Ocena brak

DE WETTE WILHELM MARTIN LEBERECHT

Autor /Fides Dodano /08.08.2012

ur. 12 I 1780 w Ulla (k. Weimaru), zm. 16 VI1849 w Bazylei, Protest, biblista.

Uczył się w gimnazjum w Weimarze, gdzie uległ wpływom J.G. Herdera. W czasie studiów w Jenie w rozprawie pisanej pod kierunkiem J.J. Griesbacha i J.Ph. Gablera Dissertatiti critica, qua Deuteronomium a prioribus libris diversum, alius cuiusdam recensoris opus esse monstratur (1805) dokonat podstawowego dla krytyki literackiej odkrycia dotyczącego źródeł Pięcioksięgu.

Od 1807 był prof, egzegezy w Heidelbergu i przyjaźnił się z kan-tystą J.F. Friesem; 1810 F.E.D. Schleiermacher zaprosił go do nowo utworzonego wydziału teol. do Berlina; prowadził tam krytyczne studia nad ST i NT; poza przekładami (wraz z J.Ch.W. Augusti) ST (Hei 1809-12,1858) i NT (Hei 1814,1886) opracował komentarz do Psalmów (Hei 1811,1885a), Biblische Dogmatik des AT und NT oder kritische Darstellung der Religionslehre des Hebraismus, des Judentums und des Urchristentums (B 1813.18313), Lehrbuch der hebräisch-jüdischen Archäologie (L 1814,1864) oraz wstęp do ST (B 1817,1869").

Wprowadzając zmiany w każdym wydaniu, sformułował zasady hist, badania Biblii; przedstawił życie w niej opisane zgodnie z danym okresem hist., nie tracąc przy tym z pola widzenia religijnych wartości Biblii. Jego zasługą jest określenie gatunków lit., do których należą poszczególne psalmy.

Krytyczne stanowisko zajmowane w pracach bibl. i liberalne w dogm. pracach Lehrbuch der christlichen Dogmatik in ihrer historischen Entwicklung (I-H, B 1813-16,1831^03), Religion und Philosophie (B 1815.18252) i Christliche Sittenlehre (I-HI, B 1819-33) spowodowało, że pie-tyści uznali go za racjonalistę, a racjonaliści za konserwatystę. Zwolniony 1819, zaczął w Weimarze wydawać listy Lutra (I-V, B 1825-28) i pisać powieści (np. Theodor des Zweiflers Weihe, B 1822.18282).

Od 1822 jako prof, etyki i teologii praktycznej w Bazylei (oraz 5-krotny rektor) opublikował wstęp do NT (B 1826,1860), a nast. komentarz do NT (I-in, L 1836-48, niektóre części miały kilka wydań), przede wszystkim jednak zajmował się problemami teol., które przedstawił w Uber die Religion, ihr Wesen, ihre Erscheinungsformen und ihren Etnfluss auf das Leben (B 1827) i Das Wesen des christlichen Glaubens vom Standpunkt des Glaubens dargestellt (Bas 1846).

Centralnym punktem zainteresowań D. był człowiek i jego wiara, której dzięki swym badaniom, zwł. nad NT, pragnął dać silniejsze podstawy i zharmonizować ją z filoz. racjonalizmem. W szacunku dla wiecznego bytu i w lęku przed nim widział D. początek wiary, która wyraża się w odczuciu wartości i poznaniu dobra, podziwianiu jedności, piękna i celowości bytów, oraz w rozważaniu i modlitwie; rozwinęła się ona w dogmaty, symbole i mity.

D. nie stworzył własnej szkoły; ulegał wpływom głównie Herdera, Friesa i Schleiermachera, sam zaś wywarł silny wpływ na późniejszą teologię protest.; związał z sobą różne współczesne kierunki filoz.-rel., a jego poglądy na temat wiary i religijności rozwinął R. Otto; w biblistyce prace D. stały u podstaw całej protest, krytycznej egzegezy ST X3X w., przygotował też pole dla teorii J. Welihausena o źródłach Pięcioksięgu, a dla H. Gun-kela o -> biblijnych rodzajach literackich w księdze Psalmów.

 

R. Otto, Kaniish — Fries'sche Religions-philosophie und ihre Anwendung auf die Theologie, T 1909, 19213, 129-187; R.D. Kiefer, Die beiden Formen der Religion des Als-Ob. Hauptsächlich ddrgestellt an D. und Overbeck, Langensalza 1932; W. Kaegi, Jacob Burckhardt als Student der Theologie bei Hagenbach und D.W.. ThZ 1 (1945) 134-144; K. Barth, Die protestantische Theologie im 19. Jahrhundert, Z 1946,1960s; Ch. Hartlech, W. Sachs, Der Ursprung des Mythosbegriffs in der modernen Bibelwissenschajt, T 1952, 91-120; E. Hirsch V 45-55, 357-364; Kraus GAT 160-175; F. Stachelin, Dewettiana, Bas 1956; K.H. Schrey, NDB III 628; P. Handschin, Wilhelm Martin Uberecht D.W. als Prediger und Schriftsteller, Bas 1958; R. Smend, D. und das Verhältnis zwischen historischer Bibelkritik und philosophischen System im 19. Jahrhundert, ThZ 14(1958) 107-119; tenze, Wilhelm Martin Uberecht D.W. Arbeit am AT und am NT, Bas 1958.

Podobne prace

Do góry