Ocena brak

Czym jest wiek młodzieńczy?

Autor /Werka Dodano /31.01.2012

Wiek młodzieńczy i towarzyszące mu trudności mogą wydawać się wieczną plagą dręczącą społeczeństwa. Warto wiedzieć, że wiek ten jest różny w różnych społeczeństwach i ulegał zmianie na przestrzeni wieków. W niektórych tradycyjnych kulturach, na przykład mieszkańców części Samoa, Nowej Gwinei czy Amazonii, właściwie nie istnieje w naszym rozumieniu. Chłopcy są poddawani próbom lub obrzędom inicjacyjnym (rytuał przejścia) i niemal natychmiast stają się mężczyznami. Dziewczęta w jednym tygodniu uważa się za dzieci, a w następnym zostają przyjęte do grona kobiet. Tymczasem w nowoczesnych społeczeństwach świata zachodniego końca dwudziestego wieku, wiek młodzieńczy jest długim, męczącym zmaganiem o dojrzałość i niezależność.

Dojrzewanie a wiek młodzieńczy

Zarówno dojrzewanie, jak i wiek młodzieńczy g odnoszą się do przemiany dziecka w człowieka dorosłego. Jednak dojrzewanie zwykle objawia się w formie biologicznych sygnałów powstających w w trakcie zachodzących w organizmie procesów mających na celu przygotowanie ciała młodego człowieka do dorosłego życia. Te fizyczne zjawiska są kontrolowane przez gwałtownie zmieniające się poziomy hormonów. Zmiany fizyczne obejmują szybki wzrost i powiększenie się mięśni, rozwój organów płciowych, zaokrąglenie kształtów ciała i rozwój piersi u kobiet, mutację i owłosienie na ciele u mężczyzn, i tak dalej. Początek i koniec okresu dojrzewania stosunkowo łatwo rozpoznać, chociaż zaznaczają się tu różnice indywidualne. Okres intensywnego wzrostu rozpoczyna się u dziewczynek dziesięcioletnich i u chłopców dwunasto-, trzynastoletnich. Tempo wzrostu gwałtownie maleje u 14-15-letnich dziewczynek i u 16-17-letnich chłopców. W tym czasie młodzi ludzie mają już w zasadzie organizm osoby dorosłej, dojrzały płciowo.

Tymczasem niełatwo dokładnie ustalić początek i koniec wieku młodzieńczego. Ogólnie jest to okres pośredni, kiedy człowiek nie jest już uznawany za dziecko, ale nie można go też uznać za całkowicie dojrzałą osobę dorosłą. Zazwyczaj wiek młodzieńczy rozciąga się na okres nastoletni - od 12 do 19 lat, chociaż i tu występują znaczne różnice. Niektóre wydarzenia i wybory mające miejsce w wieku młodzieńczym rzutują na kolejne dziesięciolecia, a czasem na całe dorosłe życie.

W wieku młodzieńczym zachodzą zmiany w zachowaniu, mentalności i procesach umysłowych i uczuciach, a także w ogólnie pojętej psychice (sposobie pracy i myślenia). Centrum tych zmian skupia się na młodym człowieku, ale odciskają one swoje piętno także na ludziach znajdujących się w otoczeniu, rodzicach, rodzeństwie i znajomych z tej samej grupy wiekowej.

Jednym ze sposobów analizowania tego okresu w życiu jest rozpatrywanie myśli i uczuć młodego człowieka, ze zwróceniem uwagi na rozwój jego tożsamości i poczucia wartości. Następnie można poszerzyć krąg zainteresowań na związki z kolegami, rodzicami i rodziną, pozycję w społeczeństwie i ogólnym światopoglądem.

