Ocena brak

DOMINIKANKI - MNISZKI

Autor /Filemon Dodano /15.08.2012

Autonomiczne klasztory II zakonu św. Dominika (Moniales Ordinis Praedicatorum, OP) związane z dominikanami, powstające pod ich wpływem i mające wspólną z nimi duchowość.

Pierwsze klasztory d. założył Dominik Guzmán w miejscach swej działalności: 1206 w Prouille k. Tuluzy, 1215 w Tuluzie, 1220 w Madrycie, a po otrzymaniu od pap. Honoriusza III polecenia zorganizowania zakonnic rzym. 1221 przy kościele S. Sisto Vecchio w Rzymie, skąd -* Diana Andaló, Cecylia i Amata współpracowały w założeniu klasztoru d. w Bolonii.

D. przyjęły regułę augustiańską (->• Augustyna reguła), a od dominikanów 1259 konstytucje, charakteryzujące się dużą surowością (całkowita wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, długotrwałe posty, klauzura pap., różne praktyki pokutne); początkowo składały tylko ślub posłuszeństwa; w 2-chórowych klasztorach modlitwa (recytacja oficjum godzin kanonicznych, rozmyślanie wg indywidualnych metod) przeważała nad pracą (haft), ponieważ d. miały wspomagać apost. działalność zakonu męskiego.

W XIII w. rozprzestrzeniły się one w wielu krajach eur., zwł. niemieckich, we Włoszech, Francji, w Hiszpanii, Czechach, Polsce, na Węgrzech, w Portugalii i Grecji; 1303 liczyły ok. 150 klasztorów z szacunkową liczbą ok. 7500 sióstr; w XVI w. liczba klasztorów wzrosła do 158, powstały też klasztory na kontynencie amer. (Meksyk, Peru, Ekwador).

D. jurysdykcyjnie uzależnione były od dominikanów (wyjątkowo od ord. miejsca), którzy zapewniali im opiekę duszpast., mimo iż kapituły gen. 1255-89 broniły się przed tym obowiązkiem. W XIV w. pojawiły się tendencje reformistyczne, inspirowane przez wspólnoty III zakonu regularnego i Katarzynę ze Sieny, i doprowadziły do ożywienia życia zak. szczególnie w krajach niem., dla których kapituła gen. zaaprobowała 1468 prawodawstwo odnoszące się do klauzury.

Rozwój reformacji, ideologia oświecenia i kasaty podczas lub pod wpływem rewolucji franc, zahamowały dalszy rozwój i żywotność kontemplacyjnych ośrodków d. na korzyść tworzenia się zgrom, czynnych (-*• dominikanki III); nadal jednak powstawały klasztory, m.in. w Chile (1818), Kolumbii (1821) i Peru (1828). W 1. poł. XIX w. klasztory klauzurowe często przyjmowały status III zakonu regularnego, rozluźniając dyscyplinę klauzury i oddając się przeważnie nauczaniu we własnych szkołach lub pensjonatach.

Ustalenia Soboru Wat. II dotyczące zakonów mniszych doprowadziły do utworzenia 12 federacji d. zakonu II — 3 w Hiszpanii, 3 we Włoszech, 2 we Francji, po 1 w Belgii, Meksyku, Peru i Argentynie, skupiających 150 klasztorów; 1975 łącznie d. liczyły 219 klasztorów i 5148 sióstr.

D. krajów niem. wytworzyły w średniowieczu odrębną szkołę duchowości, którą propagowały ośrodki we Fryburgu Szwaja, Unterlinden (obecnie Colmar), Töss (obecnie Winterthur) i Engenthal (Alzacja), związane z działalnością i wpływami J. Taule-ra, Henryka Suzo i Eckharta, twórców tzw. mistyki reńskiej. Z grona d. kanonizowano Małgorzatę Węg. i Agnieszkę z Montepulciano oraz beatyfikowano 8 osób; liczne d. obdarzone byly charyzmatami (wizje, ekstazy, doświadczenia mist., objawienia prywatne) ; w kręgu d. powstawały traktaty i dzieła ascetyczno--mistyczne.

