Ocena brak

DEKANAT

Autor /Porfirion Dodano /07.08.2012

(gr. deka, łac. decem dziesięć), Jednostka terytorialna w obrębie -> diecezji, obejmująca zazwyczaj kilka parafii, pozostająca pod kierownictwem -> dziekana.

W staroż. Rzymie d. oznacza! najmniejszą jednostkę legionu (10 żołnierzy), na czele z dziekanem. W epoce karolińskiej i w późniejszym średniowieczu nazwą tą oznaczano grupę 10 zakonników bądź kapitułę kanoników, posiadającą osobnego przełożonego.

D. jako okręgi diec. pojawiły się na terytorium dzisiejszej Francji już ok. VII w. ; ostateczne uformowanie się d. przypada w Europie Zach. na IX-XI w. Powstanie organizacji dekanalnęj spowodowane było rozwojem życia rei. z dala od ośrodków macierzystych; obszar z kilkoma wiejskimi kościołami par. nazwano wówczas prezbiteratami albo d. wiejskimi, ponieważ na ich czele stał -> archiprezbiter (2) lub dziekan wiejski (niekiedy na oznaczenie tego terytorium używano nazwy christianitas lub vicariatus foraneus); powołanie nowych okręgów adm. w ramach archidiakonatów (na które podzielona była diecezja), odpowiadające założeniom administracji feudalnej, upodabniało administrację kośc. do państw, (castrum), a bpowi pozwalało na sprawniejsze zarządzanie rozległą diecezją.

Pierwsze informacje o d. wiejskich na ziemiach pol. pochodzą z 1. poł. XIII w. ; istniał w tym czasie archiprezbiterat głogowski (1219), opolski (1223) i krośnieński (1226); w poł. XIII w. istniały d. w diecezji krak., a 1285 (statuty synodu łęczyckiego) i 1290 (statuty synodalne abpa Jakuba Świnki) w archidiecezji gnieźn.; ponieważ wg źródeł d. są instytucją znaną z XIII w., przyjmuje się, że organizacja dekanalna w Polsce powstała w 2. poł. XII w., a upowszechnienie jej dokonało się w XIII i XIV w.

Podział diecezji na d. był w zasadzie równoczesny z podziałem na archidiakonaty, a niekiedy nawet wcześniejszy (np. w diec. przemyskiej podziału na d. dokonano w końcu XIV w., a na archidiakonaty dopiero 1751 przez bpa W.H. Sierakowskiego).

Do upowszechnienia organizacji dekanalnęj przyczyniły się głównie względy adm. ; d. obejmował kilkanaście parafii, a nieraz kilkadziesiąt; jego siedzibę łączono w zasadzie z siedzibą dziekana oraz z kościołem o centr, i dobrym położeniu.

Pod koniec średniowiecza rola d. zmalała, ponieważ uprawnienia dziekanów uzależnione były na ogół od zakresu zlecanych im spraw. Większą rolę odegrały d. po Soborze Tryd. (synod prow, z 1563 polecił bpom odnowienie i wzmocnienie organizacji dekanalnęj we wszystkich diec); pod koniec XVIII w., gdy podział diecezji na archidiakonaty zanikł w Polsce, d. podlegając bezpośrednio bpowi, pośredniczyły między nim i centr, władzami a duchowieństwem dekanalnym i wiernymi.

KPK zobowiązuje bpów do podzielenia terytorium swej diecezji na okręgi złożone z kilku parafii, zw. wikariatami okręgowymi (vicariatus foraneus), d., archiprezbiteratami itp.; w razie niemożności przeprowadzenia takiego podziału bp powinien o tym powiadomić Stolicę Apost. (kan. 217).

Po Soborze Wat. II można ustanawiać także d. personalne, obrządkowe i funkcyjne, obejmujące kilka parafii personalnych lub obrządkowych, czy też kilka specyficznych funkcji duszpast. (np. kapelanów szpitali, szkół itp.) na określonym terytorium lub w obrębie dużego miasta w celu lepszego zespolenia działalności duszpast. i realizowania zasady -» pomocniczości w diecezji.

Przy erygowaniu d. bp powinien wziąć pod uwagę — obyczaje wiernych (ich psychikę i podobne warunki społ.), te same lub podobne warunki geogr.-hist., te same potrzeby ekon.-adm., możliwość dogodnych spotkań kapłanów z dziekanem, długotrwałe tradycje; po wysłuchaniu zdania rady kapł. powinien sporządzić ogólny statut dek., określający strukturę i sposoby funkcjonowania d., uprawnienia dziekańskie, przepisy regulujące działalność d. (por. dyrektorium Ecclesiae imago de pastorali ministerio episcoporum z 22 II 1973, n. 184-188).

 

J.B. Sägmüller. Die Entwicklung des Archipresbyterats und D. bis zum Ende des Karolingerreichs, T 1898; R. Naz, DDC IV 1057; A. Heinz, Die Anfänge des Landesdekanates im Rahmen der kirchlichen Verfassungsgeschichte des Erzbistums Trier, Tr 1951; B. Kumor, Początki organizacji dekanalnęj na ziemiach polskich, RTK 7 (1950) z. 2, 89-101 ; tenże. Rozwój sieci dekanalnęj w południowej części diecezji krakowskiej do roku 1772, RTK 9(1962) z. 1, 77-98; KwP I-II (passim); E. Sztafrowski, Prawo kanoniczne w okresie odnowy soborowej, Wwa 1976, I 397-400.

Podobne prace

Do góry