Ocena brak

DOMINIKANIE, Zakon Kaznodziejski, Ordo Fratrum Praedicatorum (OP) - DUCHOWOŚĆ

Autor /Filemon Dodano /15.08.2012

Formowała się u d. na bazie głównej idei zakonu kazn. — ewangelicznego apostolatu słowa.

Podstawowe jej zasady wytyczył Dominik Guzmán pod wpływem lektury NT (zwł. Ewangelii Mateusza i Listów Pawła Apostoła) oraz Collationes patrum Jana Kasjana, a także osobistych doświadczeń w Pálenci (wykładał teologię), Osmie (prowadził życie wspólne w grupie kanoniczej) i Langwedocji (działalność apost.), ponadto chęci powiązania ideałów Kościoła pierwotnego z potrzebami swej epoki. Ramy prawne oparto na -»• Augustyna regule, uzupełnionej wskazaniami Liber consuetudinum (zw. regułą Dominika), zred. przez Dominika i pierwszych braci, zmodyfikowanymi w pocz. istnienia zakonu (obowiązywały do 1924).

Z upływem czasu duchowość wzbogacano przemyśleniami wybitnych członków zakonu, m.in. -* Jordána z Saksonii w Libellus de principiis Ordinis Praedicatorum (wyd. B.N. Reichert, MOP XVI 1-88), G. de ->- Fracheta w Vitae fratrum (wyd. B.N. Reichert, MOP I 1-304), pełniących rolę dominikańskich Fioretti, a zwł. Humberta z Romans w De officiis ordinis (wyd. J.J. Berthier, Opera de vita regulan I-II, R 1888-89, uważane za kodeks zwyczajów zak.); głęboki wpływ na duchowość domin, wywarł -> Rajmund z Peflafort, który skodyfikował podstawowe teksty ustawodawcze, oraz — Albert Wielki i Tomasz z Akwinu, dzięki którym uwydatniono decydującą rolę Boga w procesie zbawczym człowieka (doktryna o łasce skutecznej), prymat intelektu nad wolą i prymat miłości, będącej początkiem i kresem kontemplacji; pogląd Tomasza umożliwił odkrycie własnego charyzmatu zakonu w kierowaniu ludźmi ku prawdzie (stąd zak. hasło Veritas) i dlatego odnawiano -*• to-mizm, będący od 1342 oficjalną doktryną zakonu.

Duchowość d. wyraża się w przepowiadaniu i prowadzeniu ku Bogu przez przykład światłego życia w ubóstwie, praktykowanym jako środek umożliwiający maksymalne wykorzystanie energii w posłannictwie ewangelicznym, stosowany zależnie od wymagań epoki ;

uwidocznienie ubóstwa usprawniało w apostolacie do swobodnego głoszenia słowa, a rezygnacja z zarządu dobrami materialnymi umożliwiała szybkie przemieszczanie się; przepowiadanie domagało się ustawicznego studium, ułatwiającego wypełnianie obowiązków wobec Kościoła i świata; dlatego w konstytucjach zak. podkreślono, by bracia „w dzień i w nocy, w domu i w podróży coś czytali lub rozważali", a kontemplowaną prawdę przekazywali innym.

Stopniowo ubogacana duchowość d., harmonijnie łącząca elementy wspólne chrześcijaństwu, duchowieństwu diec, in. zakonom oraz średniow. ruchom ewangelicznym, charakteryzuje się cechami teocentryczno-chrystocentrycznymi, monastyczno-kon-templatywnymi i wyróżnia od in. zakonów specyficzną cechą apostolatu doktrynalnego;

chrystocentryzm wpłynął na domin, kult Chrystusa ukrzyżowanego (bł. Henryk Suzo) i nawiązujący do tej formy kultu -> doloryzm, kult Serca Jezusa, -> Krwi Chrystusa (Katarzyna ze Sieny) oraz -> Imienia Jezus (Jan z Vercelli, a w Polsce Mikołaj Turgow); znamienny dla duchowości d. kult maryjny (w XIII-XIV w. d. nie przyjmowali niektórych przymiotów i przywilejów NMP, np. niepokalanego poczęcia) ujawnił się w wezw. kościołów i bractw, w lit. twórczości, np. w Litanii dominikańskiej do odmawiania we wszelkich utrapieniach (WDr 1(1973) z. 3-4, 213-217), a zwł. w krzewieniu i modernizowaniu -* różańca.

Za podstawowe elementy duchowości d. uważa się profesję rad ewangelicznych, życie wspólne, szczególnie wspólne sprawowanie liturgii, zwł. eucharystii i oficjum -»• godzin kanonicznych do Soboru Wat. II wg własnego rytu (-» dominikański ryt), obserwancję życia klasztornego, polegającą na wierności obranemu życiu i dyktującą umiarkowane formy pokuty, oraz studium; precyzowały je normy zak., podlegające stałej rewizji; ważną zasadą stał się postulat osiągania doskonałości w utrzymywaniu kontaktu ze światem przez apostolat.
W duchowości d. po Soborze Wat. II obok zasadniczych elementów tradycyjnych nadał podkreśla się właściwy zakonowi obowiązek refleksji i studium, obecność w świecie oraz modlitwę (m.in. indywidualnego lub wspólnego różańca).

