Ocena brak

DOKTOR KOŚCIOŁA

Autor /Konkordiusz Dodano /10.08.2012

Nauczyciel Kościoła powszechnego, tytuł nadawany świętym wyróżniającym się w swych pismach prawowiernością i wybitną wiedzą teol. (do 1978 nadany 32 osobom).

1. Tytuł — Po raz pierwszy Beda Czcigodny (VIII w.) wśród świętych o niezwykłej wiedzy wyróżnił 4 d.K. — Ambrożego, Augustyna, Hieronima i pap. Grzegorza I Wielkiego (Ep. resp. ad Accam, PL 92,304);

ich święta obchodzono w rycie duplex od pap. Bonifacego VIII (list Gloriosus Deus z 1294), a w Polsce od 1320 (wprowadzone przez bpa Nankera w Krakowie); rozciągając tytuł i przywileje liturg. na in. świętych pisarzy wczesnochrześc. i średniow., wyłączano męczenników (np. Cypriana), ponieważ męczeństwo uważano za wyższy tytuł do chwały. W Kościele wsch. od IX w. tytuł ten stosowano do Bazylego Wielkiego, Grzegorza z Nazjanzu i Jana Chryzostoma.

Tytułowanie Tomasza z Akwinu doctor communis przez pap. Jana XXII z okazji kanonizacji (1323), a przez pap. Urbana V tamąuam doctor egregius universalem illustravit Ecclesiam z okazji translacji jego ciała (1368) stało się podstawą do zaliczenia go do d.K. przez pap. Piusa V bullą Mirabilis Deus z 11 IV 1567 (z uwagi na wielki autorytet w okresie Soboru Tryd.); podobnie pap. Sykstus IV tytułem doktora wyróżnił Bonawenturę 14 IV 1482 w bulli kanonizacyjnej, a d.K. ogłosił go pap. Sykstus V bullą Triumphantis Hierusalem z 14 III 1588;

pap. Pius V w BR 1568 do d.K. włączył 4 wielkich ojców wsch. — Bazylego Wielkiego, Grzegorza z Nazjanzu, Jana Chryzostoma i Atanazego Wielkiego. W ikonografii przedstawia się grupę 4 zachodnich d.K. jako odpowiednik 4 ewangelistów (w retabulach ołtarza got. oraz na ambonie); G.L. Bernini na zlecenie pap. Aleksandra VII umieścił 1667 w apsydzie bazyliki wat. Atanazego Wielkiego, Jana Chryzostoma, Ambrożego i Augustyna, podtrzymujących tron Piotrowy.

Od XVII w. tytuł d.K. nadawano Leandrowi abpowi Sewilli, Prosperowi z Akwitanii CRL w jego zakonie, a 1687 Akademia Krak. wyraziła życzenie, by wraz z kanonizacją Jana Kantego ogłosić go d.K. (Kongr. Obrzędów podała jednak w wątpliwość autorstwo jego pism).

Podstawą ogłaszania dalszych d.K. był ich kult lokalny oraz piśmiennicza działalność w średniowieczu ; nast. d.K. został Anzelm z Canterbury (3 II 1720), Izydor z Sewilli (25 IV 1722), Piotr Chryzolog i Leon I Wielki (15 X 1754), Piotr Damiani (27 IX 1829), Bernard z Clairvaux (20 VIII 1830) i Hilary z Poitiers (13 V 1851);

z pisarzy nowoż. został d.K. Alfons Liguori (7 VI 1871) i Franciszek Salezy (16 IX 1877), a ze wsch. ojców Cyryl Jeroz. i Cyryl Aleks. (28 VII 1882) oraz Jan z Damaszku (19 VIII 1890) i Efrem Syr. (5 X 1920), z zach. zaś Beda Czcigodny (13 XI1899); w czasach najnowszych d.K. zostali — Piotr Kanizjusz (31 V 1925), Jan od Krzyża (24 VIII 1926), Robert Bellarmin (17 LX 1931), Albert Wielki (16 XH 1931), Antoni z Padwy (16 I 1946), Wawrzyniec z Brindisi (19 III 1959), Teresa Wielka (27 IX 1970) i Kaferzyna ze Sieny (4 X 1970); o tytuł d.K. dla Teresy starano się już 1881-1927, a 1967 Kongr. Obrzędów orzekła, że przyznać go można tym niewiastom, które przyczyniły się świętością i wybitną doktryną dla dobra Kościoła powszechnego.

