Ocena brak

David Hume (1711 - 1776) - Gnoseologia

Autor /James Dodano /13.07.2011

 Hume  twierdził,  że człowiek nie jest w stanie poznać obiektywnej rzeczywistości. Umysł ludzki zajmuje się tylko dwiema prawdami: ideami i faktami. Idee, których przykładem może być matematyka, charakteryzują się tym, że są oczywiste i pewne. Są niezależne od doświadczenia, bo nie mają jako swojego przedmiotu  żadnej rzeczywistości. Fakty zaś dotyczą rzeczywistości, ale za to nie są oczywiste ani konieczne. Stwierdzamy je bezpośrednio. Możemy twierdzić coś o faktach, których nie poznaliśmy w doświadczeniu.    

Na tym etapie rozważań Hume postawił pytanie: Jaką pewność mają twierdzenia o rzeczywistości, które wykraczają poza  świadectwo zmysłów? To wykraczanie jest w poznaniu zjawiskiem nieustannym, należy więc postawić problem: Co zawiera doświadczenie poza stwierdzeniem faktów? Hume powiada,  że wykraczamy poza doświadczenie wtedy, gdy na podstawie stwierdzonego faktu wnioskujemy o innym fakcie. Abyśmy mogli tak wnioskować, musi zachodzić związek przyczynowo-skutkowy. Ale - pyta Hume - czy jest on konieczny? Na jakiej podstawie możemy stwierdzić jego potrzebę? Dalej odpowiada, że na pewno nie możemy tego uczynić ani a priori, ani empirycznie. A zatem związek przyczynowy nie występuje. Możemy twierdzić tylko o następstwach.   

To,  że formułujemy tezy o konieczności wynika z zebranych doświadczeń, które przenosimy na przyszłość. W procesie tym istotną rolę odgrywa nie rozumowanie, ale przyzwyczajenie. W naszym umyśle tkwi skłonność do oczekiwania, że fakty będą dalej następować po sobie tak, jak to było dotychczas. Podstawą wniosku o przyczynowości nie jest więc obiektywne prawo, ale uczucie, instynkt, subiektywny stosunek człowieka do rzeczywistości. 

Podobne prace

Do góry