Ocena brak

Czym zajmuje się terapia zajęciowa?

Autor /Grzebyk Dodano /31.01.2012

Niektórzy terapeuci zajmujący się terapią zajęcio­wą pracują głównie z ludźmi upośledzonymi fi­zycznie: kalectwo może być skutkiem wypadku, choroby bądź też wynikać z wady wrodzonej. Tera­peuci koncentrują się na uaktywnianiu sztywnych stawów, wzmacnianiu mięśni, poprawianiu ko­ordynacji, wyrabianiu kondycji fizycznej i wzmac­nianiu wiary w siebie. W tych aspektach potrzeb­na jest współpraca z fizjoterapeutą. Terapeuta, który po przeprowadzeniu badań zna dokładnie stan pacjenta, zaleca wykonywanie odpowiednich zajęć, jak heblowanie drewna w celu wzmocnienia sła­bych mięśni pleców, obsługiwanie tokarki o na­pędzie nożnym w celu ćwiczenia nóg czy pracę z ręczną pasą drukarską wzmacniającą i uspraw­niającą ramiona.
Pacjentom, którzy mają trudności z codziennymi czynnościami także przydaje się terapia zajęciowa. W większości klinik, w których się ją prowadzi, znajduje się kuchnia, łazienka i sypialnia, w któ­rych pacjenci mogą wypróbować specjalnie zapro­jektowane urządzenia i ćwiczyć metody wykony­wania różnych czynności. Okres rekonwalescencji po poważnych wypadkach czy rozległych zabie­gach operacyjnych to oczywiście czas, w którym pacjenci powinni opanować nowe umiejętności lub dostosować się do nowych możliwości.

Upośledzenie umysłowe.
Osoby zajmujące się terapią zajęciową specjalizu­ją się także w pracy z ludźmi upośledzonymi umy­słowo lub z zaburzeniami umysłowymi. Są też ludzie z zaburzeniami emocjonalnymi, którzy nie potrafią odpowiednio zadbać o siebie czy o swoje rodziny. Bardzo długo śpią, spóźniają się do pracy albo wagarują. Z drugiej strony zdarza im się pra­cować zbyt intensywnie, bez przerwy i odpoczyn­ku. Takie dysfunkcje negatywnie wpływają nie tylko na życie pacjenta, ale także życie jego rodzi­ny, przyjaciół czy współpracowników.
Terapeuta ocenia codzienny plan zajęć takich pacjentów, dostosowując terapię do indywidualnych potrzeb i środowiska, w którym przebywa pacjent.
Program zajęć dostosowuje się również do potrzeb konkretnego pacjenta. Pierwsza ocena zawsze opie­ra się na obserwacji, jak pacjent radzi sobie z wy­konywaniem serii zaplanowanych czynności. Tera­peuta może wówczas obserwować i analizować umiejętności pacjenta podczas realizacji różno­rodnych zadań.
Specyficzne techniki zastosowane w terapii zaję­ciowej są uzależnione od indywidualnych założeń teoretycznych każdego terapeuty, potrzeb i zain­teresowań pacjenta oraz czasu, który można poś­więcić terapii. Choć bywają różne rodzaje czyn­ności stosowanych w analizowaniu stanu pacjenta i leczeniu, niektóre rodzaje zajęć wykorzystuje się w każdym wypadku. Zarówno ocena skuteczności leczenia jak i terapia mogą odbywać się podczas sesji grupowych bądź indywidualnych.
Następnie opracowuje się indywidualny pro­gram zajęć, który pozwoli pacjentowi rozwinąć umiejętności niezbędne do prowadzenia samodziel­nego życia.
Przedstawione poniżej trzy przykłady ilustrują, w jaki sposób wykorzystuje się techniki terapii zajęciowej. Każdy przykład jest stworzony w oparciu o inne założenia teoretyczne w celu pokazania, jak i dlaczego niektóre czynności zostały wyko­rzystane w terapii zajęciowej.

