Ocena brak

DOMINIKANIE OBSERWANCI

Autor /Filemon Dodano /15.08.2012

Ruch obserwancki w zakonie dominikanów, zainicjowany w XIV w. w poszczególnych prowincjach, powodujący w XV i XVI w. powstanie niezależnych kongregacji, jednakże podległych generałowi zakonu.

Pod hasłem powrotu do pierwotnej gorliwości i ideałów zak. doszło do powstania za generalatu Rajmunda z Kapui (1380--99) kilku klasztorów obserwanckich, zasiedlonych wyłącznie przez ochotników; pod koniec XIV w. decyzją władz gen. zaczęto w różnych prowincjach tworzyć kongr. obserwanckie, które stopniowo uzyskiwały niezależność adm. ; pierwszy klasztor obserwancki założył 1389 w Col marze (Górna Alzacja) wikariusz gen. Konrad z Prus, skupiając w nim ok. 30 zakonników, którzy nast. zreformowali klasztory w Utrechcie i Norymberdze.

Od 1390 każda prowincja miała utworzyć przynajmniej jeden ośrodek obserwancki, złożony z 12 zakonników zdolnych do wypełniania surowych praktyk reformistycznych. Ośrodki te pod koniec XIV w. zaczęły w obronie własnych interesów tworzyć kongregacje; powstała wtedy wł. kongregacja obserwantów, zainicjowana 1393 przez Jana Dominici z Florencji, która przekształciła się 1459 w kongr. lombardzką z własnym wybieranym wik. ;

1493 powstała także kongr. toskańska św. Marka. W Niderlandach i Burgundu zawiązała się w poł. XIV w. kongregacja hol., która pod koniec XV w. liczyła 66 klasztorów w Niderlandach, Niemczech Pn., Saksonii i Prusach; w Hiszpanii 1478 powstała kongr. kastylijska, licząca 10 klasztorów, popierana przez władze król., a 1487 kongr. raguska. Większy rozwój nastąpił po Soborze Tryd., który popierał dzieło reformy zak.;

1620 było 9 kongr. obserwanckich, skupiających od kilku do kilkunastu klasztorów, szczególnie we Francji, Włoszech, Hiszpanii, Portugalii. Zakonnicy z obserwanckiej prowincji hiszp. założyli 1512 klasztor na -> Dominikanie, gdzie 1530 powstała prowincja zak. ; dalsze prowincje powstały w Meksyku i Peru.

W Polsce próbę reformy przeprowadzono w klasztorze wrocl. (1432), za prowincjalatu Jana z Ząbkowic (1431-33); -» Jakub z Bydgoszczy, dążąc do wprowadzenia przynajmniej jednego klasztoru obserwanckiego w każdej kontracie, spowodował powstanie pod koniec XV w. 12 klasztorów; wtórna fala ruchu obserwanckiego spotęgowana wizytacją (1617-19) komisarza gen. Damiana Fonseca, zmierzającego do utrzymania w każdej kontracie konwentu ścisłej obserwancji, utrwaliła się przez utworzenie 1617 z inicjatywy A. -*• Skopowskiego autonomicznej kongr. obserwantów pod wezw. kanonizowanego wówczas Ludwika Bertranda (stąd nazwa ->• bertrandyści) ;

opierając się na ogól-nodomin. duchowości (-> dominikanie III) preferowali szczególnie obowiązek wspomagania dusz czyśćcowych; kongregacja ta w szczytowym punkcie rozwoju (1726) liczyła na terytorium pol.-litew. 14 klasztorów — w Przemyślanach k. Lwowa (1665), Wielkich Oczach k. Lubaczowa (1667), Warszawie (1668), Górze Kalwarii (1671), Targowicy k. Dubna (1674), Czartorysku k. Łucka (1675), Werkach k. Wilna (1675), Sieniawie k. Jarosławia (1676), Lwowie (1678), Wysokim Kole k. Puław (1681), Lublinie (1697), Terespolu (1697), Płocku (1718) i Sidorowie n. Zbruczem (1726). Skutki rozbiorów (józefinizm, antyzak. polityka Prus i Rosji) spowodowały stopniową likwidację klasztorów, a na pocz. XIX w. ostateczny upadek kongregacji.

 

V. Bcltrán de Heredie, Historia de la reforma de la provincia de España (14501550), R 1939; Walz 6575, 171174; M. Miele, La riforma domenicana a Napoli nel periodo posttridentino (15831725), R 1963; J. Kłoczowski, Wspólnoty chrześcijańskie, Kr 1964, 474-478; tenże, Zakony męskie w Polsce w XVI-XV1II wieku, KwP II 537-539; Zakony męskie w Polsce w 1772 roku. Tabele źródłowe, MÁChP I 216; S. Krasić, Congregatio ragusina Ordinis Praedicatorum (1487-1550), R 1972; J. Krupski, D. kongregacji świętego Ludwika Bertranda w Polsce XVII i XVIII wieku, Lb 1975 (mpsBKUL) ; tenże, Kongregacja d.O. świętego Ludwika Bertranda w Polsce w XVII i XVIII wieku, STNKUL 25(1976) 151-154.

Podobne prace

Do góry