Ocena brak

Dlaczego kroniki średniowieczne zaliczamy do literatury? Omów na przykładzie Kroniki Galla Anonima

Autor /vanessa Dodano /07.03.2011

Kroniki to utwory średniowieczne o tematyce historycznej, zaliczane do tzw. Historiografii. W naszej literaturze zachowały się do dziś Kronika Wincentego Kadłubka, Kronika Janka z Czarnkowa i Kronika polska Galla Anonima. Pisana jest po łacinie i przez cudzoziemca – nieznany autor, prawdopodobnie benedyktyn, został nazwany Gallem, tj. Francuzem, choć istnieją wątpliwości dotyczące jego włoskiego bądź francuskiego pochodzenia. Wiadomo też, że do Polski przybył z Węgier. Był związany z dworem Bolesława Krzywoustego i dla chwały seniora napisał swoje dzieło. Także ze względu na niego, jak sam stwierdza, dokonał zwięzłej prezentacji jego przodków i ojczyzny. Dzieło oparte jest więc na świadomym zamyśle twórcy. Składa się z trzech ksiąg i obejmuje dzieje Polski od czasów legendarnych do zwycięskich walk Krzywoustego z Niemcami.

W dziele Anonima nie ma ani jednej daty rocznej, bo autorowi, co sam stwierdza, chodziło o prezentację godnych pamięci czynów. Takie utwory, znane od starożytności, zwano gesta lub historie. Prezentowały one przebieg zdarzeń, ale główny nacisk kładły nie na związki czasowe czy przyczynowe, lecz na zbiór godnych pamięci czynów wybitnych postaci. Widać więc, że Gall był wykształconym erudytą, a także, że rozumiał zadanie literatury swego czasu, która miała dostarczać wzorów osobowych.

Dzieło Galla ma więc staranną kompozycję. Każdą księgę rozpoczyna list jako autorska przedmowa, a także wierszowany wstęp zawierający skrót, streszczenie.

W księdze I zwraca uwagę prezentacja Bolesława Chrobrego jako idealnego władcy. Anonim podkreśla sprawiedliwość króla, który jako sędzia każdego poddanego wysłuchuje, bez względu na jego stan i długo namyśla się zanim wyda rozważny wyrok. Scena ta jest udramatyzowana, wzbogacona dialogami.

Również idealizacji władcy służy scena jego śmierci, gdy Gall przytacza bezpośrednio rzekome wypowiedzi króla, który wydaje polecenia i zarządzania dotyczące stanu królestwa. Na końcu jego przemowy znajduje się zapowiedź przyszłych nieszczęść, które nawiedza kraj po śmierci Bolesława i świetności, gdy zapanuje Bolesław Krzywousty. Głęboka troska króla, niepokój o los królestwa dodaje do jego portretu cechy ojcowskie. Stąd porównanie Polski do wdowy w żałobie, z głową posypaną popiołem.

Wyidealizowany portret władcy, dosłownie przytoczenie jego rzekomo dosłownych wypowiedzi, penegiryczne tony wobec Bolesława Krzywoustego, porównania to cechy utworu literackiego. Dodatkowo literackim elementem jest wiersz napisany przez Galla pt. Pieśń o śmierci Bolesława.

Podobnie w opisach działań wojennych posługuje się Gall środkami literackimi. W opisie bitwy pod Głogowem zwracają uwagę starannie dobrane środki stylistyczne. Rozpoczyna autor od długich, wielokrotnie złożonych zdań, przedstawiających na przemian co robią Polacy, a co Niemcy. Gdy potęguje się dramatyzm sytuacji (dzieci mieszkańców Głogowa zostają przywiązane do maszyn oblężniczych) wzrasta tempo, zdania stają się krótsze, czas przeszły zamienia się na teraźniejszy i już w jednym zdaniu mamy przeciwstawienie : „Niemcy nacierają na gród, Polacy się bronią.”.

Nagromadzenie czasowników dynamizuje akcję zdarzenia, a grozę podkreślają opisy strat w ludziach. Wreszcie największe tempo zapisane jest w zdaniach eliptycznych : „Niemcy nakręcali kusze, Polacy – machiny oprócz kusz”. Gdy tempo słabnie, zdania znowu staja się długimi okresami składnikowymi. Autor wyraźnie dba o piękno stylu i języka. Posługuje się elegancką, modną wówczas, łacińską prozą rytmiczną.

Jest więc Kronika jednym z największych średniowiecznych dokonań literackich. Jest też dokumentem historycznym naszej świadomości narodowej i patriotyzmu. Na dziele Galla Anonima wzorowali się następni kronikarze.

 

Podobne prace

Do góry