2. W liturgii — D.K. mieli w MR 1570 święto w rycie duplex z formularzem mszalnym In medio Ecclesiae (ze święta Jana Ewangelisty zw. Teologiem) i kolektą (pierwotnie o św. Ambrożym), czytaniami z Syr 39,6-14 lub 2 Tm 4,1-8, ewangelią Mt 5,13-19 oraz -» Credo; w BR commune doctorum zawierało wyłącznie teksty-!uzupełniające do oficjum o wyznawcy biskupie — czytania z Syr 39,1-14 oraz z pism Grzegorza I Wielkiego, Augustyna, Hilarego z Poitiers lub Jana Chryzostoma, responsorium In medio i antyfonę do Magnificat; nawiązywano w nich do posiadanego przez d.K. daru mądrości i zrozumienia, dzięki którym niezłomnie głosili zdrową naukę, a swym życiem okazywali troskę o naprawę świata.

MR 1970 ma w commune doctorum 2 formularze mszalne z introitami In medio lub Os iusti oraz Qui docti fuerint lub Sapientiam sanctorum i z antyfonami komunijnymi Łk 12,42 lub 1 Kor 1,23-24; czytania mszalne ukazują dar mądrości Bożej i ducha zrozumienia, które oni przyjęli i umiłowali (ST), słowo krzyża, mądrość Bożą w Jezusie Chrystusie i budowanie Mist. Ciała Chrystusa, będące treścią ich przepowiadania (NT), oraz żądanie Chrystusa, aby stali się światłością świata i solą ziemi (ewangelia); modlitwy zaś wyrażają zasługi d.K., którzy przekazują wiarę, strzegą jej i aktualizują, ucząc prawdy oraz ofiarowywania siebie za wzorem Chrystusa Nauczyciela.

LH ma wspólne oficjum d.K. z własnym inwitatorium, 2 hymnami oraz czytaniami i antyfonami do kantyków; inwitatorium wzywa Jezusa Chrystusa jako źródło mądrości, hymn -> Doctor aeternus jako nauczyciela oświecającego Kościół i posyłającego mu doktorów wiary i życia, a -» Aeterne sol, qui lu-mine jako słońce umysłów, które zapalają żywe światła ukazujące drogę wiernym do szczytów prawdy; bibl. czytania (Mdr 7, 7-16.22-30; 1 Kor 2,1-16 i Jk 3,17-18) podają przymioty mądrości (która daje udział w przyjaźni z Bogiem), a czytanie hagiograficzne — fragment Speculum Wilhelma z Saint-Thierry — o poszukiwaniu zrozumienia wiary w Duchu Świętym albo fragment Konstytucji dogmatycznej o objawieniu Bożym (KO 7-8) — o przekazywaniu objawienia; ponadto przewidziano fragmenty własnych pism danego d.K.; własne hymny mają — Ambroży, Augustyn, Hieronim, Grzegorz I Wielki i Bernard z Clairvaux.

 

P. Mandonnet, Les titres doctrinaux de saint Thomas d'Aquin, RThom 17(1909) 597-618; J. de Ghellinck, Les premières listes des docteurs de l'Eglise en Occident, BALAC 2(1912) 132134; G.A. Kneller, Zum Verzeichnis der Kirchenlehrer, ZKTh 40(1916) 147; F. Pelster, Die Ehrentitel der scholastischen Lehrer des Mittelalters, ThQ 103(1922) 3757; A. Walz, Historia canonizatlonis sancii Thomae Aquinatis, w: Xenla thomistica, R 1925, III 105173; E. Valton, DThC IV 1509; F. Antonelli, L'elemento liturgico nel dottorato dl san Antonio, w: San Antonio dottore della Chiesa. Atti delle due settimane antoniane, tenute a Roma e a Padova nel 1946, R 1948, 251260; V. Pugliese, G. Low, G. Carandente, ECat IV 19011907; Schmidt IL 606664 (passim); H. Rahner, LThK VI 229231; V. Macca, // dottorato di santa Teresio. Sviluppo storico di una idea, ECar 21(1970) 97104; O. Filek, Duszpasterskie znaczenie ogłoszenia świętej Teresy od Jezusa d.K., RTK 19(1972) z. 6,5-17; A.L. Szafrański, Święta Katarzyna ze Sieny d.K., RTK 19(1972) z. 6, 18-32; R. Kostecki, Święta Katarzyna ze Sieny d.K., WDr 4(1976) z. 4, 98-105; P. Palazzini, San Pier Damiani dottore della Chiesa, Div 23(1979) 239-244.

Podobne prace

Do góry