Świadomość seksualna

W czasie gdy młodzieńczy organizm przechodzi drastyczne zmiany związane z dojrzewaniem, zmienia się także świadomość własnej tożsamości i swojego ciała. Wielu nastolatków porusza się niezręcznie, nieporadnie i w sposób nieskoordynowany. Wiecznie rozlewają napoje i wpadają na różne przeszkody. Zjawisko to jest całkowicie normalne. Częściowo jest spowodowane intensywnym wzrostem, który sprawia, że kości i mięśnie rozwijają się szybciej niż nerwy i zdolności kontrolne mózgu. Po pewnym czasie młody człowiek odzyska koordynację i sprawność ruchową.

Ważnym aspektem tego okresu w życiu jest wzrastająca świadomość własnej seksualności. Pojawiają się nowe doświadczenia w postaci pragnień i impulsów seksualnych. Nierzadkie są fantazje seksualne, a także zainteresowania homoseksualne, czyli pociąg do przedstawicieli tej samej płci oraz masturbacja, czyli samostymulacja narządów płciowych. W niektórych społeczeństwach masturbację uważa się za zjawisko szkodliwe i zboczone, a zatem zakazane. W rezultacie wielu młodych ludzi wyrasta z poczuciem winy czy wstydu, pomimo że czynności te są uważane przez większość naukowców za normalne i nieszkodliwe.

W grupie rówieśniczej

Większość ludzi identyfikuje się z osobami o podobnych postawach i zainteresowaniach i takie przyjaźnie pojawiają się w wieku młodzieńczym. Jednak zmiany nie omijają relacji z innymi ludźmi, zwłaszcza z grupą przyjaciół.

Grupy rówieśnicze składają się z osób w mniej więcej tym samym wieku, znajdujących się na podobnym etapie rozwoju i zajmujących zbliżoną pozycję społeczną. Z punktu widzenia dorastającej osoby porozumienie z rodzicami (i ogólnie dorosłymi) często jest niemożliwe. Dorośli narzucają krępujące, przestarzałe i często niesprawiedliwe zasady gry. Grupa rówieśnicza oferuje zrozumienie i poczucie przynależności. Pozwala odciąć się od dziecięcych wspomnień i presji dorosłych, przebywanie w niej jest wspaniałą okazją do bycia sobą lub odkrycia swojego ja.

Z drugiej strony grupa rówieśnicza stawia własne wymagania i wywiera innego rodzaju naciski, z których część bywa o wiele silniejsza niż zasady ustalone przez rodziców czy nauczycieli. Na przykład w grupie bliskich przyjaciół trudno nastolatkowi zadecydować, czy powinien stać się zwykłym członkiem, czy dążyć do uzyskania pozycji dominującej, czy zostać przywódcą, czy wykonawcą poleceń. Inne problemy pojawiają się, gdy ktoś w grupie zażywa narkotyki, popełnił drobne wykroczenie czy rozpoczął aktywne życie płciowe. Niektórzy członkowie grupy mogą uznać takie działania za śmiałe i ekscytujące, więc współuczestnictwo będzie podwyższać status i znaczenie. Czasem znowu efekt może być odwrotny, kiedy koledzy uznają, iż tylko słabi dają się łatwo namówić do złego. Kiedy grupa rozpada się albo traci na znaczeniu, pozostają nadal zewnętrzne presje ze strony rodziców, krewnych, nauczycieli, policji i innych sprawujących władzę osób, którzy w o-czach młodego człowieka zbyt gorliwie egzekwują zakazy i nakazy społeczne.

Pytania w rodzaju: jakie podejmować wybory, co robić w różnych sytuacjach, jak daleko można się posunąć, kogo podziwiać i naśladować, a kogo ignorować - to typowe problemy wieku młodzieńczego. Oczywiście podobne pytania towarzyszą ludziom przez całe życie, ale większość starszych osób dysponuje doświadczeniem, wiedzą i własnym wykształconym światopoglądem, które pomagają uporać się z takimi zagadnieniami w skuteczny i stosunkowo bezproblemowy sposób.