W Polsce powstała 1225 prowincja d. dla Słowian, mająca u schyłku XIII w. 6 klasztorów w Czechach (Brno, Hradec Králové, Ołomuniec, Praga, Zlutice i Kralupy) i 3 w Polsce — w Poznaniu, ufundowany 1282 przez Mikołaja i Mirosława Przed-pełkowiców, którzy zapisali im swe posiadłości ziemskie, we Wrocławiu, ufundowany ok. 1290 przez księcia legnicko-wrocławskiego Henryka V Grubego, w Raciborzu, ufundowany 1299 przez księcia raciborskiego Przemysła dla córki -> Eufemii (Ofka Piastówna), w którym w XIV w. na ok. 60 sióstr kilka było pochodzenia książęcego. Konieczność wysokiego posagu zawężała rekrutację powołań do kół arystokratycznych lub patrycja-tu miejskiego. Nasilenie fundacji d. przypadło na XVIII w.;

wówczas powstały klasztory — w Przemyślu, gdzie przebywające od 1591 d. III zakonu regularnego z nakazu generała I.M. Beccarii przyjęły 1606 klauzurę pap., w Sochaczewie, gdzie w klasztorze fundacji Rozalii i Stanisława Radziejowskich d. III zakonu regularnego 1612 przyjęły statut mniszek, w Krakowie (na Gródku), gdzie w klasztorze d. III zakonu regularnego wyłoniła się 1621 grupa kontemplacyjna, dla której 1634 zbudowano odrębne obiekty, w Piotrkowie Trybunalskim, gdzie przybyłe 1615 z Sochaczewa d. III zakonu regularnego zainicjowały 1649 życie w klauzurze, w Górze Kalwarii (archidiakonat czerski), gdzie bp pozn. S. Wierzbowski ufundował 1677 klasztor, oraz w Bełzie (fundacji Z. Chodkiewiczowej), gdzie osiedliły się 1659;

klasztory młp. i galicyjskie (z wyjątkiem istniejącego do czasów obecnych klasztoru w Krakowie — na Gródku) i w Świętej Annie k. Częstochowy, dokąd przeniesiono 1869 d. z Piotrkowa, przetrwały do czasów obecnych; klasztory d. zostały skasowane częściowo przez ces. Józefa II w 2. poł. XVIII w. oraz na pocz. XX w. ; pozn. i śląskie skasowano w XIX w.

W kręgu oddziaływania dominikanów prowincji rus. powstały klasztory — w Kamieńcu Podolskim, gdzie 1615 d. III zakonu regularnego (mieszkające od 1610) przyjęły status mniszek, 1619 we Lwowie, 1680 w Żółkwi (zniesiony 1781) oraz 1690 w Nowogródku (zasiedlony d. z Żółkwi), skasowany przez władze ros. 1864. W XX w. powstał klasztor w Wilnie, ufundowany 1938. Obecny stan badań o d. polskich nie daje wglądu w ich wkład w dzieje Kościoła.

 

S. Barącz, Rys dziejów zakonu kaznodziejskiego w Polsce, Lw 1861, II 517--526; G. Fróbaess, Geschichte der sankt Katharinenkirche in Breslau, Br 1908; S. Chodyński, Klasztor panien dominikanek w Piotrkowie, Wl 1914; J.M. Giżycki, Wykaz klasztorów dominikańskich prowincji ruskiej, Kr 1925, 366--375; J. Veselý, // secondo ordine del san Domenico, Boi 1943; K. Prus, Świątobliwa Ofka Piastówna i klasztor sióstr d. w Raciborzu, Op 1948 ; Walz (passim) ; P. Grajewska, Klasztor II Zakonu w Piotrkowie, później świętej Anny pod Przyrowem, STNKUL 20(1971) 93-98; E. Janicka-Olczakowa, Likwidacja starych klasztorów d. II i III zakonu w XIX w. na ziemiach polskich, STNKUL 20(1971) 89-93; J. Ostreyko, Siostry d. II zakonu na Gródku w Krakowie, STNKUL 20(1971) 109-115; E. Janicka-Olczakowa, Żeński ruch dominikański w Polsce w XV1I-XX wieku, w; Studia nad historią dominikanów w Polsce 1222-1972, Wwa 1975,1 159-178; L.A. Redigonda, DIP III 780-793; S. Świsz-czowski. Krakowski Gródek, Kr 1977.

Podobne prace

Do góry