Ocena brak

Dialektyka - Spór o uniwersalia (Paryż)

Autor /Waldemar1888 Dodano /21.04.2011

NURTY ŚREDNIOWIECZA

metafizycy (pojęciom ogólnym odpowiada rzeczywistość)

dialektycy (zagadnienie pojęć ogólnych i ich realności)

-> podstawowy spór: spór o powszechniki, czyli „uniwersalia”

PODSTAWY SPORU O UNIWERSALIA

Pytanie:

  • Czy pojęciom ogólnym odpowiadają przedmioty rzeczywiste, a jeśli tak, to jakie? (zagadnienie metafizyczne: jaka jest natura przedmiotów pojęć – realna czy idealna? czy rzeczywistość składa się z przedmiotów jednostkowych i konkretnych, czy z innych, ogólnych i abstrakcyjnych?)

Źródło:

  • Filozofia Platońsko – Arystotelesowska (przedmiotem pojęć nie są rzeczy jednostkowe, lecz ogóły)

  • Komentatorzy (wstęp do Kategoryj Arystotelesa autorstwa Porfiriusz, w tłumaczeniu Boecjusza):

    • pytania Porfiriusza o gatunki – czy istnieją w przyrodzie czy tylko w umysłach jako myśli, jeśli w przyrodzie, to czy są cielesne, czy bezcielesne i czy istnieją oddzielnie od rzeczy zmysłowych, czy też w nich?

    • próby odpowiedzi Boecjusza, nowe pytanie: Czy kategorie zestawione przez Arystotelesa są gatunkami realnych rzeczy, czy tylko znaków językowych? (rozróżnianie rzeczy i wyrazów, brak rozróżniania wyrazów i pojęć) i odpowiedź: kategorie to wyrazy

  • Alternatywa średniowieczna:

    • gatunki (ogólne) nie są czymś rzeczywistym w przyrodzie, są tylko wyrazami -> nominalizm (nie istnieją przedmioty odpowiadające wyrazom gatunkowym, to tylko wyrazy)

    • gatunki (ogólne) nie są tylko wyrazami, są czymś rzeczywistym w przyrodzie -> realizm pojęciowy (gatunkom odpowiadają realne przedmioty)

realizm – oznacza realność fizycznych przedmiotów (nie są tylko wyobrażeniami): przeciwieństwo – idealizm, subiektywizm fizycznych przedmiotów [w tym ujęciu nie rozważa się realności gatunków, a nawet się jej zaprzecza]

realizm (pojęciowy) – poza przedmiotami fizycznymi, jednostkowymi, realne są również gatunki, przedmioty ogólne (realizm pojęciowy): przeciwieństwo – nominalizm

STRONY SPORU

1. Skrajni realiści

  • wzór w Platonie - pojęciom ogólnym (gatunkowym) odpowiadają idee, które są realne, istnieją poza rzeczami, są niezależne od rzeczy (rzeczy są zależne od nich), są od rzeczy wcześniejsze (w porządku logicznym i metafizycznym)

  • wzór w Augustynie (interpretacja religijna Platona) – idee to myśli Boże, które są dla Boga wzorami przy tworzeniu rzeczy -> ANZELM

  • wzór w Plotynie – idee wyprzedzają rzeczy, rzeczy są emanacją idei -> ERIUGENA

2. Umiarkowani realiści

  • wzór w Arystotelesie – pojęcia ogólne (gatunkowe) mają przedmioty realne i odrębne, ale nie są one poza rzeczami (istnieją realnie tylko konkretne rzeczy), lecz istnieją w rzeczach – w gatunkowej formie i istocie każdej rzeczy

  • wzór w Boecjuszu (interpretacja Arystotelesa)

3. Nominaliści

  • wzór w stoikach (znani ogólnikowo dzięki Boecjuszowi)

PRZEBIEG SPORU O UNIWERSALIA

1. REALIZM SKRAJNY (ZA PLATONEM) - początek wieków średnich – Gerbert, Fredegisus, Eriugena, Anzelm i inni, potem Remigiusz z AuxerreIX n.e. i wcześniej

  • przyczyny: gotowe wzory, naturalna filozofia dla teologów, których dociekania były czysto pojęciowe

  • założenia: realne istnienie pojęć ogólnych, umysł to bierny narząd odtwarzający realną rzeczywistość

2. NOMINALIZM (IX n.e. – Eryk z Auxerre, uczeń Eriugeny)/ REALIZM UMIARKOWANY – IX – XI n.e.

  • przyczyny: realizm umiarkowany i nominalizm jako reakcja na hiperdialektyczne dążenia filozofów (dowodzono istnienia wszystkiego, czego tylko chciano), wpływ Arystotelesa (realizm umiarkowany – realnie istnieją tylko konkretne rzeczy, w nich zawarte są formy gatunkowe)

  • założenia: gatunki to nie realne rzeczy (ani w sensie idei, ani form gatunkowych), lecz jedynie wytwór mowy