Tymczasem nastolatek stawia dopiero pierwsze kroki ku dorosłości, a jego poczucie tożsamości gwałtownie się zmienia. Wspomniane pytania są dla niego całkiem nowe i kłopotliwe. Jeszcze nie zdążył uporządkować swoich doświadczeń, myśli i uczuć. Zagubienie i brak doświadczenia są widoczne w zachowaniu młodego człowieka, który przejawia gwałtowne i ekstremalne zmiany nastroju. W jednej minucie sprawia wrażenie osoby niezależnej i nastawionej buntowniczo, po chwili zachowuje się jak bezradne dziecko.

Sytuacja w domu rodzinnym

Zmiany w zachowaniu wywierają olbrzymi wpływ na aspekt życia o olbrzymim znaczeniu - na stosunki nastolatka z rodzicami. W większości rodzin rodzice zapewniają dorastającemu dziecku komfort, stabilność i bezpieczeństwo. Ustalają także podział obowiązków i zasady współżycia.

Podobne role spełniają także rodzice u wielu gatunków zwierząt, od wilków i delfinów do szympansów. Jednak w naturze młody osobnik osiągający dojrzałość płciową stanowi często zagrożenie dla rodziców. Na przykład, kiedy młody lew dorośnie, rodzice przestają go chronić. Wyrzucają go wtedy z grupy, zmuszając do rozpoczęcia niezależnego życia.

Ludzkie dziecko wkraczające w wiek młodzieńczy osiąga niezależność myślenia i kształtuje własne poglądy. Są one formowane częściowo pod wpływem rodziców, ale także grup rówieśniczych, reklam, programów telewizyjnych, czasopism i wielu innych czynników.

Problemy z rodzicami

Młody człowiek, który pracuje dopiero nad własnym światopoglądem, często kwestionuje wartości rządzące światem rodziców. Związane jest to nie tylko z pragnieniem rzucania światu wyzwania, z chęcią buntu, ale także po prostu z tym, że rzeczywistość nie stoi w miejscu. Czasy się zmieniają. Przy coraz większym tempie zmian w zakresie technologii, mody, gustów muzycznych, sposobów spędzania wolnego czasu i języka potocznego, nawet nauka w szkole i perspektywy zawodowe są całkiem inne niż 20,30 lat temu. Rodzice mogą po prostu nie zdawać sobie sprawy ze znaczenia „odpowiedniej" pary adidasów czy „właściwego" gatunku muzyki pop.

Różnice w postawach rodziców i młodzieży czasami nazywa się różnicą między pokoleniami. Stanowi ona częściowo naturalną konsekwencję świata, w jakim przyszło nam żyć. Niektórzy rodzice nie potrafią - lub nie chcą - przypomnieć sobie, jak sami czuli się w okresie młodzieńczym. Na szczęście, pomimo przepaści dzielącej pokolenia, większość rodziców potrafi patrzeć perspektywicznie i próbuje mądrze kierować swoim potomstwem podczas krótko przecież trwających problemów związanych z „odlotową" fryzurą czy ekstrawaganckim ubiorem.

Rozwój światopoglądu

Problem rewolucyjnych postaw młodzieży ma jeszcze jeden istotny aspekt. Chodzi o sposób, w jaki ludzki umysł postrzega świat i rozumie takie pojęcia, jak prawda i rzeczywistość.

