Ocena brak

Czym jest krajobraz krasowy?

Autor /Osad Dodano /31.01.2012

Podziemny system jaskiń często nie wywiera żad­nego wpływu na topografię znajdujących się nad nimi terenów. Zdarza się jednak, że sklepienia pod­ziemnych jaskiń i korytarzy zapadają się, w wyni­ku czego powstają charakterystyczne zagłębienia zwane lejami krasowymi lub, w przypadku więk­szych form, poljami. Typowy, poszarpany krajo­braz wapiennych masywów nazywany jest krasem (nazwa pochodzi od płaskowyżu Kras w Słowenii). Charakter krasowego krajobrazu zależy w dużej mierze od rodzaju uszczelinienia wapieni. Na przy­kład w stromych klifach można odnaleźć wzór pio­nowych szczelin (strome ściany klifów tworzą się wzdłuż takich właśnie szczelin). Powierzchnia wapieni urozmaicona jest pionowymi studniami i zapadliskami (ponory), którymi uchodzą wody powierzchniowe. Zagłębienia te powstają w miej­scach przecięcia się szczelin, które następnie powiększają się w pionowe szyby, które niejako „połykają" płynące po powierzchni strumienie. Przykładem może być głęboka studnia Gaping Ghyll w Yorkshire w Górach Penińskich.
W przeciwieństwie do poszarpanych, stromych powierzchni twardych wapieni, wychodnie kredy - miękkiego, łatwo rozpuszczalnego i znacznie sła­biej uszczelinionego rodzaju wapienia - charakte­ryzują się łagodnymi zaokrąglonymi powierzch­niami. Typowymi wzgórzami kredowymi są faliste wzgórza wschodniej i południowej Anglii. Wapien­ne krajobrazy często pozbawione są cieków wod­nych, ponieważ woda wsiąka w szczeliny oraz otwory i znika pod powierzchnią ziemi. Szczeliny są eksponowane na gołych, skalistych powierzch­niach usianych wzniesieniami (żebra krasowe) otoczonymi powiększającymi szczelinami (żłobki krasowe). W miejscach, gdzie dwie szczeliny przecinają się, skała ulega rozpuszczeniu i powstają kominowe otwory (ponory) lub duże zapadliska zwane dolinami krasowymi. Doliny te mogą mieć szerokość dochodzącą nawet do stu metrów. Czasami, patrząc w dół, można zobaczyć zarysy podziemnych rzek płynących od jaskini do jaski­ni. Systemy podziemnych jaskiń powodują odwod­nienie obszarów wapiennych. Na powierzchni czę­sto znajdują się suche doliny rzeczne, którymi niegdyś płynęła woda. Wiele owych dolin powsta­ło w epoce lodowcowej, kiedy klimat był nie tylko chłodniejszy, ale i o wiele wilgotniejszy. Niektórzy naukowcyzdania, że doliny te powstały, kiedy grunt byl zamarznięty. Woda z powierzchni nie mogła przenikać w głąb zamarzniętej skały, zatem wyżłobiła na jej powierzchni doliny.

Suche obszary pojawiają się też w rejonach, gdzie powierzchnia terenu uległa obniżeniu na skutek erozji. Wraz z obniżaniem terenu, obniżaniu ulegał również poziom wód gruntowych i stopniowo wysychały górne partie strumieni.
Krajobraz krasowy w różnych miejscach wyglą­da inaczej - zależnie od panującego w danym miejscu klimatu. Odmienny klimat bowiem powoduje różną erozję. Na przykład w klimacie chłodnym i umiarkowanym woda powierzchniowa pocho­dząca głównie z topniejącego śniegu spływa po po­wierzchni, wypłukując luźny materiał skalny i po­zostawiając po sobie nagie kamieniste podłoże.
W klimacie ciepłym krajobraz ów zdominowa­ny jest przez wielkie zapadliska zwane poljami (w serbsko-chorwackim słowo to oznacza pole). Polja mogą mieć nawet dwieście pięćdziesiąt kilo­metrów kwadratowych, a w zimie, kiedy poziom wód gruntowych jest tak wysoki, że zalane są już wszystkie jaskinie, w poljach tworzą się sezono­we jeziora.

Cechą charakterystyczną krajobrazu krasowego w wilgotnych tropikach są strome wzgórza wysta­jące ponad płaską równinę. Te groźnie wyglądają­ce wzniesienia nazywane są wieżami krasowymi. W niektórych wapiennych rejonach obszarów tro­pikalnych doliny krasowe powiększają się, aż w końcu tworzą płaską powierzchnię, z której wystają jedynie utworzone z mniej spękanego, twardszego wapienia ostańce.

Podobne prace

Do góry