Ocena brak

Czym jest logistyka?

Autor /Juras123 Dodano /28.06.2011

W latach 90 naszego stulecia nastąpiło upowszechnienie w praktyce gospodarczej i literaturze ekonomicznej pojęcia “logistyka”. Historia tego słowa sięga dalekiej przeszłości i wiąże się z greckim – logos lub logicos (oznaczające liczenie, sztukę liczenia, prawidłowe myślenie) oraz z językiem francuskim – logos lub logis (dające się przetłumaczyć jako zakwaterowanie, kwatera). Początkowo logistyka znalazła zastosowanie w działaniach wojskowych. Pierwsze informacje o takim właśnie wykorzystaniu znaleziono w kronikach Cesarstwa Bizantyjskiego. Oto cesarz Lentos VI (886-911) w swym dziele pod nazwą “Sumaryczne wyłożenie sztuki wojennej” wyróżnił obok strategii i taktyki jako trzecią naukę wojenną logistykę. Według niego zadaniem logistyki jest “żeby żołd był wypłacany, wojsko odpowiednio uzbrojone i uszeregowane, wyposażone w działa i sprzęt wojenny, żeby potrzeby wojska były dostatecznie i w odpowiednim czasie zaspokojone a każda wyprawa wojenna odpowiednio przygotowana, tzn. przestrzeń i czas odpowiednio obliczone, obszar oszacowany z uwzględnieniem ruchu wojsk, a także siły oporu przeciwnika, i zgodnie z tymi funkcjami należy regulować i porządkować ruchy i podział własnych sił zbrojnych”..

Ze źródłosłowiem francuskim zaczęto wiązać termin logistyka po opublikowaniu dzieła generała szwajcarskiego w służbie francuskiej i rosyjskiej barona A.H. Jominiego noszącego tytuł “Zarys sztuki wojennej” i wydanego w Paryżu w 1837 roku. W szóstym rozdziale pracy, zatytułowanym “O logistyce, czyli sztuce wprawiania w ruch oddziałów”, przypisuje on logistyce znaczenie, które później znalazło drogę do nauk cywilnych. W tej części swej pracy baron Jomini porusza problemy, którymi zajmuje się współczesna logistyka – pisze o lokalizacji i zaopatrywaniu magazynów, planowaniu i realizacji marszów, przygotowaniu środków transportowych, urządzaniu dróg komunikacyjnych i zaopatrywaniu oddziałów.

Książka została przetłumaczona na język angielski i została wciągnięta na listę lektur amerykańskich oficerów, a sama logistyka jako nazwa przedmiotu znalazła się w 1885 r. w programie nauczania nowo otwartej Szkoły Marynarki Wojennej USA. W latach następnych pojęcie “logistyka” zostało powszechnie zaakceptowane w słownictwie wojskowym, rozumiane głównie jako ekonomiczny element działań militarnych. Podczas drugiej wojny światowej Departament Obrony USA powołał do życia interdyscyplinarne zespoły, których zadaniem był rozwój matematycznych modeli planowania oraz ich zastosowanie do rozwiązywania problemów logistycznych armii amerykańskiej. Do najważniejszych z tych problemów należały lokalizacja i zaopatrzenie magazynów oraz problemy transportowe. W ten sposób wspomniane zespoły projektowe stworzyły podwaliny pod rozwój zarówno matematycznej nauki planowania, znanej dziś pod nazwą badań operacyjnych, jak też ekonomicznej dyscypliny naukowej – logistyki.

W literaturze zagranicznej i krajowej nie ma dotychczas powszechnie przyjętej definicji logistyki. Poszczególni autorzy akcentują różne znaczenia tego pojęcia, odnosząc je zarówno do praktyki gospodarczej, jak i dziedziny wiedzy ekonomicznej.

Na przykład według F.J. Beiera i K. Rutkowskiego przez logistykę rozumie się z reguły pojęcie oznaczające zarządzanie działaniami przemieszczania i składowania, które mają ułatwić przepływ produktów z miejsc pochodzenia do miejsc finalnej produkcji, jak również przepływ związanej z nimi informacji w celu zaoferowania klientowi odpowiedniego poziomu obsługi po rozsądnych kosztach..

Analiza tej definicji pozwala wyróżnić w niej trzy podstawowe zadania stawiane logistyce:

• koordynacja przepływu surowców, materiałów i wyrobów gotowych do konsumentów,

• minimalizacja kosztów tego przepływu,

• podporządkowanie działalności logistycznej wymogom obsługi klienta.