Duchowość d. wywarła wpływ na powstanie w XIII-XIV w. szkoły mist., reprezentowanej przez -»• Eckharta, głoszącego konieczność totalnego (psych, i mor.) ogołocenia się w celu zjednoczenia z Bogiem; J. Tauler, teolog głębi woli, zastosował intelektualną mistykę w kaznodziejstwie — Sermones (wyd. T. Vetter, Die Predigten Taulers, Br 1910) i Exercitia super vit am et passionem Jesu Christi (Fi 1548); ich kontynuatorami byli kontemplatycy znad Renu i Dunaju, m.in. Adeleide Langmann (zm. 1337), Margarete Ebner (zm. 1351) i Ch. Ebner (zm. 1356) oraz dominikanki z Unterlinden (obecnie Colmar w Alzacji Górnej) ; natomiast wzorzec doskonałości wypracowany przez Katarzynę ze Sieny w Dialogo della Divina Provvidenza (Bol 1472 ; Księga miłosierdzia Bożego, czyli dialog, Wwa 1938) naśladowały Osanna Andreasi (zm. 1505) i Katarzyna Ricci (zm. 1590); w XV w. znawcą stanów mist, stał się bł. Jan Dominici, autor Lettere di direzione (Bol 1839) oraz // libro d'amore di carità (Bol 1889);

traktaty ascet. pisali -> Wincenty Ferrer (De vita spirituali), Antonin Pierozzi (Opera a bon vivere) i G. Savonarola (De simplicitate christianae vitae) ; w XVI w. w ośrodkach hiszp. powstała szkoła teologii życia duchowego, której mistrzami byli — P. Ibañez, D. de Soto i G. de Toledo, wspomagający Teresę Wielką w jej działaniu reformatorskim; najbardziej znanym przedstawicielem szkoły był Ludwik z Grenady, który wypracował jedną z pierwszych metod modlitwy dla laikatu w La guía de pecadores (Li 1556; Przewodnik grzeszników, Lb 1687);

omówił w nim także związek kontemplacji z życiem ascet., przygotowującym i warunkującym kontemplację; jego Memorial de vida cristiana jest przewodnikiem po drodze do doskonałości, a El libro de oración pochwałą modlitwy odpocz-nienia, będącej kresem długotrwałych medytacji. D. pozostali na ogół wierni organicznej łączności mistyki z ascezą, czego ukoronowaniem była wewnątrzzak. debata na przełomie XIX i XX w.

Dzieła d. polskich charakteryzował zgodny z profilem zakonu intelektualizm, widoczny po raz pierwszy w traktacie o chwale Bożej i modlitwie Henryka (bpa chełmińskiego Heindenryka, zm. 1263) oraz żywocie Juty z Chełmży; Rozmyślania dominikańskie z XVI w. zawierają mocne akcenty -> doloryzmu; w potryd. epoce duchowość d. była pod wpływami szkoły hiszp., zwł. Ludwika z Grenady (biblioteka UW, przechowująca księgozbiór skasowanych klasztorów domin., ma 113 obcojęzycznych i 13 pol. pozycji Ludwika z Grenady), którego medytacje polecały kapituły prow, jako wzór rozmyślania; pojawiły się też traktaty maryjne, zwł. na temat różańca propagowanego przez S. -* Bzowskiego w Rosarium (Pz 1599) i B. Jastrzębskiego w Uwagi duchowne albo dyskursje nabożne na tajemnice różańca świętego (Kr 1670).

Mikołaj Mościcki, w nawiązaniu do Taule-ra i średniow. mistyków nadreńskich, w dziełach Elementarzyk ćwiczenia duchownego (Kr 1626) i Akademia pobożności (Kr 1628) przedstawił zasady i środki życia duchowego (ascet.-mist.) zakonników i świeckich; kompilacji ascet. tekstów autorów domin. dokonał F. Ohm-Januszewski w Speculum parvum religiosorum (Kr 1689). Problematykę życia duchowego podjęli d. w XX w. we własnych czasopismach „Róża Duchowna", -> „Szkoła Chrystusowa" oraz -> „W Drodze", jak też w pracach teologów, m.in. J. Woronieckiego, A. Gmurowskiego (Doskonałość chrześcijańska, Gn 1934; Cnoty nabyte i cnoty wlane, Gn 1945), W. Podlewskiego, L. Rychlika, A. Górnisiewicza, J.Z. Ogarka, K.M. Żukiewicza, S. Mączki, A. Fica, B. Przybylskiego, F. Bednarskiego, J. Salija i J.A. Kłoczowskiego.