W czasie dojrzewania rozwija się nie tylko ciało, ale i umysł. Niektórzy badacze sugerują, że w tym ważnym okresie rozwój umysłu posuwa się naprzód w olbrzymim tempie. Młody człowiek nie chce już akceptować wąskiej, uproszczonej wizji rzeczywistości, charakterystycznej dla dziecka. Młodzież zyskuje świadomość, że istnieje wiele innych możliwości interpretacji otaczającego świata. Poglądy rodziców na temat stylu życia, moralności, życia rodzinnego, edukacji i pomocy społecznej, władz miejskich, polityki rządu narodowego, nawet ogólnoświatowego zagrożenia środowiska naturalnego nie stanowią jedynego możliwego sposobu postrzegania tych problemów. Młodzież uświadamia sobie, że na świecie jest wiele sprzecznych postaw i alternatyw, i że o niektóre z nich warto walczyć.
Poszukiwanie własnych wartości często każe młodzieży zadawać pytania pozornie nie mające odpowiedzi: Co to jest prawda? Kim ja jestem? Czym jest rzeczywistość? Filozofowie i naukowcy dyskutują na te tematy od wielu wieków, ale nawet jeśli jednoznaczna odpowiedź nie istnieje, zadawanie pytań tego rodzaju pomaga młodym ludziom formować osobisty pogląd na świat i jego funkcjonowanie. Stopniowo młody człowiek wypracowuje własne poglądy, związki międzyludzkie i własną skalę wartości i postaw, kształtującą jego niepowtarzalną osobowość.

Można więc powiedzieć, że wiek młodzieńczy jest czasem otwarcia oczu na możliwości, jakie niesie ze sobą życie. Niektórzy młodzi ludzie przechodzą w tym okresie fazę wyjątkowej aktywności, entuzjazmu, a nawet adoracji. Takie uczucia mogą być związane z polityką, religią, muzyką pop, ubraniem, sztuką, modą czy każdym innym aspektem życia. Rówieśników łączy poczucie wspólnoty i bezpieczeństwo, jakie daje przebywanie w grupie dążącej do tych samych celów.

Poza tym wiek młodzieńczy to czas, kiedy widoczna staje się celowość chodzenia do szkoły. Praktyczne zagadnienia dotyczące wyboru szkoły, kontynuacji nauki na poziomie uniwersyteckim, wyboru zawodu - stają się palącymi kwestiami.

Decyzje podjęte w tym czasie, dotyczące edukacji i kariery, mogą poważnie wpłynąć na początki egzystencji w dorosłym świecie, czyli na następny etap życia. Z tego względu rady i wskazówki ze strony starszej, bardziej doświadczonej osoby mogą mieć nieocenione znaczenie.

Młodzież w społeczeństwie

Do tego, że wiek młodzieńczy to okres zagubienia i konfliktów, przyczynia się również sposób, w jaki społeczeństwo, za pośrednictwem instytucji i swoich przedstawicieli, odnosi się do młodych ludzi. W krajach, w których utrzymuje się obowiązkową służbę wojskową, młodzi mężczyźni są szkoleni na żołnierzy i często otrzymują powołanie do wojska, które przygotowuje ich do walki i zabijania, zanim uzyskają prawo do głosowania. Podobnie prawo wielu krajów zezwala na zawieranie małżeństw i płodzenie potomstwa ludziom, których nie uznano jeszcze za dość dojrzałych, by prowadzić samochód. Są społeczeństwa, surowo karzące mężczyzn o skłonnościach homoseksualnych, choć młode kobiety nie podlegają w nich podobnym ograniczeniom.

Część badaczy dowodzi, że jeśli społeczeństwo jako całość podejmuje wyraźnie arbitralne decyzje o traktowaniu człowieka jako dziecko lub jako osobę dorosłą, nie można się dziwić, że młodzież czuje się zagubiona. Młodzi ludzie muszą radzić sobie nie tylko z problemami hormonalnymi, fizycznymi, umysłowymi, emocjonalnymi, ale także żyć w społeczeństwie stawiającym niespójne wymagania, ciągle zmieniającym się i przyjmującym nowe wartości.

Nie ulega wątpliwości, że młodzież żyjąca w krajach kultury zachodniej stoi przez wielkimi wyzwaniami. W tym okresie zaczyna myśleć o tym, jaki model człowieczeństwa im odpowiada i w jakim społeczeństwie chcieliby żyć. Wielu ludzi poświęca życie na osiągnięcie celów, które sobie stawiają, a wiek młodzieńczy to po prostu początek drogi do życiowej samorealizacji.

Podobne prace

Do góry