Ocena brak

Denis Diderot (1713 - 1784) - Antropologia

Autor /James Dodano /13.07.2011

Człowiek jest  istotą biologiczną, tworzącą organizm najwyżej zorganizowany. Wyłonił się z przyrody i podlega prawom biologicznym. Tym, co go wyróżnia jest to, że myśli, gdy tymczasem inne istoty żywe posługują się tylko zmysłami. O osobowości człowieka decydują: mózg, przepona, narządy płciowe, świadomość i podświadomość. Człowiek jest zdeterminowany przyrodniczo, to znaczy własną budową ciała, jego fizjologią. Ponadto determinuje go środowisko geograficzne i społeczne.   Diderot  utożsamiał prawa przyrody z prawami społecznymi. Jedne i drugie są obiektywne. W rozwoju każdego człowieka oraz całego społeczeństwa dostrzegał trzy fazy: dzieciństwo, dojrzałość i upadek.         

Każdy człowiek jest skłonny do uwypuklania swoich zalet i zmniejszania wad. Tymczasem cnoty ludzkie zależą od sposobu odczuwania i od stopnia, w jakim działają na nasze zmysły bodźce zewnętrzne. „Jestem też pewien - pisał Diderot - że gdyby nie obawa przed karą, wielu ludzi zabiłoby łatwiej człowieka z odległości czyniącej go nie większym od jaskółki niż zarżnęło byka własnymi rękami. Czyż nie kierujemy się tą samą zasadą, współczując choremu koniowi, depcząc zaś bez skrupułów mrówkę? Warto przypomnieć sobie dzieje i prześladowania ludzi, którzy mieli nieszczęście napotkać prawdę w wiekach ciemnoty i popełnili nieostrożność ukazania jej współczesnym ślepcom”.     

Człowiek charakteryzuje się szczególną cechą. Skoro bowiem spostrzeże zjawisko, które nie umie sobie wyjaśnić, twierdzi zaraz, że jest to dzieło Boga. A zatem człowiek nie może nie wyjaśniać sobie świata. Jest to jego nieodłączna cecha.   

Życie jest nieustannym pragnieniem, niezaspokojonym brakiem czegoś. Ciągła pogoń za zdobywaniem tworzy  życie. Dlatego Diderot mówił o wolności jako zrozumieniu przez człowieka swojego bytu. W Kubusiu fataliście ukazywał wolność jako możliwość wyboru, który jest dziełem rozumu, na podstawie zebranych doświadczeń określa przesłanki do działania. Ale wiedza ludzka nigdy nie jest całkowita, wybór ten nigdy nie może być więc absolutnie trafny, nigdy nie będzie odpowiadał obiektywnej konieczności. Wolność jest zatem sama w sobie sprzeczna, albowiem działania ludzkie są zawsze zdeterminowane wewnętrznie, przez stany naszego ciała i zewnętrznie, przez obiektywne warunki życia.     

Diderot  zwracał uwagę na to,  że człowiek jest istotą twórczą. Swoim działaniem może przekształcać otaczający go  świat. Fakt ten pozwala mu stawać się nieśmiertelnym  (u Diderota nieśmiertelność imienia zastępowała nieśmiertelność duszy).   

Diderot  rozwijał etykę autonomiczną. Jej zasady wynikały z ogólnego  ładu rzeczy. Ponieważ człowiek jest częścią „całości”, to i jego postępowanie musi być zgodne z zasadą funkcjonowania tej „całości”. W działaniu człowiek kieruje się osobistym interesem. Będzie ono skuteczne i moralnie właściwe, jeżeli interes jednostki pozostanie w zgodzie z interesem ogółu. Istotne jest, aby człowiek umiał panować nad własnymi namiętnościami.     

Diderot pozostawił szereg wypowiedzi na temat religii. Jest ona tworem człowieka, jest zmienna. Jej zmienność jest proporcjonalna do zmienności warunków  życia człowieka.  Takie stanowisko określa się redukcjonizmem. Diderot redukował to, co cudowne do tego, co naturalne. 

Redukcja naturalistyczna sprowadzała się do wyjaśniania źródeł religii poprzez zjawiska przyrodnicze. Redukcja euhemerystyczna polegała na wyjaśnianiu powstawania religii poprzez redukowanie jej do zjawisk przyrodniczych. Człowiek wyzwalając się spod sił przyrody, popadał zrazu w uzależnienie od sił społecznych. Miejsce ubóstwianych przedmiotów zaczęli zajmować ubóstwiani ludzie. Człowiek deifikuje wielkich ludzi z różnych powodów, ale najczęściej z powodu ich zasług dla społeczeństwa, z czasem deifikacja ta stała się wynikiem oszustwa. Sami panujący używali swej siły, powodując deifikację własnej osoby. To „kult ludzi, którzy uczynili jak największe szkody człowiekowi: zdobywców, szczęśliwych oszustów, którym się powiodło, rzekomych - dobrych lub złych - cudotwórców”.  Redukcja antropologiczna sprowadzała się u tego filozofa do wyjaśniania teologii jako antropologii; wyjaśniał on ludzkie pochodzenie idei bóstw, ich cech i sposobów funkcjonowania.      

 Diderot ujawniał, że:   

religia posiada własną historię, tzn. kult, organizacja i doktryna ulegają przekształceniom tak, że jedne formy zastępują drugie;

-  wszystkie religie są jednakowo „prawdziwe” i „fałszywe”, nie ma religii ani prawdziwej ani fałszywej;

- religia  może być narzędziem realizacji partykularnych interesów grup, klas społecznych, a nawet narodów; jest elementem polityki;      

-  genezy religii należy szukać w naturalnych i społecznych warunkach  życia ludzkiego;

-  do istotnych przyczyn powstawania religii należą:

1) nieznajomość naturalnych przyczyn istnienia różnorodnych form rzeczywistości społeczno-przyrodniczej,

2) troska ludzi o swój los,

3) przyjmowanie przypadków jako prognozy;    

wiara w Boga, bogów nie ma wartości poznawczej;    

- podłożem religii jest także subiektywna dziedzina koniecznych, wrodzonych przeżyć;  

teologia jest antropologią;    

- jedną z form funkcjonowania bytu społecznego jest alienacja religijna, będąca skutkiem zależności człowieka albo to od sił przyrody, albo to od sił społecznych;   - podłożem religii jest subiektywna dziedzina koniecznych, wrodzonych przeżyć.  

Podobne prace

Do góry