Ocena brak

DALMATYKA

Autor /Diogenes363636 Dodano /03.08.2012

(łac. domyślnie dalmatica vestís dalmatyńska szata), Szata liturgiczna w Kościele zachodnim, będąca wierzchnim uroczystym strojem diakona, a ponadto strojem pontyfikalnym -» biskupa i asystujących mu kanoników; w liturgii bizant. podobną rolę pełni sakkos (biskup VI B).

Noszona w Dalmacji (stąd nazwa), a od II w. (za pośrednictwem Greków) w całym cesarstwie rzym., jako uroczysta szata wierzchnia, zarówno przez mężczyzn jak i kobiety, została w IV w. przejęta do stroju liturg., najpierw przez patriarchów Konstantynopola, a nast. przez papieża i bpów (noszona na -»• albie pod ->• ornatem); pap. Sylwester I (314-335) uznał d. za oficjalny strój diakonów rzym. (wraz z przyjęciem rytu rzym. upowszechniła się od VI w. w całym Kościele zach.).

Pierwotnie d., sporządzana z białej tkaniny (wełna, len, jedwab) i ozdabiana 2 purpurowymi pasami (davi), biegnącymi od ramion z przodu i tyłu ku dołowi, sięgała stóp i miała kształt litery T z otworem na głowę (niekiedy z kapturem) oraz szerokie rękawy (np. przedstawienie Św. Septymiusz, ubrany w d. na mozaice z 640-642 w oratorium S. Venenzo przy bazylice św. Jana na Lateranie); w IX w. w całym Kościele zach. (z wyjątkiem Rzymu), a w XIV w. również w Rzymie, przybrała formę szaty znacznie krótszej i węższej z rozciętymi bokami i rękawami.

Od XII w., wraz z wprowadzeniem -+ kolorów liturgicznych, zaczęto sporządzać d. w odpowiednich barwach; w baroku, gdy zaczęto sporządzać ją z ozdobnych, bogatych tkanin (brokat, aksamit, adamaszek lub jedwab przetykany złotą bądź srebrną nicią), skrócono ją jeszcze bardziej (np. d. z ok. 1725 w Spirze, katedra) i upodobniono do niej funicelle.

Pod wpływem ruchu liturg. w XX w. oraz odnowy liturg. po Soborze Wat. II wraca się do kroju i wyglądu d. z wczesnochrześc. okresu. Z d. związano bogatą symbolikę (por. Amalary z Metzu, Lib. off. 2,21);

jest znakiem więzi między bpem i diakonem, a równocześnie symbolem zwierzchności bpa; nakładana przez bpa przyjmującemu święcenia diakonatu, jako jeden z głównych akcesoriów tego święcenia, jest (wg pontyfikału) symbolem zbawienia, sprawiedliwości i radości.

 

Braun LG 247-305; J. Braun, Die liturgischen Paramente in Gegenwart und Vergangenheit. Ein Handbuch der Paramentik, Fr 1912, 19241, 89-100; H. Leclercq, DACL IV 111-119; T. Kruszyński, D. i tunicella obok kapy w stroju pontyfikalnym, PT 9 (1928) 269-280; F. Oppenheim, E. Lavagnino, ECat IV 1118-1121; R. Lesage, Catholicisme III 427; tenże, DPLR 315-316; F. Dambeck, RDK III 985-998; J. Wagner, LThK III 130; Radó 1456-1458; M. McCance. NCE IV 619-620.

Podobne prace

Do góry