 

H.S. Denifle, Das geistliche Leben. Blumenlese aus den deutschen Mystikern und Gottesfreunden des 14. Jahrhunderts, Gr 1873, Sa 1936»; A. Gardeil, Les dons du Saint-Esprit dans les saints dominicains, P 1903; J.G. Arintero, La evolución mistica. Sal 1909 (passim); A. Massoulié, Traiti de la viritable oraison, P 1910; J.G. Arintero, Las cuestiones místicas. Sal 1920 (passim); M.V. Bernadot, La place de la liturgie dans la spiritualité dominicaine, VS 4(1921) 385-395; M.R. Cathala, L'oraison dominicaine, VS 4(1921) 396-414; R. Garri-gou-Lagrange, Le caractire et les principes dans ta spiritualiti dominicaine, VS 4(1921) 365-384; R. Martin, Le développement historique de la spiritualiti dominicaine, VS 4(1921) 352-364; J.G. Arintero, La verdadera mistica tradicional. Sal 1925; H.C. Lambermond, Der Armutsgedanke des heiligen Dominicas und seines Ordens, Zwolle 1926; G.G. Meersseman, La contemplation mystique d'après le bienheureux Albert est-elle immediate?, RThom 36(1931) 408-421 ; P. Mandonnet, Duch dominikański, SzCh 9(1934) 85-99; T. Schneider, Der intellektuelle Wortschatz Meisters Eckharts, B 1935; H. Wilms, De scintilla animae, Ang 14(1937) 194-211 ; S. Gallais, / tre cardini della vita religiosa domenicana. Fi 1938; R. Garrigou-Lagrange, L'unione mistica in santa Caterina da Siena, Fi 1938; G. Théry, Caractères généraux de la spiritualité dominicaine, VS 54(1938) 22-39 (supplément); R. Emi, Die Herz-Jesu-Lehre Alberts des Grossen, Lz 1941; M. Cordovani, Le scuole cattoliche di spiritualità domenicana. Mi 1944; G. Turbessi, La vita contemplativa. Dottrina tomistica e sua relazione alle fonti, R 1944; M.S. Gillet, Lettre encyclique sur la spiritualité dominicaine,CV 1945 ; tenże. La spiritualità e il clero secolare,Bol 1946; F.W. Ventzloff-Eggebert, Deutsche Mystik zwischen Mittelalter und Neuzelt, T 1947 (passim); P. Philippe, L'oraison dominicaine au XIIIe siècle, VSS 1(1948) 424-454; L. Roy, Lumière et sagesse. La grâce mystique dans la théologie de saint Thomas d'Aquin, Mo 1948; A. Duval, La dévotion mariale dans l'Ordre des Frères Prêcheurs, w: Maria, P 1952, II 737-782; J. Quint, Textbuch zur Mystik des deutschen Mittelalters, HI 1952; W. Nigg, Vom Geheimnis der Mönche, Z 1953, 286-323; A. Walz, De Corde Mariae testes dominicani, Ang 31(1954) 307-357; M. de Gandillac, Valeur du temps dans la pédagogie spirituelle de Jean Tauler, Mo 1956; S.M. Gieraths, Reichtum des Lebens. Die deutsche Dominikanermystik des 14. Jahrhunderts, D 1956; P. Lippini, La spiritualità domenicana. Bol 1957; A. Walz, De rosario Mariae a Sixto IV ad sanctum Pium V, R 1959; H.M. Oger, Spiritualité pour notre temps, P 1964; Liber conslitulionum et ordinationum Ordinis Fratrum Praedicatorum, R 1969; J. Badeni, Duchowość dominikańska, WDr 1(1973) z. 3-4, 106-109; B. Mazur, Poświęceni głoszeniu słowa, WDr 1(1973) z. 3-4, 85-90; Chrześcijańska odpowiedź na pytania człowieka. W 750-lecie służby polskich d. Bogu i ludziom, Wwa 1974 (passim); V. de Couesnonglc, Trzeba mieć odwagę wyjść naprzeciw przyszłości, WDr 3(1975) z. 5, 34-46; K. Górski, Henryk Heindenreich,pierwszy biskup chełmiński, w: Studia nad historią d. w Polsce (1222-1972), Wwa 1975, I 179-193; tenże, Najdawniejszy pomnik duchowości dominikańskiej w Polsce, WDr 3(1975) z. 10, 98-108; tenże, Teologia ascetyczno-mistyczna, DTKP II 1, 437-440, III 1, 319-320; V. de Couesnongle, Trzy troski, WDr 4(1976) z. 4, 81-85; K. Górski, Duchowość chrześcijańska, Wr 1978 (passim).

Podobne prace

Do góry