Ocena brak

Czym jest anatomia?

Autor /zuzanna Dodano /22.12.2011

Anatomia jest nauką o budowie i kształcie żywego ustroju. Posługuje się ona jako metodą badania rozcinaniem, dzieleniem ustroju na posz-czególne części. Toteż od tej starej i zasadniczej metody pracy powstała nazwa anatomii , gdyż grecki wyraz anatemnein oznacza rozcinać, rozczłonkowywać. Zadanie anatomi i nie ogranicza się jednak do rozcinania, preparowania zwłok. Metoda preparowania, choć zasługuje na największe uznanie, nigdy nie była celem samym w sobie, tylko środ-kiem, i to jednymz wielu, prowadzącym do celu. Nie możemy jednak zadowolić się wyłącznie wynikami preparowania martwego materiału. Celem anatomi i jest zrozumienie budowy żywego ciała. Toteż badania anatomiczne na żywym ustroju poważnie uzupełniają nasze wiadomości uzyskane przez sekcję osobnika martwego. Uczą nas one budowy i czynności ciała przez stosowanie takich metod, jak: rentgenografia, opukiwanie, oglądanie czy osłuchiwanie. Ukształtowane części, z których składa się ciało, jako siedlisko przebiegających w nich w ciągu życia zjawisk, są materialnym podłożem wszystkich czynności ustroju uzależnionych od siebie i powodujących życie. Te części ciała nazywamy też narządami , czyli organami , a anatomia przedstawia ciało jako jednorodny zespół organów, czyli organiz m albo ustrój .

Anatomia zajmuje się ustrojem rozwiniętym lub prawie rozwinię-tym, który przez poród zetknął się bezpośrednio ze światem zewnę-trznym. Przeciwstawić mu należy ustrój rozwijający się. Rozwój ten u niższych ustrojów odbywa się wewnątrz osłonek jajowych, a u człowieka i większości ssaków, jak również u pewnej liczby innych zwie-rząt, w łonie matki . Badanie tych stosunków rozwojowych jest zada-niem embriologi i (embryon = zarodek, logos = wiedza) lub onto -geni i (on = istota, genesis = powstanie). Ontogenia, czyli historia ro-zwoju osobniczego, ma zasięg większy niż embriologia, gdyż bada roz-wój jednostki od zapłodnionej komórki jajowej począwszy aż do ukończenia wzrastania. Embriologia wraz z anatomią tworzą morfologi ę (morfe = postać), naukę, która ma na celu poznanie budowy zewnętrznych form ustrojów żywych i ich części składowych, tj . narządów.

Przedmiotem badań anatomi i mogą być wszelkie postacie ustrojów żywych, jak: rośliny, zwierzęta i człowiek. Mamy zatem: anatomię roślin (fiiotomię), anatomię zwierząt (zootomię) i anatomię ludzką (an-tropotomię). Anatomia przedstawia wyniki swych badań opisowo, stąd pazwa anatomi i op is o w ej . To samo dotyczy i ontogenii , a więc całej morfologii . Tutaj już jednak badanie prowadzi do porównywania poszczególnych stadiów rozwoju między sobą i ze stanem ostatecznego wykształcenia, które, podobnie jak i starsze stadia rozwojowe, wypro-wadzamy na podstawie obserwacj i bezpośrednio ze stadiów młodszych. Porównanie jeszcze bardziej przybiera na znaczeniu, kiedy ze-stawimy z sobą anatomię i ontogenię zwierząt niższych i wyższych wraz z człowiekiem. Jest to zadaniem anatomi i porównawczej . Na podstawie wiadomości anatomoporównawczych staramy się poz-nać pokrewieństwo rodowe postaci zwierzęcych z człowiekiem, co stanowi przedmiot histori i rozwoj u rodowego , czyli filogeni i (fylon = pień), historii powstawania ustrojów z innych ustrojów. Nauka ta opiera się na teorii ewolucj i Darwina , która głosi, że wszystkie ustroje obecnie żyjące powstały przez powolne przemiany z organizmów pierwotnych. Uzyskane z poznania rozwoju osobniczego (ontogenezy) i rozwoju rodowego (filogenezy) spostrzeżenia uzupełniają się nawzajem, gdyż, jak to w swym prawie biogenetycznym stwierdzi ł Haeckel , rozwój osobniczy przedstawia niejako skrócone powtórze-nie rozwoju rodowego. To „prawo" ma jednak braki i dzisiaj nie może się ostać w swej pierwotnej , przez Haeckla podanej postaci , choć w ogólnych zarysach jest bezwzględnie słuszne.