Opanowywanie umiejętności.
Każdy program, zaprojektowany tak, aby pomóc pacjentowi opanować nowe umiejętności, jest opar­ty na założeniu, że jeśli osoby upośledzone wie­dzą, jak wykonać samodzielnie podstawowe zada­nia pojawiające się w codziennym życiu i nauczą się to robić, mogą zmienić swoje zachowanie i funkcjonować w bardziej satysfakcjonujący i pro­duktywny sposób.
Jeżeli, na przykład, pacjent jest zaniedbany, nie­zbyt dobrze daje sobie radę w towarzystwie i nie potrafi zająć się żadną czynnością dostatecznie sprawnie, by znaleźć i utrzymać zatrudnienie, tera­peuta stosuje różne rodzaje aktywności w celu roz­poznania i prawidłowej oceny jego rzeczywistych możliwości. Rozmowa i test dotyczący zaintere­sowań pomaga terapeucie dopasować odpowied­nie zajęcie zawodowe i czynności rekreacyjne do rozpoznanych zdolności. Pacjent otrzymuje instruk­cje, jak opanować potrzebne umiejętności, często też dostaje do wykonania próbną pracę lub zatrud­niony zostaje w specjalnym warsztacie. Na przyk­ład można poinstruować pacjenta, jak wykorzystać ogłoszenia o pracy, agencje zatrudnienia, urzędy pracy do znalezienia odpowiedniego zajęcia, na­stępnie jak przygotować się do rozmowy kwalifi­kacyjnej i napisać cv albo list motywacyjny.
Terapeuta wykorzystujący tę technikę, nie jest specjalnie zainteresowany, konkretnymi cechami charakteru pacjenta. Główny nacisk kładzie się na to, czy jest on w stanie prawidłowo funkcjonować na zajmowanym stanowisku i wypełniać swoje obowiązki. Programy opanowywania umiejętno­ści są zazwyczaj tak skonstruowane, aby maksy­malizować szanse powodzenia.

Integracja sensoryczna.
U niektórych pacjentów szpitali psychiatrycznych zaobserwowano pewien określony zbiór objawów fizycznych. Wśród stwierdzonych zjawisk poja­wiają się następujące: nadmierne zaokrąglenie ple­ców, pochylenie głowy do przodu i zwrócenie twa­rzy ku ziemi; powłóczenie nogami, osłabione mięśnie, brak kontaktu wzrokowego z otoczeniem, ogólna nieporadność ruchów. Tacy pacjenci bar­dzo dobrze reagują na proste czynności, pozba­wione elementu oceny czy rywalizacji, a wcho­dzące w skład takich aktywności fizycznych jak trenowanie jogi.
Z niewyjaśnionych do końca przyczyn bodźce dostarczane przez tego rodzaju działania pomaga­ją nie tylko zredukować wspomniane wyżej obja­wy, ale także poprawiają zainteresowanie samym sobą i innymi ludźmi. Istnieje hipoteza, że tego rodzaju terapia może w jakiś sposób wspomagać rozwój neurosensoryczny.

Psychoanaliza.
Zasady psychoanalizy wykorzystuje się czasami w zajęciach terapeutycznych. Niejednokrotnie korzysta się z wiedzy zgromadzonej przez inne gałęzie czy techniki psychoterapeutyczne, na przy­kład terapię sztuką. Kontakt pacjenta ze sztuką można wykorzystać do zidentyfikowania proble­mów psychicznych pacjenta na podstawie gotowe­go dzieła. Środki artystycznego wyrazu bardziej efektywnie niż bezpośrednie rozmowy mogą umoż-liwić uzewnętrznianie uczuć i przeżyć wyko­rzystywanych do analizy i dyskusji z badanym pacjentem. Takie środki wyrazu są cenne dla pacjentów, których zachowanie dysfunkcyjne jest wywołane przez zaburzenia emocjonalne.
Wspólną pracę nad dziełem sztuki często zleca się grupie pacjentów albo rodzinie pacjenta - ma to na celu pomóc uczestnikom lepiej dostrzegać i rozumieć wzajemne relacje. Wspólne rozwią­zywanie zadań jest okazją do uświadomienia sobie stosunków panujących pomiędzy poszczególnymi członkami rodziny. Cały cykl grupowych prac artystycznych umożliwia wykorzystanie w pracy nowo poznanej wiedzy o sobie i swoich dolegli­wościach, a także eksperymentowanie z nowymi zasadami postępowania.
Wszystkie programy terapii zajęciowej obejmu­ją styl życia pacjenta jako całość. Każda czynność jest częścią programu, w którym mogą pojawić się także zalecenia zmiany środowiska. Terapeuta mo­że skierować pacjenta na odpowiednie kursy do or­ganizacji charytatywnych albo innych instytucji.

