Ocena brak

Dialogi platońskie i ich tematyka

Autor /Nikos Dodano /05.07.2011

Pierwsze dzieła filozoficzne Platona zostały napisane w formie dialogów Sokratesa ze sceptykiem Filonem. Do dziś jest przedmiotem sporu, czy Platon wkładał w usta Sokratesa własne poglądy, czy też dialogi są faktyczną wykładnią poglądów Sokratesa.

Pisma Platona obejmujące 35 dialogów i cykl listów znawcy grupują w dziewięć tetralogii.

I - Eutyfron - Obrona Sokratesa - Kriton – Fedon,

II - Kratyl - Teajtet - SofistaPolityk,

III - Parmenides - Fileb - UcztaFajdros,

IV - Alkibiades I - Alkibiades II - Hipparch – Rywale,

V - Teages - Charmides - Lachesa – Lysis,

VI - Eutydem - Protagoras - GorgiaszMenon,

VII - Hippiasz Większy - Hippiasz Mniejszy - Ion – Meneksenos,

VIII - Klejtofon - Państwo - TimajosKritiasz,

IX - Minos - Prawa - Epinomis – Listy.

Uważa się, że cała filozofia Platona zawarta jest w dialogach. Według okresu powstawania dzieli się je tradycyjnie na trzy grupy:

  • Dialogi wczesne – zwane także sokratycznymi, gdyż główną postacią w nich występującą jest Sokrates, albo aporetycznymi (gr. aporia oznacza trudność logiczną, niemożność rozwiązania problemu), gdyż Sokrates w trakcie dyskusji zbija przekonania swoich oponentów, nie proponując w zamian konstruktywnych wniosków. Należą tutaj: Laches, Charmides, Lyzis, Eutyfron, Protagoras, Gorgiasz, Ion, Kriton, Hippiasz Mniejszy, Hippiasz Większy, Obrona Sokratesa, Menon, Eutydem i Meneksenos.

  • Dialogi średniekonstruktywne, w których przedstawiona jest teoria idei. Grupa ta obejmuje dialogi Menon, Fedon, Fajdros, Uczta, Państwo. W dialogach tych również występuje postać Sokratesa, ale nie odgrywa już roli pierwszoplanowej, a ogranicza się do przekazywania platońskiej nauki o ideach.

  • Dialogi późne, albo krytyczne, w których Platon zdaje się wycofywać z teorii idei dostrzegając tkwiące w nich aporie. Do grupy tej zaliczamy dialogi: Parmenides, Sofista, Polityk, Fileb, Timajos, Kritiasz i Prawa. Prawa są jedynym dialogiem, w którym nie występuje postać ukochanego mistrza Platona.

Platon, „Państwo”:

Dialog w 10 księgach będący projektem idealnego państwa, rządzonego przez filozofów. Pomyślną przyszłość uzależnia Platon od objęcia władzy przez filozofów, najlepiej wedle niego przygotowanych do przewodzenia innym. Tę ideę uwypukla zwłaszcza w siódmej księdze Państwa, gdzie zamieszcza opowieść o jaskini, obrazującą stan zagubienia ludzkości pozbawionej przewodników. Sokrates opowiada o ludziach zamieszkujących jaskinię i nawykłych do widzenia świata tylko przez jej pryzmat. Nie znając innego świata, nie potrafią przyjąć do wiadomości prawdy. Do prawdy bowiem trzeba nawyknąć, niezbędna po temu jest zdolność zwrócenia się ku światłu: całą duszą trzeba się odwrócić od świata zjawisk, które powstają i giną, aż dusza potrafi patrzeć na byt rzeczywisty i jego pierwiastek najjaśniejszy i potrafi to widzenie wytrzymać. Ten pierwiastek nazywamy Dobrem.

W swoim dialogu Platon wiele uwagi poświęcił kształceniu mędrców, zdolnych przewodzić innym. Oprócz refleksji związanych z ustrojem wiele w dialogu uwag o rozmaitych sferach greckiego życia: o gimnastyce, o zdrowiu, nawet kształceniu wojskowym kobiet. Przewodnikiem rozmowy jest Sokrates, inni uczestnicy dialogu pobudzają mistrza do refleksji i polemik. Rozmowa toczy się swobodnie, niewolna od żartu, a nawet karykatury. Do zawartości myślowej „Państwa” nawiązywali potem przedstawiciele wielu szkół, stała się także źródłem tezy o przywódczej roli elit. Dialog ten uznawano za niedościgły wzór traktatu filozoficznego, a także arcydzieło prozy starożytnej.

Platon, „Uczta”:

Dialog o miłości, w którym biorą udział młodzieńcy ateńscy, a także Arystofanes i Sokrates. Każdy z uczestników biesiady wygłasza kunsztowną pochwałę Erosa, ale istotę dialogu zawierają mowy Arystofanesa i Sokratesa. Mistrz komedii przywołuje opowieść mityczną o trzech płciach ludzkich: żeńskiej, męskiej i obojnaczej, czyli androgenicznej. Ludzie byli podwójni, przypominali kule, ale zachowywali się krnąbrnie. Rozgniewany Zeus rozdzielił ich, poprzenosił im okolice wstydliwe i odtąd płodzi jedno w drugim.

Sokrates, który zabiera głos na koniec, utożsamia Erosa z dążeniem do dobra i do szczęścia, a więc siłą twórczą, kierującą postępowaniem człowieka. Powołuje się przy tym na świadectwo prorokini Diotymy. Miłość wedle niej to nic innego niż wieczne posiadanie dobra, zapładnianie tego, co piękne, zarówno ciała, jak i duszy. Skoro człowiek zawsze chce posiadać dobro, to musi też pragnąć nieśmiertelności. Droga miłości wiedzie zatem od jednego pięknego ciała, przez wiele ciał, aż po uwielbienie wszystkich, następnie wielbi się piękno duszy, nauki, aż wreszcie piękno samo w sobie, wieczne i niezmienne. To swego rodzaju stopnie, po których wstępując człowiek doznaje wtajemniczenia. Żartobliwy dialog o miłości staje się dla Platona pretekstem do przedstawienia drogi wiodącej ku prawdzie i pięknu.

Podobne prace

Do góry