Naukom morfologicznym należy przeciwstawić fizjologi ę ( fysi s = natura, przyroda), która dąży do poznania czynności ustroju i jego narządów. Morfologia i fizjologia razem tworzą naukę o ustroju żywym, biologi ę (bios = życie) w szerokim znaczeniu tego słowa. Nauki mor fologiczne (anatomiczne) i fizjologiczne tworzyły wpierw jedną całość, dopiero w zeszłym wieku, kiedy pole pracy obu dyscyplin stawało się coraz obszerniejsze, dokonał się podział na dwie odrębne nauki . Podział ten umożliwiłdalszy rozwój obu nauk, ale nie jest bezwzględny. O ile jest rzeczą ważną niemieszanie zakresu i niemieszanie metod pra-cy obu dziedzin, o tyle morfolog powinien pamiętać,że jego nauka jest nauką o żywym ustroju. Coraz bardziej zaczyna interesować nas też stosunek między budową i czynnością, które są z sobąnierozerwalnie związane, a zależność między nimi coraz bardziej wysuwa się na czoło zagadnień. Przez uświadomienie sobie, że ich biologiczne cele są wspólne, anatomia i fizjologia mogą tylko zyskać. Nauka o budowie człowieka interesuje nas z punktu widzenia teoretycznego poznania, ściśle naukowego, i z punktu widzenia praktycznego. Człowiek jest najwyższym ustrojem, jaki istnieje. Jest to przecież nasz własny ustrój , a znajomość jego budowy rzuca światło na stanowisko człowieka w przyrodzie. Nie mniejsze znaczenie ma anatomia przez swój stosunek do medycyny. Znajomoś ć budowy żywego człowieka stwarza podstawę do postępowania lekarza i jest warunkiezrozumienia czynności ustroju, a znajomość prawidłowej budowy i czynności — warunkiem do poznania stosunków chorobowych, który-mi zajmuje siępatologiczna anatomia i fizjologia. Dopiero na podsta-wie dokładnej znajomości stosunków normalnych, prawidłowych możemy stwierdzić, co się od tego odchyla, co jest objawem nieprawidłowym. chorobowym, czyli patologicznym. Mówimy też o anatomi i prawidłowe j w przeciwieństwie d o anatomi i patologicznej . Badanie materiału anatomicznego może się odbywać w różny spo-sób. Ustrój możemy różnicować według poszczególnych narządów i narządy te łączyć w jednostkiwyższego rzędu, w układy narządów, i te kolejno rozpatrywać. Jest to zadaniem anatomi i systematycznej . Narządy łączymy w układy zależnie od ich czynności, rozwoju czy wreszcie z punktu widzenia anatomoporównawczego. Dokładne badanie, posługujące się nie tylko nożem, ale również instrumentami optycznymi i licznymi metodami fizycznymi i chemicznymi , wykazuje, że każdy narząd czy układ narządów składa się z licznych, przeważnie tylko przez mikroskop widocznych części, które nazywamy tkankami . Tkanki zaś, jak uczy historia rozwoju osobniczego (histogeneza), są zbudowane z poszczególnych komórek. Nauka o komórce, czyli cytologi a (kytos = komórka), nauka o tkankach, czyli histologi a (histos = tkanina) i mikroskopow a anatomi a narządó w stanowią anatomi ę mikroskopow ą w przeciwieństwie d o anatomi i makroskopowej , gołym okiem badającej ustrój .

Anatomia systematyczna wchodzi w zakres anatomi i opisowe j w szerszym znaczeniu tego słowa, chociaż często oba określenia są uważane za równoznaczne. Metodą opisową posługuje się bowiem jeszcze anatomi a topograficzna , zestawiająca materiał według położenia narządów. Anatomia topograficzna jest nauką syntetyczną w przeciwieństwie do wybitnie analitycznie pracującej anatomi i syste-matycznej . Anatomia topograficzna zajmuje się więc zgrupowaniem oraz przestrzennym położeniem narządów i układów w poszczególnych okolicach ciała. Gdy ma za przedmiot chirurgicznie ważne okolice ciała, nosi nazwę anatomi i chirurgicznej . Wreszcie rozpatrywanie i opis powierzchni ciała jest przedmiotem anatomi i plastyczne j lub artystycznej , nieodzownej dla artysty plastyka w jego twórczości. Nauka ta bada proporcje ciała, stara się poznać i zrozumieć rzeźbę powierzchni żywego ustroju, plastycznie uformowaną pod sprężystą skórą przez głębiej leżące warstwy. Daje ona lekarzowi sposobność wykształcenia jego zmysłu obserwacyjnego.

Człowiek wszystkich ludów i ras wykazuje tę samą zasadniczą, charakteryzującą go budowę ciała, a jednak mimo to nie znamy na ogół dwóch osób o jednakowej budowie. Tak samo jak nie spotykamy dwóch takich samych twarzy, jak każdy mózg inaczej myśli, jak różnimy się charakterami , jak różnie reagują nasze temperamenty, tak samo różni są ludzie pod względem swej budowy wewnętrznej . Choć każdy człowiek ma parę nerek, jednak u jednego leżą one nieco wyżej , u drugiego — nieco niżej . Choć w klatce piersiowej każdego bije serce, u jednego jest ono bardziej wydłużone i ustawione bardziej pionowo, u drugiego — bardziej poszerzone i ustawione bardziej skośnie. Zmienność jest zasadniczą właściwością budowy żywego ustroju, tak że mo-glibyśmy mówić o anatomi i indywidualne j lub osobniczej , anatomii poszczególnego osobnika. Anatomia taka jednak nie może być przedmiotem nauczania. Do celów nauczania nadaje się jedynie anatomia, która by odpowiadała typowi człowieka zdrowego, w średnim wieku, pewnej fikcyjnej średniej budowy, opartej na wyniku tysięcy sekcji ludzkich, na wynikach obserwacj i i badań tysięcyosobników żywych.

Podobne prace

Do góry