Terapia fizyczna.
Pacjenci z przejściowym kalectwem jak uszko­dzenie dłoni, muszą uczestniczyć w terapii zajęcio­wej, by jak najszybciej odzyskać dawną sprawność i powrócić do pracy. Ludziom z chorobami prze­wlekłymi potrzebna jest terapia zajęciowa, aby nauczyli sobie radzić z wszystkimi problemami natury praktycznej i psychologicznej, z który­mi najprawdopodobniej się zetkną po opuszczeniu szpitala. Pacjenci upośledzeni fizycznie i miesz­kający w domu, żyjący w izolacji od społeczeństwa i niezdolni do samodzielnego życia, potrzebują terapeuty, który pomoże im podnieść jakość życia.
Osoby starsze, wykazujące tendencję do bez­czynnego siedzenia w domu i zaczynające tracić zdolność wykonywania czynności, które wcześniej nie sprawiały im trudności, także odniosą korzy­ści z terapii zajęciowej. Terapia może być dla nich bodźcem do większej samodzielności, a ponadto dzięki niej nauczą się łatwiejszych sposobów wy­konania drobnych, ale ważnych prac domowych. W szpitalu terapeuta specjalizujący się w terapii zajęciowej pracuje wspólnie z zespołem me­dycznym, w którego skład wchodzą lekarze, pie­lęgniarki i fizjoterapeuci. Początkowo mogą widywać się z pacjentami na oddziale szpitalnym, ale zajęcia zwykle kontynuuje się w specjalnym od­dziale terapii zajęciowej.
Terapeuta najczęściej odwiedza także dom cho­rego po zakończeniu hospitalizacji, aby stwierdzić, czy pacjent ma w domu odpowiednie warunki aby prowadzić samodzielne życie. Jeśli pojawią się pro­blemy, terapeuta skontaktuje pacjenta z odpowied­nim pracownikiem pomocy społecznej. Niektórzy ludzie uczestniczą w terapii zajęciowej nie prze­bywając w szpitalu, jeżeli są w stanie samodziel­nie dojechać na zajęcia.

Niektóre formy terapii zajęciowej są prowadzone w specjalnych ośrodkach. Należą do nich ośrodki rehabilitacyjne, gdzie prowadzi się intensywną codzienną terapię, oddziały pediatryczne, ośrodki pobytu dziennego dla emerytów, oddziały dla cho­rych po przebytym udarze, z urazami rdzenia krę­gowego i poparzonych. Niektóre z nich istnieją już w Polsce, inne pozostają w sferze projektów, wszystkie zaś od dawna funkcjonują na Zachodzie Europy. Specjaliści w dziedzinie terapii zajęcio­wej należą zazwyczaj do personelu tych jednostek. W ostatnich latach zaczęto ich zatrudniać także w szkołach specjalnych dla niepełnosprawnych dzieci, a także na oddziałach szpitalnych - do reso­cjalizacji narkomanów i alkoholików.
W szpitalach psychiatrycznych terapeuci współ­pracują z lekarzami psychiatrami i psychologami. Terapeuci uczą osoby upośledzone umysłowo, jak żyć w społeczeństwie, a prowadząc zajęcia w gru­pach terapeutycznych wykorzystują swoje umie­jętności do modyfikowania zachowania pacjentów mających problemy psychologiczne.
Terapia zajęciowa wykorzystywana w lecznic­twie psychiatrycznym polega na uczestnictwie cho­rych w różnych formach celowej, zorganizowanej aktywności i ma przeciwdziałać zanikaniu inicja­tywy i narastaniu bierności chorych.
Poza pracą na terenie szpitali i specjalistycznych ośrodków terapeuci pracują wspólnie z pracowni­kami pomocy społecznej, ale do ich obowiązków należy przede wszystkim zajmowanie się inwali­dami. Niektórzy z nich prowadzą dzienne ośrodki dla niepełnosprawnych.

Tam, gdzie zachodzi potrzeba zmodyfikowania środowiska, w jakim przyjdzie żyć osobie nie­pełnosprawnej, aby mogła prowadzić bardziej satysfakcjonujące i pełne życie w społeczeństwie, specjaliści terapii zajęciowej współpracują z archi­tektami i dekoratorami wnętrz. Potrzebne mody­fikacje oraz zakup i montaż urządzeń są dofi­nansowywane głównie przez budżet państwa, władze lokalne czy też osoby lub instytucje pry­watne. Ośrodki pomocy społecznej udzielają infor­macji na temat terapii zajęciowej i związanych z nią form pomocy.

Podobne prace

Do góry