Zarządzanie tak rozumianymi przepływami może zachodzić w skali makroekonomicznej (np. w gospodarce danego kraju ), jak również w skali mikroekonomicznej (np. w przedsiębiorstwach i różnego typu organizacjach). Główne założenia logistyczne we współczesnym przedsiębiorstwie...

Logistyka jako wiedza wspierająca podejmowanie decyzji w życiu gospodarczym wypracowała szereg użytecznych reguł postępowania. Ich podstawą jest doświadczenie uzyskane w praktyce gospodarczej i konkretyzacja praw ekonomicznych. W literaturze określa się je jako zależności typu “trade off”, a najprościej określić je można słowami “coś za coś”. Reguły te odnoszą się do relacji między:

• dwoma lub większą liczbą kosztów,

• dwoma lub większą liczbą cech jakościowych, opisujących poziom obsługi rynku,

• poziomem owych cech a kosztami niezbędnymi dla jego osiągnięcia.

Dotyczy to przykładowo następujących par:

koszty szybkiego dowozu na rynek zbytu – koszty utrzymania stałych zapasów na tym rynku,

• maksymalny czas realizacji zamówienia – pewność i punktualność realizacji zamówień

koszty transportu, magazynowania i utrzymanie zapasów – procent zamówień, które nie zostały zrealizowane wskutek braku towaru we właściwym czasie i miejscu.

Tak więc dla logistyki sprawą kluczową jest kombinacja kosztów i cech jakościowych, które określają poziom obsługi rynku. Z kolei koszty systemu logistycznego wraz z poziomem obsługi rynku gwarantowanym przez ten system wskazują podobne zależności z innymi podstawowymi elementami firmy. Zależności te łączą system logistyczny z produkcją, zaopatrzeniem, zbytem, marketingiem itd. Istnienie tych powiązań oznacza, że zarządzanie logistyczne nie może ograniczać się do spraw dotyczących wewnętrznego funkcjonowania firmy i obsługi jej wejść i wyjść. Istotna jest bowiem też rola logistyki na szczeblu całego przedsiębiorstwa i korporacji.

Na tym szczeblu można mówić o regule substytucji i komplementarności. Istnieje powszechne przekonanie, że strategie generalne firm mają alternatywy oparte na podejściu logistycznym albo też mogą być rozwinięte przez logistyczne elementy strategii. Pierwszy przypadek odnosi się głównie do strategii generalnych opartych na idei przywództwa kosztowego, a drugi do strategii różnicowania i koncentracji.

Regułę substytucji i komplementarności stosuje się więc do wszystkich trzech podstawowych strategii ogólnych firm, będących jednocześnie trzema sposobami zdobywania przewagi konkurencyjnej.

Pierwsza z nich – strategia wiodącej pozycji pod względem kosztów – wymaga dużego udziału w rynku, agresywnego inwestowania, aktywnej polityki cenowej, ścisłej kontroli kosztów, zdobywania doświadczenia i minimalizacji kosztów reklamy, badań itd. Motyw niskich kosztów nie oznacza oczywiście pomijania problemów jakościowych i poziom obsługi rynku.

Druga podstawowa strategia polega na zróżnicowaniu wyrobu lub usługi firmy, a wiec na tworzeniu unikalności. Można ją uzyskać poprzez: główne cechy produktu, sposób sprzedaży lub akwizycji, technologię, wzór, markę itd. Zróżnicowanie rzadko wiąże się z dużym udziałem w rynku i w sposób oczywisty odbywa się to za cenę gorszej pozycji kosztowej.

Trzeci rodzaj strategii - koncentracja - polega na nastawieniu się na obsługę wybranego segmentu rynku. W ramach segmentu dąży się do obniżki kosztów lub zróżnicowania albo do jednego i drugiego. Ta strategia oznacza rezygnację z dużego udziału w rynku.

Przyjmuje się, iż firma musi wybrać jedną z tych trzech strategii. Wieloletnie doświadczenia wskazują, że poszczególne strategie ogólne, a szczególnie strategie niskich kosztów i różnicowania, wzajemnie się wykluczają. W takim ujęciu próba łączenia tych strategii prowadzi do pogorszenia pozycji firmy i spadku rentowności.

Na poziomie jednostki produkcyjnej największą popularność zdobyły reguły:

• zróżnicowanie dystrybucji,

• strategii mieszanej

• racjonalizacji i standaryzacji,

• konsolidacji,

• opóźniania.

