Ocena brak

Czy kultura Polska jest kulturą europejską?

Autor /Cyprian Dodano /23.09.2011

Kultura jako całokształt materialnego i duchowego dorobku ludzkości, narodu bądź epoki zaznaczyła swą obecność także na ziemiach polskich, choć powstała ona nie tylko na swojej podstawowej, własnej i samodzielnie tworzącej się bazie, ale także na hellenistyczno-łacińsko-chrześcijańskiej. Czynnikiem niewątpliwie kształtującym było położenie naszego państwa w środkowej Europie co miało decydować o pewnym pośrednictwie między wschodem a zachodem Europy.

Dokładnie Polska znajduje się między 54 50'N (Przylądek Rozewie) a 49 00'N (szczyt Opołomek w Bieszczadach) i 14 07'E (Odra k. Cedyni) a 24 08'E (Bug koło Strzyżowa).

Ok. 1300 r. p.n.e. ukształtowała się na naszych ziemiach kultura łużycka, której plemiona dość powszechnie uważane są za bezpośrednich przodków Słowian. W VII-IV wieku p.n.e. wielkie osiedla obronne (Biskupin). W IV-III wieku p.n.e. rozpoczęły się silne wpływy Celtów osiadłych na południu ziem polskich. W II-III wieku n.e. istniały silne kontakty z rzymskimi prowincjami naddunajskimi (szlak bursztynowy). W V-VI wieku wędrówki dużej części ludności słowiańskiej spowodowały jej znaczny odpływ z ziem polskich. Od wieku VII nastąpiła stabilizacja i rozwój gospodarczy m.in. rozwinęło się rzemiosło, handel dalekosiężny.

Ok. 960 roku władzę objął Mieszko I (dynastia Piastów), który w 966 r. przyjął chrzest, co było znacznym postępem w dziejach kultury polskiej. Zjednoczył on także większość ziem etnicznie polskich.

Do znacznej potęgi i międzynarodowego znaczenia podniósł Polskę Bolesław Chrobry. Za jego panowania powstało arcybiskupstwo w Gnieźnie. Również za jego panowania, choć można by już uznać czasy Mieszka I i chrzest w 966 r., zaczęła się tworzyć konfrontacja jak i antagonizm kultury rodzimej z kulturą obcą.

Wpływ na naszą kulturę miały niszczące najazdy mongolskie, pruskie, litewskie i jaćwieskie oraz osadzenie na Ziemi Chełmińskiej Krzyżaków. Rozwój kulturalny znalazł wyraz m.in. w założeniu uniwersytetu w Krakowie, w 1364 roku. Za panowania Zygmunta Augusta rozwinęła się natomiast reformacja, sztuka Odrodzenia, literatura i nauka. Duży wpływ miały także rozbiory Polski w 1772, 1793 i 1795 r., które w znacznym stopniu ograniczały rozwój naszej rodzimej, opartej na tradycji, oryginalnej kultury. Wówczas wielki wpływ na odrodzenie społeczeństwa miała literatura Oświecenia (m.in. publicystyka polityczna - H. Kołłątaj, S. Staszic i inni). Bardzo dużo rodzima kultura polska utraciła przez I i II wojnę światową, gdzie hitlerowcy i Rosjanie prowadzili politykę eksterminacyjną (zbrodnie hitlerowskie i stalinowskie 1939-1945), wymierzoną początkowo przeciw inteligencji, działaczom społecznym, artystom, potem rozciągniętą na całe społeczeństwo.

Literatura natomiast jest również nieodzowną cząstką kultury każdego narodu. Początki piśmiennictwa w Polsce sięgają X w. i wiążą się z kształtowaniem państwa po przyjęciu chrześcijaństwa w obrządku rzymskokatolickim. Rozwijało się ono pod wpływem doraźnych potrzeb rel-kościelnych i polit., co zdecydowało o jego dwujęzyczności (łacina i polski). Początkowo górowało piśmiennictwo w języku łac. (pisarze tzw. przełomu renesansowego - historyk Jan Długosz, pisarz polit. J Ostroróg). Od połowy XVI w. do pocz. nastąpił rozwój polskiego języka literackiego. Do najwybitniejszych pisarzy owego okresu należeli M. Rej, M. Sęp Szarzyński, P. Skarga; sławę największego polskiego poety renesansu zdobył J. Kochanowski. Warto tu zaznaczyć, że kształcił się on w Królewcu i we Włoszech.

