Ocena brak

Czym jest intonacja i jak funkcjonuje w wypowiedzeniu?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

Złożona cecha prozodyczna, nazywana intonacją, niekiedy zwana też melodią mowy (Wierzchowska 1980, 221), to inaczej melodyczna charakterystyka wypowiedzenia (zdania), polegająca na zmianach wysokości tonu poszczególnych części lego zdania (fraz) w trakcie jego wypowiadania. W naturalnych warunkach aktu mowy zmiany wysokości tonu w tekstach tworzonych pr/.ez nadawców nic są duże, rzadko kiedy przekraczają oktawę. Większą rozpiętość tych zmian obserwuje się tylko w wypowiedzeniach silnie zabarwionych emocjonalnie, toteż zmiany przebiegów intonacyjnych oraz rytmiczno--melodycznc rozczłonkowania wypowiedzi ustnych pełnią również funkcję ekspresywną, wyrażają stany emocjonalne i psychiczne mówiącego, np. jego radość, smutek, gniew, powątpiewanie itp. (por. Wierzchowska 1980, 137) .

W wypowiedzeniach, które funkcjonują we współczesnej polszczyżnic, wskazuje się Irzy podstawowe kontury intonacyjne (trzy typy zmian tonu podstawowego), poprzez odniesienie do naturalnego, maksymalnie niena-cechowancgo przebiegu tego tonu, za jaki L. Dukicwicz i I. Sawicka (1995, 184) uznają intonację „zdania twierdzącego, niczawicrającego żadnych specjalnych wyróżnień”. Są to kontury: rosnący, opadający oraz utrzymujący się na mniej więcej stałym poziomie.

Intonacja (oprócz akccntu zdaniowego i pauzy, które są z nią ściśle związane) jcsl obligatoryjnym składnikiem prozodycznym (suprascgmcnlal-nym), który wraz zc strukturą scgmcntalną współtworzy zdanie. Różnice przc-biegu melodycznego (linii intonacyjnej) w zdaniu są natomiast wskaźnikami różnic semantycznych między rożnymi wypowiedzeniami. I lak:

-    zdania oznajmującc (a także wykrzyknikowe i rozkazujące) charakteryzuje kontur intonacyjny opadający i wyraźne obniżenie tonu ostatniej sylaby po-akccntowcj, który nosi nazwę kadencji (intonacji twierdzącej);

zdania pytajne (oraz oznajmującc, wymagające uzupełnienia) charakteryzuje kontur intonacyjny wznoszący się i silny wzrost tonu, rozpoczynający się na akcentowanej sylabie ostatniego wyrazu, które określa się mianem anty-kadcncji (intonacji pytajnej);

-    brak zmiany kierunku konturu intonacyjnego, charakteryzujący się zarówno niewystępowaniem silnego wzrostu, jak i spadku tonu podstawowego w obrębie ostatniego wyrazu w zdaniu lo progrcdicncja.

Warto raz jeszcze podkreślić, że „kadencje i antykadencje obejmują zawsze końcowy odcinek wypowiedzenia, a więc sylabę, na której spoczywa główny akcent wyrazowy kończącego wypowiedź zestroju akcentowego oraz sylaby nicakccntowanc po lej sylabie” (Wierzchowska 1980, 140). W obrębie fraz (grup składniowych, odcinków wypowiedzi) poprzedzających kadencje i antykadcncjc wyróżniają się człony krótsze, kończące się melodiami (konturami intonacyjnymi) nicco wznoszącymi się lub nieco opadającymi. Zakończenia tych członów mające melodię wznoszącą to pólantykadencje oraz ćwicrćanlykadcncje, natomiast zakończenia członów mające melodię opadającą nazywano są pó ł k a de n c j a m i lub ć w i e rć k ad e nc j a m i. Najmniejsze, dalej niepodzielne jednostki intonacyjne lo takty intonacyjne lub zestroje intonacyjne.

Podobne prace

Do góry