1 + 2 STARCIE SIĘ REALIZMU Z NOMINALIZMEM - XII n.e., Paryż

  • nominaliści: Roscelin (XI/ XII n.e.), rozpowszechnił sektę nominalistów i teorię głosów – nie istnieje nic poza jednostkowymi rzeczami, nie ma jakości poza substancją, rodzaje to tylko „głosy”, fakt istnienia trzech osób boskich oznacza istnienie trzech bogów (konsekwencja jego założeń, uznana za heretycka)

  • realiści: Wilhelm z Champeaux (XI/ XII n.e.) – wszystkie jednostki w gatunku mają istotę jedną i tą samą (potem: taką samą, ostatecznie: jedynie podobną)

  • kompromis (XII n.e. – byty ogólnie nie znajdowały poparcia w rozumowaniu; poszukiwanie w rzeczach czegoś upoważniającego do tworzenia pojęć ogólnych) – na ogół w duchu Arystotelesa

3. RÓŻNE ROZWIĄZANIA – PRÓBY KOMPROMISU I REALIZM UMIARKOWANY (ZA ARYSTOTELESEM) - XII n.e.

SERMONIZM (Abelard)

  • pojęcia ogólne (uniwersalia) nie są tylko „głosami”, bo dźwięk jest jednostkowy tak samo jak każda realna rzecz; uniwersalia są wyrazami – należą do mowy, ale nie jako czyste dźwięki, lecz jako dźwięki mające znaczenie; ogólny jest nie wyraz (znak), tylko jego znaczenie

  • rzeczy jednostkowe posiadają pewną formę wspólną – to jest podstawą do nadawania im wspólnej nazwy (za Arystotelesem), służą do bycia orzeczeniami zdań (bezpośrednio nie odpowiada im żaden przedmiot, ale pośrednio ten, który jest podmiotem zdania i któremu one służą za orzeczenie) -> rozróżnienie pojęć służących jako podmioty (rzeczy jednostkowe) i jako orzeczenia (pojęcia ogólne)

KONCEPTUALIZM (brak danych co do przedstawicieli, podobno licznych)

  • pojęcia ogólne (uniwersalia) są nie w rzeczach, lecz w umysłach, uniwersaliami są pojęcia rozumiane jako pewne stany psychiczne (a nie rzeczy i nie nazwy); uniwersalia mają byt psychiczny (nie idealny, nie fizyczny)

TEORIA „STANU” (Walter z Mortagne) I TEORIA „WZGLĘDU” (Adelhard z Bath)

  • każdy przedmiot jednostkowy jest zarówno jednostką, jak gatunkiem i rodzajem, jednostka i ogół to tylko różne stany przedmiotów; ogólność to jeden ze stanów przedmiotu rzeczywistego, obok jednostkowości

  • każdy przedmiot jednostkowy jest jednostką lub gatunkiem i rodzajem, zależy to od sposobu rozpatrywania danego przedmiotu, ogólność to jeden ze sposobów rozpatrywania przedmiotu rzeczywistego, obok jednostkowości

  • pojęcia ogólne (uniwersalia) powstają, gdy jednostkowe przedmioty rozpatrujemy w ogólny sposób

INDYFERENTYZM (Hraban Maur, Wilhelm z Champeaux, potem anonimowy traktat)

  • wszystko, co istnieje, jest jednostkowe, ale każda jednostka zawiera obok własności odrębnych własności gatunkowe, nieodrębne od własności innych jednostek tegoż gatunku;

  • pojęcia ogólne (uniwersalia) dotyczą wspólnych własności jednostkowych rzeczy należących do jednej grupy, sprawiających, iż tworzą one pewną całość

TEORIA ZBIORU (Joscelin z Soissons)

  • nie ma przedmiotów innych niż jednostkowe, natura rzeczy jest na wskroś jednostkowa (nie ma własności gatunkowych), ale między jednostkowymi przedmiotami występują podobne cechy, które pozwalają na ich grupowanie w zbiory;

  • pojęcia ogólne (uniwersalia) dotyczą podobnych własności jednostkowych rzeczy należących z tego względu do jednego zbioru

KONFORMIZM (Gilbert de la Porree)

  • istnieją tylko jednostkowe substancje, różne od siebie, ale między nimi występują podobieństwa, mają wspólną formę, która jest przedmiotem pojęć – jest ona immanentna rzeczom, można ją wydzielić drogą abstrakcji, jako samoistna jest tylko fikcją umysłu (bliskie Arystotelesowi)

  • pojęcia ogólne (uniwersalia) dotyczą form immanentych rzeczom, nie istniejących realnie poza rzeczami jednostkowymi, które sprawiają, iż jednostkowe rzeczy są do siebie podobne

4. DALSZE LOSY SPORU

połowa XIII n.e. – spór ucichł, wraz z kompromisowym rozwiązaniem, przyjęto rozwiązanie Alberta Wielkiego i Tomasza z Akwinu; odnowił się w XIV n.e. – wzrost nominalizmu, koniec scholastyki

Podobne prace

Do góry