Wykształciła się także poezja ariańska, gdzie jednym z głównych przedstawicieli jest A. Morsztyn. W następnych epokach wyróżnili się m. in.: Eliza Orzeszkowa, B. Prus, M. Konopnicka, H. Sienkiewicz ,

S. Żeromski, Cz. Miłosz, K.I. Gałczyński, W. Szymborska, i inni, gdzie wielu z nich kształciło i rozwijało swoje umiejętności w salach wykładowych Włoch, Francji itd.

W kształtowaniu dóbr kulturalnych pojawia się także sztuka.

Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa Polska weszła w orbitę wpływów sztuki zachodniej. Z epoki przedromańskiej najstarsze ślady zachowały się w Wiślicy i Krakowie, z końca IX lub pocz. X w.; pozostałości kaplic w formie rotund i budowli pałacowych z X i XI w. w Krakowie, Płocku, Przemyślu. W XI i XII w. zbudowano liczne romańskie katedry kamienne (Gniezno, Poznań, Kraków). W pierwszej połowie XIII w. powstała grupa kościołów cysterskich, łącząca cechy romańskie i gotyckie (Wąchock, Koprzywnica, Sulejów).

W XIII - XVI w. rozwijała się sztuka gotycka; wznoszono kościoły bazylikowe (Wrocław, Gniezno, Poznań), rozwijało się budownictwo mieszczańskie; wznoszono liczne zamki obronne (Bolków, Chęciny) na pn. ziemiach zamki krzyżackie (Malbork). Rozwinęło się snycerstwo ( Ołtarz Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie). W XIV i XV w. kwitło malarstwo tablicowe (Kraków, Śląsk), następnie malarstwo ścienne (Siedlęcin, Lublin).

Formy renesansu na początku XVI w. przynieśli Włosi, m.in. Franciszek Florentczyk i B. Barecci (pałac z dziedzińcem arkadowym i kaplica Zygmuntowska na Wawelu), W ciągu XVI i I poł. XVII w. wykształciły się swoiste cechy polskiego renesansu (np. attyka), w połączeniu z wpływami włoskimi i niderlandzkiego manieryzmu; uwidoczniło się to głównie w architekturze świeckiej (zamek w Baranowie, ratusze w Poznaniu i Tarnowie). Na wzór miast z wł. Bastionowymi fortyfikacjami został załozony Zamość (B. Morondo). Wysoki poziom osiągnęła w XVI i I poł. XVII w. rzeźba nagrobkowa (G.M. Padorano, J. Michałowicz z Urzędowa, Sonti Gucci) oraz malarstwo miniaturowe (Mistrz Kodeksu Behema), ścienne (Grębień) i sztalugowe ( M. Kober, T. Docabella, B. Strobel). W okresie baroku najwybitniejszym architektem był Tylman z Gomeren; dominowały formy rzymskiego baroku, później rokoka, przeniesionego z Francji i Saksonii (pałace w Warszawie, Radzyniu Podlaskim).Drugą połowę XIX w. cechował rozkwit realistyczno-romantycznego malarstwa historycznego (Matejko, Grottger), batalistycznego (J. Kossak).

Ludzie w/w doprowadzili do rozkwitu kultury i sztuki w naszej ojczyźnie. Wielu z nich kształciło się u mistrzów pochodzących z Włoch, Niemiec, Francji i opierało się na kulturze Wschodu i Zachodu. Jeden z ówczesnych artystów pisał "W mojej ojczyźnie nowy duch ogarnia poetów i artystów. Coraz uważniej zwracają oczy ku Ziemi, w naturze szukając wzorów dla swoich dzieł, w ludzkich myślach i sercach podniety. Studiują także stare greckie rzymskie księgi, uczą się na starożytnych posągach, jak zgodnie z naturą odtwarzać kształt ludzkiego ciała, radość i niepokój ludzkiego oblicza".

Podczas tych wszystkich przemian powstawała także muzyka.

Wcześnie powstały pieśni łac. o rodzimych świętych. Za granicą muzykę polską rozsławili: J. Różycki, K. Ogiński, J. Elsner, S. Moniuszko, M. Karłowicz, K. Szymanowski, F. Chopin.

