Ocena brak

DIABEŁ

Autor /Elf Dodano /09.03.2012

Szatan, zły duch, demon, kusiciel; upadły anioł, potępiony i strącony do piekieł; gr. diabolos 'oszczerca'; zob. też Belfagor, Fra Diavolo; Robert (Diabeł); Róg (Diabeł rogaty); Sześć (Pal go sześć). Adwokat diabła zob. Diabelska Wyspa zob. Wyspa (Diabelska). Diabelski młyn zob. Młyn.

Diabeł i Daniel Webster słynne opowiadanie (1937) Stephena Vincenta Beneta. Jabez Stone, farmer z Nowej Anglii (USA), sprzedaje duszę diabłu dla doczesnych korzyści. Wielki mówca Daniel Webster, 1782-1852, wygłasza mowę obrończą przed sądem piekielnym i uzyskuje zwolnienie Stone'a z obowiązku dotrzymania umowy. Na podstawie tego opowiadania Douglas Moore napisał i wystawił w 1938 operę; powstała też na ten temat sztuka teatralna i musical.

Diabeł i Kasia, czes. Cert a Kaca, opera komiczna (Praga 1899) Antonina Dvoraka; libretto: Adolf Wenig. Akcja rozgrywa się we wsi czeskiej Mokra Lhota. Kasia, śliczna dziewczyna o ostrym, kąśliwym języku, której na zabawie chłopcy unikają, chce tańczyć, choćby z samym diabłem. Ten porywa ją w tańcu do piekła, ale tam wkrótce Lucyper i diabły mają jej po same uszy. Wreszcie odsyłają Kasię na Ziemię, a księżna, która za złe uczynki miała być potępiona, obiecuje znieść w swoich dobrach pańszczyznę. Diabeł, jako lew ryczący, krąży, szukając, kogo by pożarł Biblia, 1. List św. Piotra, 5, 8.

Diabeł kartezjański, wł. diavolo cartesiano, diabeł wenecki, półdiablę weneckie, zabawki wyrabiane dawn. w Murano (Wenecja), tzw. diavoletti di Muratio, figurki małych diabełków, poruszające się (przy zmianie ciśnienia atm.) w okrągłym słoiczku wypełnionym wodą i zamkniętym.

Diabeł kulawy, iv. Le Diable boiteux (1707, wyd. pol. 1804) powieść Lesage'a, naśladująca treścią i tytułem powieść hiszp. pisarza Valeza de Guevary Diablo cojuelo (1641). Don Cleofas Zambullo wypuszcza Asmodeusza, demona zwanego „diabłem kulawym", z butelki, gdzie go uwięził pewien astrolog. Aby zabawić swego wyzwoliciela, diabeł otwiera przed nim dachy domów madryckich, ukazując mu, co się w nich dzieje. Daje to autorowi sposobność do przedstawienia satyrycznych obrazków paryskiego towarzystwa.

Diabeł łańcucki przydomek Stanisława Stadnickiego, ok. 1551-1610, starosty zygwulskiego, warchoła, awanturnika, okrutnika i grabieżcy, jednego z przywódców rokoszu Zebrzydowskiego (zob.). Diabły z Loudun zob. Loudun. Książę tego świata diabeł wg Biblii, Ew. wg Jana, 12, 31; por. Ein' feste Burg.

Nazwy diabła zob. Abaddon; Amaimon; Apollyon; Asmodeusz; Astarotte; Belial; Belzebub; Boruta; Chowaniec; Demon; Duch (przeczenia); Legio(n); Lelek; Lilith; Lucyfer; Marcin(ek); Mefistofeles; Paskuda-Zalotnik; Przechera-frant; Rogaliński; Rokita; Saligia; Samael; Smętek; Smółka; Szatan; (Św.) Walenty; Wąż. Omówienia eufemistyczne: bies, czart, diasek, duch nieczysty (zob. Duch), kaduk, kusiciel, licho, piekielnik, pokuśnik, zarwaniec, zły itp.

Ów smok wielki, wąż starodawny... który zwodzi cały świat Biblia, Apok., 12, 9. Rozszczepione kopyto cecha diabła częsta na jego wizerunkach. Rabini określali diabła i diabły jako serrizim (hebr., 'kozły'), gdyż kozioł był wcieleniem nieczystości, księciem duchów nieczystych.

Służ Bogu, a diabła nie gniewaj miał tak, wg legendy, powiedzieć król Władysław Jagiełło, polecając zapalić „Bogu świeczkę i diabłu ogarek" (por. Bóg), gdy w farze poznańskiej, w święto Wniebowstąpienia, przyglądał się obrzędowi wyciągania figury Pana Jezusa na wieżę kościelną i zrzucania z niej diabła. Wyganiać diabła Belzebubem wg Biblii, Ew. wg Mat., 12,24-27. Wyspa Diabelska zob. Wyspa. KS. PIOTR

Ktoś ty?

DUCH

Lukrecy, Lewiatan, Yoltaire, alter Fritz, Legio sum. A. Mickiewicz, Dziady, cz. III, 3, 104-05.

Podobne prace

Do góry