Reguła zróżnicowanej dystrybucji mówi, iż nie wszystkie produkty powinny być dostarczone przy takim samym poziomie obsługi rynku. Różni klienci wymagają różnych cech produktu i różnych form sprzedaży. Przykładowo wielcy klienci mogą być zaopatrywani bezpośrednio, mniejsi przez regionalne centra dystrybucyjne, a mali przez obcą sieć hurtową i detaliczną.

Reguła strategii mieszanej dowodzi, że często logistyczne strategie wielowariantowe (mieszane) są tańsze. Co prawda strategie czyste pozwalają na uzyskanie korzyści skali i są tanie w zarządzaniu, to jednak w wielu wypadkach nawet skomplikowane strategie mieszane przynoszą lepsze rezultaty w sferze kosztów. Przykładowo przy opisanych wyżej trzech formach zaopatrywania klientów można dodatkowo zróżnicować strategię zaopatrując średnich klientów poprzez własne magazyny i własnym transportem oraz poprzez magazyny publiczne i korzystając z usług przewoźników. Własne kanały zbytu obejmowałyby część dostaw nie podlegające sezonowości i szybko “przesuwające” się z wytwórni do klienta. Reszta byłaby składowana w fabryce i w razie potrzeby wysyłana obcymi kanałami zbytu.

Te dwie reguły wiążą się z ogólnymi strategiami koncentracji. Wskazują one, iż w pewnych przypadkach, różnicowanie może się odbywać bez wzrostu kosztów lub nawet, że różnicowaniu może towarzyszyć spadek kosztów. Odnosi się to tutaj jedynie do logistycznej strategii cząstkowej. Nadto trzeba pamiętać, iż istotą tych strategii jest “przerzucanie” rozproszonych i sezonowych zadań transportowych i magazynowych na działające w tych sferach firmy zarobkowe lub na dostawcę i odbiorcę.

Reguła racjonalizacji zakłada, że firma może mieć wiele rodzajów produktów, wielu klientów i może ponosić wiele rodzajów kosztów. Nie należy jednak stosować zasady “sprzedajemy wszystko (co możemy produkować) wszystkim (którzy chcieliby kupić)”. Trzeba stale analizować asortyment, klientów i koszty; badając ile dany produkt powoduje kosztów i dany klient przynosi wpływów.

Pomocna jest tutaj zasada 80/20, według której należy oczekiwać, że:

• 80% obrotów firmy przypada na 20% produktów,

• 80% obrotów przypada na 20% klientów (nie musi to być te 20% klientów, którzy przynoszą 80% wpływów).

Użyte tu liczby 80 i 20 są oczywiście przybliżone. Niemniej zasada ta znajduje zaskakująco wiele potwierdzeń. Wiąże się ona ściśle z koncepcją podziału produktów w systemie logistycznym na “szybkie” i “wolne”. Odmianą idei racjonalizacji jest standaryzacja, rozumiana jako ujednolicanie elementów produktów, komponentów i surowców oraz materiałów, która w sposób oczywisty zmniejsza koszty systemu logistycznego. Przykładowo wielcy producenci sprzętu elektrycznego i elektronicznego uzyskali w przeszłości znaczną obniżkę całkowitych zapasów w wyniku stosowania jednakowych części do różnych produktów.

Nazwa kolejnej reguły – konsolidacja – to łączenie dla uzyskania korzyści skali. Korzyści nie występują tylko w produkcji. Także w transporcie i magazynowaniu można łączyć ładunki i zapasy, a tym samym obniżać koszty jednostkowe. Konsolidacja zapasów pozwala na zmniejszenie liczby magazynów. Można wówczas uzyskać taki sam poziom obsługi rynku przy niższym poziomie całkowitych zapasów. Wynika to ze zmian relacji między zapasem bezpieczeństwa a całkowitym zapasem w miarę zwiększania się wielkości obsługiwanego rynku. Oczywiście mogą wówczas wzrosnąć koszty przyjmowania zamówień , przewozów.

Reguła opóźniania sprowadza się do:

• opóźniania zmian formy towaru do jednego z ostatnich etapów w procesie produkcji i dystrybucji,

• opóźniania zmian w lokalizacji zapasów.

