał opuścić Kraków w 1406 r. i udał się do Rzymu.

  • Zdecydowanym przeciwnikiem Jana Falkenberga w konwencie był Jan Biskupiec. Pojawił się on w charakterze lektora obok Piotra Wichmana. Obaj zapisali się na Uniwersytet Krakowski. Biskupiec został magistrem teologii, zaś na kapitule generalnej w Bolonii w 1410 r. odbył promocję magisterską i został mianowany studium generale dominikanów w Krakowie.

  • W następnych latach wśród personelu nauczającego pojawili się:

  • Andrzej Wężyk (magister sztuk wyzwolonych i lektor teologii)

  • Jan z Ząbkowic (praski magister sztuk wyzwolonych i magister teologii, późniejszy regens).

    On wypromował wspomnianego Piotra Wichmana, który po studiach teologicznych w Lipsku został także późniejszym regensem.

  • Związki pomiędzy środowiskiem braci kaznodziejów a Uniwersytetem nie miały trwałego charakteru w pierwszych 3 dekadach XV w. Do metryki uniwersyteckiej wpisali się Jan Biskupiec i Piotr Wichman. Następni dominikanie znaleźli się na krakowskiej uczelni dopiero po 1420 r. W następnych latach kilkunastu dominikanów zostało immatrykulowanych, natomiast żaden z nich ani nie posiadał stopni naukowych, ani też ich nie uzyskał podczas studiów krakowskich.

  • Sylwetki intelektualistów krakowskiego studium generale:

  • Andrzej Wężyk (praski magister sztuk wyzwolonych i krakowski profesor filozofii).

    Wstąpił do krakowskiej konwentu dominikanów po 1407 r. Był on autorem komentarza do Fizyki Arystotelesa, zredagowanego w duchu burydanowskim.

    Musiał studiować także teologię, bowiem w klasztorze Św. Trójcy był lektorem teologii.

  • Jan Falkenberg.

    Występował w latach 1404- 1406 przeciwko Mateuszowi z Krakowa i Piotrowi Wyszowi (j.w.).

  • Piotr Wichman.

    Spierał się z gwardianem franciszkanów wrocławskich, co do nabożeństwa do Imienia Jezus. Występował ostro przeciwko temu kultowi, jak i Niepokalanemu Poczęciu NMP. Obydwie kwestie stanowiły niekończący się przedmiot dyskusji teologicznych w ówczesnej Europie.

  • Jan Sartoris.

    Jego twórczość skupiała się na tworzeniu narzędzi ułatwiających braciom korzystanie z pism św. Tomasza z Akwinu. Miała charakter praktyczny.

  • De die Parasceue..., Jan z Ząbkowic (praski profesor filozofii, lipski profesor teologii i lektor teologii).

    Pozostawił po sobie 4 rękopisy, sporządzone w okresie praskim, a zawierające wypisy, streszczenia i notatki z rozmaitych dzieł, komentarzy oraz wykładów używanych w pracy uniwersyteckiej. Wiele spośród nich dotyczy komentarzy do dzieł Arystotelesa, przy czym niektóre z nich są jego autorstwa.

    Napisał szereg kazań przeznaczonych dla duchowieństwa, a także na święta roku kościelnego. Zachowały się jego mowy uniwersyteckie, żałobne i rocznicowe.

    Na zlecenie prymasa Wojciecha Jastrzębca opracował w 1429 r. traktat De die Parasceue..., dotyczący liturgii Wielkiego Piątku, w związku z poprawieniem błędnej rubryki w officjum. Traktat ten został zaopiniowany przez Stanisława ze Skarbimierza, Andrzeja z Kokorzyna i Mikołaja Kozłowskiego. Stał się podstawą deklaracji prymasa o poprawkach w mszale dla całej metropolii gnieźnieńskiej.

  • W okresie schizmy i soborów dominikanie pod względem doktrynalnym sytuowali się w obozie obrońców pełni władzy papieskiej nad Kościołem, przeciwnym koncyliaryzmowi.

    Zwartą koncepcję eklezjologii zaprezentował Jan Falkenberg w krakowskiej redakcji De monarchia mundi, powstałej w 1406 r. Bronił w niej teokratycznej władzy papieża, zwalczając poglądy Mateusza z Krakowa i Piotra Wysza, zawarte w:

  • De praxi Romanae Curiae

  • Speculum aureum.

  • Stanowisko Falkenberga podzielali w późniejszym czasie dominikanie z klasztoru Św. Trójcy. Świadczy o tym traktat, który sporządził Jan Biskupiec (wówczas bp chełmski), Tractatus contra sacra concilia (1442).

    Blisko związany dworem Jan Biskupiec prezentował takie same poglądy na temat Kościoła, jak Jan Falkenberg, wielki adwersarz króla Władysława i Królestwa Polskiego. Dotyczyły one: natury Kościoła, jego jedności, władzy papieża, roli soboru.

  • Dominikanie jako zakon zwalczali koncyliaryzm.

  • Spośród wykształconych dominikanów krakowskich powoływani byli inkwizytorzy.

  • Dominikanie angażowali się w żywotne sprawy Kościoła, poprzez studium generale tworzyli niewielkie, ale widoczne środowisko intelektualne, powiązane także z dworem monarszym.

Podobne prace

Do góry