Ocena brak

DETERMINACJA PŁCI

Autor /Nikita09 Dodano /18.07.2013

Zespół procesów decydujących o wykształceniu w organizmach roz-dzielnopłciowych cech męskich lub żeńskich.

O powstaniu konkretnej płci decyduje szereg zjawisk precyzyjnie regulowanych, związanych z ekspresją odpowiednich genów i interakcjami ze środowiskiem. Każda z płci zawiera informację potrzebną do rozwoju dowolnej z nich. Jednak, aby doszło do determinacji płci, zespół cech jednej z nich musi osiągnąć przewagę nad drugą. Potrzebny jest do tego kluczowy czynnik, będący swoistym przełącznikiem, który kieruje rozwój organizmu w stronę męską lub żeńską.

Pochodzenie tego sygnału wywoławczego dzieli determinacje płci na fenotypową, związaną z czynnikami środowiskowymi, i genetyczną, wynikającą ze składu genów w chromosomach. Na przykład bo-nelia zielona (przedstawiciel szczetnic), żyjąca w morzach Śródziemny i Północnym, określa płeć w zależności od tego, czy wolno pływająca larwa osiądzie na dnie-czy na innej larwie: W pierwszym przypadku powstaje samica, natomiast w drugim samiec.

Temperatura decyduje o rozwoju płci w przypadku niektórych gatunków żółwi i krokodyli. Zwykle przy niższej temperaturze inkubacji wylęgają się samce, natomiast gdy temperatura jest wyższa -samice. Przy temperaturze pośredniej. udział samców i samic jest wyrównany. Z kolei u pewnych gatunków ryb płeć zależy od wieku osobnika lub od struktury stada, np. u popularnych rybek akwariowych, mieczyków. Jednak w przeważającym stopniu płeć jest determinowana genetycznie.

Najczęściej ten mechanizm związany jest z obecnością specyficznych genów umiejscowionych na tzw. chromosomach płci. U wielu gatunków powstawanie jednej z płci przebiega w sposób niejako samorzutny i dopiero pojawienie się dodatkowego czynnika przełącza drogą rozwoju w stronę płci przeciwnej. U ssaków taką pierwotną płcią jest płeć żeńska, natcmiast wykształcenie płci męskiej wymaga obecności genów zlokalizowanych na chromosomie Y. W przypadku muszki owocowej podstawową płcią jest samiec.

W przypadku ssaków geny zlokalizowane na chromosomie Y indukują przekształcenie w rozwoju zarodkowym początkowo jednakowych gonad w jądra, co w efekcie prowadzi do powstania osobnika męskiego. Przy braku chromosomów Y, z zawiązków gonad wykształcają się jajniki. Taki tryb determinacji płci powoduje, że osobniki o genoty-ple płciowym XXY są samcami a XO samicami, chociaż niepłodnymi, z uwagi na zaburzenia w zachodzeniu mejozy.

Podobny schemat XX i XY obserwuje się w przypadku wieiu owadów i roślin. Czasem jednak mechanizm determinacji może być odmienny.

U muszki owocowej płeć jest zdeterminowana stosunkiem liczby chromosomów płci X do liczby zespołów autosomów A (u muszki owocowej liczba autosomów 'wynosi 3). Normalna samica posiada genotyp XXAA, czyli stosunek wynosi 1, natomiast samiec ma genotyp AA, czyli stosunek równy 0,5. Analizując mieszańce poliploidalne wykazano, że istnieje wartość progowa 2:3, przy której występują interseksy.

Muszki, mające stosunek chromosomów wyższy od wartości progowej, to samice, a posiadające niższą wartość, to samce. Grupy takie jak ptaki czy motyle mają podobny do ssaczego mechanizm determinacji płci, ale odwrotny system genotypu, czyli samce - XX i samice - XY.

Płeć determinowana przez dwa takie same chromosomy jest nazywana płcią homo-gametyczną, np, samice ssaków i samce motyli, natomiast płeć heterogametyczna jest zdeterminowana przez dwa różne chromosomy (samce ssaków i samice ptaków). Proces regulacji gene-/cznej płci może zostać zakłócony przez czynniki rodowiskowe, czasem to tego stopnia, że z genetycznych osobników jednej płci można uzyskać płodne osobniki drugiej, np. z samców płodne samice.

Zjawisko to wykorzystuje się w praktyce hodowlanej ryb, odwrócenie płci wywołując podawaniem odpowiedniej dawki hormonów żeńskich. W przypadku niektórych gatunków, jak np. pszczół, występuje determinacja płci haploidaino--diploidalna. Z haploidalnych jaj rozwijają się samce, natomiast samice powstają z zapłodnionych, diploidalnych jaj. 

Podobne prace

Do góry