Ocena brak

Czy właściwie jest nazwanie wieków średnich „mrokami średniowiecza”?

Autor /vanessa Dodano /07.03.2011

W rozwoju kultury europejskiej epoce średniowiecza przypadła rola kształtowania postaw nowożytnej kultury, tworzenia jej trwałych wartości w zakresie sztuki, piśmiennictwa, oświaty i uniwersyteckiej myśli naukowej. Średniowiecze w Polsce oznacza przede wszystkim wprowadzenie kultury polskiej w krąg kultury łacińsko – chrześcijańskiej ; związane to było z powszechnością chrystianizmu jako doktryny oraz z powszechnością stosowania łaciny, języka Kościoła, literatury i nauki. Adaptacja obcych wzorów pozwoliła na przeniesienie do kultury polskiej wzorów i myśli wybitnych europejskich twórców epoki średniowiecza, zwykle anonimowych. Dominacja języka łacińskiego pod koniec średniowiecza ustąpiła na rzecz języka narodowego. Średniowiecze było przy tym okresem, w którym bujnie rozwijała się filozofia. Myśl ś. Augustyna i św. Tomasza – augustianizm i tomizm – stanowiły punkt wyjścia do rozważań na temat kondycji człowieka w świecie i kanonów postępowania, które gwarantowałyby raj po śmierci. Już w średniowieczu zajmowano się problemami dla człowieka podstawowymi.

Literaturę średniowieczną cechowało przyjęcie alegorii jako środka wyrazu o podstawowym znaczeniu. Pojęciom abstrakcyjnym nadawano konkretny, słowny obraz, by uprzystępnić tym sposobem prawdy dogmatyczne i moralne, gdyż przekazywanie treści teologicznych było głównym zadaniem literatury. Poza tym alegoryczna forma komentarzy nie pozwalała na zbyt dosłowną interpretację Pisma Świętego. Rozwinął się cały system znaków i symboli, począwszy od architektury, poprzez rzeźbę i malarstwo, skończywszy na literaturze. Każdy szczegół był ważny : rozkład i liczba naw, miejsce ustawienia ołtarza, układ rąk, wyraz twarzy, miejsce na obrazie, barwa, kształt. Powszechnie używano motywów kwiatowych, przy czym znaczenie ich poszczególnych odmian było ogólnie znane, podobnie jak „mowa kolorów”, symbol perły, kamieni szlachetnych itp.

Literatura średniowieczna miała charakter przede wszystkim dydaktyczny : jej zadaniem było nauczać, a nie przedstawiać jakąkolwiek rzeczywistość. Dlatego z wielkim upodobaniem uprawiano hagiografię (żywoty świętych, legendy o nich, apokryfy). Była to literatura tworzona ku pouczeniu, zwykle zawierająca morał. Ukazywano bardzo popularne w wiekach średnich wzorce osobowe. Najpopularniejszym ideałem świętego był bohater Legendy o św. Aleksym, nieznanego autorstwa, wskazujący drogę do zbawienia poprzez ubóstwo, prostotę i pokorę.

Inny wzorzec osobowy, jaki stworzyło średniowiecze, to rycerz ; odważny, bezgranicznie oddany swemu panu, gotowy zginąć za wiarę (np. Pieśń o Rolandzie). W tego rodzaju literaturze zaczynają się pojawić wątki obyczajowe. Tworzone są zasady kodeksu rycerskiego, rytualne gesty, zachowania. Rycerz walczy, kocha i ginie według z góry określonych prawideł i każde z nich musi zostać spełnione. W Pieśni o Rolandzie wyeksponowana jest scena śmierci, w której wszystko odbywa się zgodnie ze średniowieczną ars moriendi – sztuką umierania. W Legendzie o Tristanie i Izoldzie w centrum rozważań jest amor couture ideał miłości dworskiej.

Ideały i wzorce przekazywane były często za pośrednictwem kronik. Wśród tych dzieł, które legły u podstaw polskiej literatury średniowiecznej, najwybitniejszymi są kroniki : Galla Anonima, Wincentego Kadłubka i Jana Długosza. Są one traktowane jako źródła wiedzy o początkach państwa polskiego, ale traktować je również należy jako utwory literackie, w których fakty współistnieją z fikcją literacką i baśniowymi opowieściami.

W XIV wiecznej Polsce pojawiły się przekłady tekstów biblijnych (np. Psałterz Królowej Jadwigi, Biblia królowej Zofii) ; świadczyło to o ogólnym oczekiwaniu na Pismo św. w języku ojczystym. W XV wieku nastąpił rozkwit poezji polskiej, religijnej i świeckiej ; góruje tutaj zdecydowanie liryka religijna. Arcydzieło literatury polskiego średniowiecza, Bogurodzica, jest świadectwem, że w Polsce od najdawniejszych czasów Matka Boska otaczana była wielką czcią. Jedną z najciekawszych pozycji poetyckich XV w. jest Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią – jest to utwór oparty na typowym dla średniowiecza schemacie rozmowy uosobionej śmierci z uczonym Polikarpem, w której wykłada ona swoje racje ; z jej słów wynika, że śmierć powinna być jedynie wstępem do zbawienia.

Poezja świecka skupiała się na opisie obyczajów, o czym świadczy wiersz Słoty (lub Złoty). O zachowaniu się przy stole, pierwszy kodeks towarzyski czy też podręcznik savoir – vivre`u. Świadczy on o wysokim poziomie kultury życia i obyczajów w Europie, na których wzoruje się autor. Zwraca on uwagę, że kobietom należy oddać część odpowiednim wyglądem i zachowaniem. Stół jest miejscem towarzyskiego spotkania, zbliża ludzi przy nim zasiadających, ten cel trzeba mieć na uwadze przede wszystkim. Słota zaleca też elegancki sposób jedzenia, zwracanie uwagi na wygląd i smak potraw, co zwiększa przyjemność wspólnego posiłku.

Dorobek piśmiennictwa średniowiecza trudno ocenić jednoznacznie, gdyż do czasów obecnych zachowało się niewiele zabytków tego okresu. Polscy twórcy średniowiecza ukształtowali przede wszystkim podstawy piśmiennictwa w języku narodowym, poza tym poezja tej miary co Bogurodzica czy Żale Matki Boskiej pod krzyżem nie ustępuje poziomem najlepszej liryce Zachodu. Myślę, że z powyższych rozważań i przykładów jasno wynika, iż określenie „mroki średniowiecza” zupełnie nie przystaje do tej epoki. Ze względu na jej dorobek w różnych dziedzinach życia można ją traktować jako pełnoprawną wśród innych epok. Posiada natomiast walory, których nie spotykamy już w żadnym innym okresie dziejów ludzkości.

 

Podobne prace

Do góry