Biorąc pod uwagę w/w dowody i przytoczone fakty możemy stwierdzić, że jedną z podstaw potęgi każdego państwa i wielkości każdego narodu jest jego kultura we wszystkich przejawach (nauka, literatura, sztuka, obyczaj, życie polityczne i społeczne, wreszcie kultura materialna). Wielu polskich przedstawicieli powyższych dziedzin pobierało nauki u wielkich znakomitości - nie tylko polskich, ale i zagranicznych, aby potem rozsławiać imię Polski w różnych kulturach europejskich. Należy tu wymienić wielkiego polskiego astronoma M. Kopernika i M. Curie-Skłodowską. Z kultury tej czerpać mogło państwo i naród siły ożywcze dla dalszego rozwoju swej twórczości zarówno umysłowej jak i materialnej; bez niej nastąpiłby zastój i upadek tej twórczości lub grożne dla narodu i państwa poddanie się kulturze obcej. Kultura pozwala wytworzyć narodowi własne, indywidualne cechy, różniące je od innych państw i narodów; ona wreszcie chroni i naród i państwo przed wpływami obcymi, zmierzającymi do podważenia bytu państwa i zatarcia odrębności narodowej, a pozwala z kultur obcych wybierać prawdziwie cenne ich zdobycze.

Im starszą i wyżej rozwiniętą kulturę posiada państwo i naród, tym pewniejsze są podstawy ich bytu, tym skuteczniej bronić się one mogą w chwilach niebezpieczeństw. Wysoki poziom nauki i rozwój literatury zabezpiecza narodowi niezależność myśli i niesie za sobą wyrobienie i piękno języka; dzięki nim wytwarza się w narodzie i państwie wspólny kręg pojęć i wspólny sposób myślenia. Rozkwit sztuki daje wreszcie wyraz skarbom piękna drzemiącym w duszy narodu. Dzięki zaś trwającym przez wieki przejawom nauki, literatury i sztuki oraz wspólnej przeszłości politycznej w ramach jednego państwa tworzy się wspólna tradycja, która łączy naród w teraźniejszości i wiąże go z przeszłością, tradycja jest jedną z nieodzownych podstaw kultury narodowej. Toteż tylko wielowiekowa praca może zapewnić prawdziwie własną i prawdziwie piękną , wielką kulturę. Tysiącletnia praca kulturalna narodu i państwa polskiego zapewniła dzisiejszej Polsce własną, wysoką kulturę. Czerpaliśmy w ciągu tych wieków siły zarówno z własnego ducha, jak i z ożywczych źródeł wielkiej kultury zachodniej, łacińskiej.

Pierwiastek rodzimy polski, i pierwiastek zachodni, łaciński, przyniesiony do nas wraz z chrześcijaństwem, a wzmocniony w ciągu wieków przez stykanie się i korzystanie z kultur wielkich narodów zachodnich, stopiły się w naszej kulturze w jedną całość i nadały jej odrębny , własny charakter. Dzięki temu kultura polska była w czasach porozbiorowych najsilniejszym puklerzem chroniącym nas od wchłonięcia przez zaborców. Dalszy rozwój i rozkwit tej kultury jest nieodzownym warunkiem tego, by Polska mogła swe stanowisko utrwalić pomiędzy wielkimi narodami świata. Pierwsze kroki ku temu zostały poczynione. Od 1994 r. Polska jest stowarzyszona z Unią Europejską i konsekwentnie dąży do uzyskania statusu członkowskiego w tej organizacji.

Uczestnictwo w UE w przyszłości przyniesie naszemu krajowi różnorodne korzyści, ale będzie też wymagało poważnych wysiłków i dostosowań.

Polska jest jednym z wielu państw położonych na kontynencie europejskim. Znajduje się na obszarze między 54 50'N (Przylądek Rozewie) a 49 00'N (szczyt Opołomek w Bieszczadach) i 14 07'E (Odra k. Cedyni) a 24 08'E (Bug koło Horodła). Posiada własną i odrębną gospodarkę, politykę jak i kulturę.

Z definicji encyklopedycznej kultura to, "w znaczeniu najszerszym - wszystko, co w zachowaniu się i wyposażeniu członków społeczeństw ludzkich stanowi rezultat zbiorowej działalności. Mówi się też o kulturze jako tym, co w zachowaniu się ludzkim jest wyuczone - w odróżnieniu od tego, co biologicznie odziedziczone." Ogólnie przez kulturę rozumiemy całokształt materialnego i duchowego dorobku ludzkości, państwa bądź epoki. Pomimo znacznych różnic nie sposób dostrzec ogromnego wpływu jaki wywarły obce kultury na nasze dziedzictwo. Jednym z kształtujących to czynników było niewątpliwie położenie naszego państwa w środkowej Europie decydowało o pewnym pośrednictwie między wschodem a zachodem Europy.