Ten ostatni przypadek ilustruje między innymi dobrze znana metoda Just-in-time. Strategia ta polega na zmniejszeniu zapasów do niezbędnego minimum. Korzyści stosowania filozofii “dokładnie na czas” to, oprócz niższego poziomu zapasów, zredukowanie kosztów stałych magazynowania, planowania, kontroli, wyższy poziom obsługi klienta, większa produktywność, wyższa jakość. Natomiast opóźnianie zmian formy może na przykład dotyczyć malowania wyrobu. Jeśli producent kuchenek przesunie malowanie z fabryki do centrum dystrybucyjnego, to może zmniejszyć zapasy. Wówczas bowiem będzie mógł lepiej dostosować kolory do sygnałów dochodzących ze sklepów na tym rynku.

Reguły zróżnicowanej dystrybucji i strategii mieszanej akcentują relację między poziomem obsługi rynku a kosztami systemu logistycznego i nawiązują do ogólnych strategii różnicowania i koncentracji. Natomiast racjonalizacja, standaryzacja i konsolidacja to idee odwołujące się do korzyści skali i krzywej doświadczenia, a więc do podstawowych pojęć w ogólnej strategii niskiego kosztu. Podobnie reguła opóźniania odnosi się w zasadzie do tej strategii. Niemniej odegrała ona decydującą rolę w stworzeniu koncepcji pośredniej między strategią niskiego kosztu i strategią różnicowania. Reguły logistyczne, a szczególnie reguła opóźniania podważyły tradycyjne hipotezy, leżące u podstaw przeciwstawiania wspomnianych strategii generalnych. Dotyczyło to przede wszystkim hipotez odnośnie korzyści skali i krzywej doświadczenia. Zakładają one, iż istnieją dwa rodzaje korzyści skali, związane z dużymi rozmiarami produkcji4:

• wynikające z wyboru optymalnej wielkości serii produkcyjnej (optymalizacja kosztów uruchomienia i kosztów składowania),

• wynikające z wyboru najlepszej technologii (wyposażenie, kwalifikacje, surowce, procesy ).

Nadto wyolbrzymiają one rezultaty związane z krzywą doświadczenia. Hipotezom tym zaprzeczył rozwój technologii toyotystycznych ukierunkowanych na elastyczność , krótkie serie, organizowanie procesów “na czas” i ciągłe doskonalenie procesów produkcyjnych i wyrobów. W wyniku rozwoju tych technologii pojęcie korzyści skali zaczął zastępować nowy termin “korzyści zróżnicowania”. To pojęcie opiera się na dwu twierdzeniach5:

• zróżnicowanie produkcji firmy zwiększa udział w rynku i rentowność

• nowoczesne systemy zarządzania umożliwiają realizację strategii różnicowania bez istotnego wzrostu kosztów.

Logistyka wspiera pierwsze twierdzenie na poziomie strategii cząstkowej. Dowodzą tego reguły zróżnicowanej dystrybucji i strategii mieszanej. Jednakże zasadnicze znaczenie logistyki wiąże się z drugim twierdzeniem.

Filarami strategii toyotystycznej są:

zarządzanie jakością, uwzględniające szczególny system motywacyjny,

• podejście logistyczne, zastosowane do całej firmy.

Logistyka występuje w tym przypadku nie tylko jako funkcja wiążąca wszystkie sfery działalności przedsiębiorstwa i optymalizująca przepływ materiałów, informacji i pieniędzy. Teoria, metodyka i praktyczne reguły logistyczne zostały tu odniesione do zasadniczej części procesów zachodzących w przedsiębiorstwie.

Jak wszystkie maksymy, reguły logistyczne mogą mieć różną przydatność i różną trwałość. Istotne jest tu to, iż logistyka, która rozpoczęła swój rozwój od badania układu “transportmagazynowanie – zapasy”, ciągle rozszerza sferę swych zainteresowań. Wkracza ona na pole przepływu informacji i na pole przepływów finansowych, integrując jednocześnie swój dorobek z wiedzą w dziedzinie zarządzania strategicznego i operatywnego. Dziś na bazie logistyki można już zbudować rozwinięty system wiedzy o firmie.

W tych warunkach reguły logistyczne poddawane są ciągłej weryfikacji i rozwija się z ukierunkowaniem na uniwersalność. Wydaje się więc, iż mogą one być z powodzeniem stosowane w praktyce – oczywiście nie jako główne przesłanki decyzji, ale jako schemat myślowy, użyteczny w diagnozie, analizie i formułowaniu strategii ogólnej i strategii logistycznej firmy.

Podobne prace

Do góry