Ocena brak

Czynniki kształtujące temperaturę powietrza

Autor /Czesiek Dodano /27.05.2011

Wysokość temperatury oraz jej przestrzenny rozkład na Ziemi kształ­towane są przez wiele czynników. Do najważniejszych z nich należą:

szerokość geograficzna - kulistość Ziemi powoduje, że promienie słoneczne padają na jej powierzchnię pod różnym kątem w różnych szerokościach geograficznych. Ponieważ ilość energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi zależy od wysokości Słońca nad horyzontem, dlatego w szerokościach, gdzie promienie padają na powierzchnię pod największym kątem, temperatura jest najwyższa, natomiast na obszarach o niewielkim kącie padania promieni sło­necznych temperatura jest niska (patrz: Planeta Ziemia rozdz. Strefy oświetlenia Ziemi). Generalnie temperatura spada wraz ze wzrostem szerokości geograficznej średnio o 0,6°C na l ° szerokości.

wysokość nad poziom morza - wraz ze wzrostem wysokości bez­względnych temperatura powietrza spada średnio o 0,6°C na każde 100 m. (Wyjaśnienie przyczyn spadku temperatury wraz z wysokością znajduje się w następnym rozdziale).

rzeźba terenu (nachylenie i ekspozycja stoków) - stoki dosłoneczne maj ą wyższe temperatury. Na półkuli północnej są to stoki południowe natomiast na półkuli południowej - stoki północne. W obniżeniach terenu (doliny, kotliny) może zalegać zimne powietrze, ponieważ ma ono większy ciężar niż powietrze ciepłe. Temperatura powietrza w obniżeniu jest wtedy niższa niż na obszarach wyżej położonych. Zjawisko to nazywamy inwersją temperatury.

prądy morskie - ciepłe prądy morskie podwyższają temperaturę powietrza, co jest szczególnie dobrze widoczne zimą w średnich i wyż­szych szerokościach geograficznych, zimne natomiast obniżaj ą tempe­raturę. Obniżanie lub podwyższanie temperatury powietrza na skutek działania prądów morskich zaznacza się przede wszystkim w strefie wybrzeży morskich.

rodzaj podłoża - wpływ na temperaturę powietrza ma różnica szybkości nagrzewania się i oddawania ciepła przez ląd i wodę. Woda nagrzewa się wolniej niż ląd, wolniej też oddaje ciepło. Dlatego latem morze jest chłodniejsze od lądu, zimą natomiast cieplejsze.

pokrycie terenu - szczególne znaczenie ma barwa i wilgotność podłoża, gdyż od nich zależy zdolność pochłaniania i odbijania promieniowania słonecznego. Stosunek promieniowania odbitego do całkowitego pro­mieniowania docierającego do powierzchni Ziemi nosi nazwę albedo. Ciemna powierzchnia podłoża ma większe zdolności pochłaniania promieniowania i oddawania ciepła atmosferze. Jeżeli jest niskie albedo to temperatura powietrza wysoka. Podłoże jasne, np. śnieg, lód, odbija większość promieniowania natomiast niewiele go pochła­nia - wysokie albedo, stąd temperatura powietrza nad tymi obszarami jest niska. Średnie albedo dla całej Ziemi wynosi 30 - 40%, dla bia­łego śniegu 95%, piasku 28% - 38%, zielonej trawy 20%, lasu liściastego 10% - 20%, wody 3% - 10%.

Wysokość temperatury powietrza nad danym obszarem zależy również od zachmurzenia i zanieczyszczenia atmosfery.

Pionowe zmiany temperatury powietrza

Zmiany temperatury powietrza atmosferycznego zależą nie tylko od wymienionych w poprzednim rozdziale czynników zewnętrznych. Są również wynikiem tzw. procesów adiabatycznych, czyli ochładzania powietrza na skutek wznoszenia się lub ogrzewania w wyniku opadania w dół, przy bra­ku wymiany ciepła z otoczeniem. Takie pionowe ruchy powietrza nazywa­my ruchami konwekcyjnymi.

Podczas wznoszenia się powietrza zachodzi jego rozprężanie - spadek ciśnienia i spadek temperatury. Jeśli powietrze nie zawiera pary wodnej, temperatura spada o 1°C na każde 100 m wysokości. Jest to suchoadiaba-tyczny spadek temperatury. Gdy wznoszące się powietrze jest wilgotne, spadek temperatury jest wolniejszy i wynosi 0.6° C na każde 100 m, ponie­waż para wodna w procesie kondensacji oddaje tzw. ciepło utajone. Spadek temperatury uwarunkowany kondensacją pary wodnej określa się jako wilgotnoadiabatyczny. W przyrodzie konwekcyjnym ruchom wznoszącym podlega najczęściej powietrze wilgotne. Dlatego spadek temperatury poniżej poziomu kondensacji jest suchoadiabatyczny natomiast powyżej tego pozio­mu - wilgotnoadiabatyczny.

Przy opadaniu powietrza dochodzi do jego sprężania, co powoduje wzrost ciśnienia w jednostce objętości i wzrost temperatury. W zstępującym ruchu powietrza zawsze zachodzą suchoadiabatyczne zmiany temperatury.

Podobne prace

Do góry