Począwszy od II tysiąclecia p.n.e. przybywały do Europy ludy indoeuropejskie, które pozostawiły po sobie trwały ślad w postaci języków. Większość używanych w Europie języków jest pochodzenia indoeuropejskiego (greka, łacina, pochodne od niej języki romańskie, celtyckie, germańskie i słowiańskie). Również duży wpływ na kształtowanie się naszej świadomości kulturowej miała kultura hellenistyczna. Po dziś dzień postrzegamy piękno klasyfikując je według kanonów greckich.

W okresie średniowiecza gwałtowny rozwój chrześcijaństwa miał także znaczący wpływ na sposób pojmowania świata przez ludzi w Polsce. Literatura i sztuka były skoncentrowane na wartościach głoszonych w Biblii. Architektura dążyła do osiągnięcia "boskiej doskonałości i piękna" (gotyk, styl romański). Za przykład mogą tu posłużyć takie budowle jak fragmenty katedr (Gniezno, Płock, Poznań, Kraków), kolegiaty (Kruszwica, Tum), portale w Czerwińsku, kościele Św. Marii Magdaleny we Wrocławiu, Św. Trójcy w Strzelnie (także słynne kolumny); Drzwi Gnieźnieńskie z brązu oraz kościół św. Andrzeja w Krakowie.

Założony w średniowieczu Związek Gospodarczy Miast Hanzeatyckich (Gdańsk, Amsterdam, Hamburg Rotterdam). Pozwolił kupcom na zakładanie handlowych placówek poza granicami państwa co dawało im wprost nieograniczone możliwości inwestowania, dzięki czemu architektura, malarstwo oraz wszelkie inne rodzaje sztuki uległy szybkiemu wymieszaniu.

Wpływ na naszą kulturę miały niszczące najazdy pruskie, mongolskie i litewskie oraz osadzenie na Ziemi Chełmińskiej Krzyżaków.

W dobie odrodzenia rozwinęła się w znacznym stopniu nauka, literatura i sztuka. "Humanizm renesansowy był oparty na przekonaniu, iż spuścizna kulturalna antyku zawiera ideały życia ludzkiego". Pojawiły się nowe prądy filozoficzne i kulturowe, dostrzeżono walory łaciny klasycznej, zbudowano podstawy biblistyki, opracowując teksty biblijne i tłumacząc je z greki (Erazm z Rotterdamu przekład Nowego Testamentu). Nastąpiło wskrzeszenie wzorów i wartości antycznych. Włochy stały się dla Polaków wielką szkołą humanistycznego myślenia i stylu. Wielką falę idei przyniosła nauka Lutra i Kalwina. Za największego polskiego poetę renesansu uważa się J. Kochanowskiego, który kształcił się w Królewcu i we Włoszech.

Kultura baroku kształtowała się pod wpływem sporów religijnych (reformacja, kontrreformacja), teologicznych i filozoficznych (krytyka filozofii klasycznej i scholastyki). Rozwój nauk przyrodniczych sprzyjał próbom tworzenia swoistej syntezy wiedzy, w której "kluczowe stawały się matematyczne pojęcia nieskończoności i skończoności" (Kartezjusz). W Baroku wielu Polaków studiowało w Heidelbergu. Katolicka młodzież studiowała w Wiedniu i Ingolstadt. Jednak kultura baroku polskiego była zdominowana przez cechy rodzimej kultury szlacheckiej (tak zwany barok sarmacki).

W XVII i XVIII w. oświeceniowa Literatura głosząca nowe idee filozoficzne (racjonalizm, empiryzm i antydogmatyzm - R.Descartes, J. Locke, P. Bayle; metafizyka - B. Spinoza, G.W. Leibniz, prawa natury i umowy społecznej T. Hobbes, koncepcje etyczne o rodowodzie antycznym, a także nauki ścisłe - I. Newton). przenikała różne obszary kulturowe. Wielki wpływ na odrodzenie społeczeństwa miała literatura Oświecenia (m.in. publicystyka polityczna - H. Kołątaj, S. Staszic).

Podsumowując możemy stwierdzić, iż to właśnie kultura pozwala wytworzyć narodowi własne, indywidualne cechy, różniące je od innych państw i narodów. To właśnie ona stanowi o sile państwa. Niestety w dzisiejszych czasach ogromny i niestety często destrukcyjny wpływ na nasze dziedzictwo kulturowe i tradycje ma gwałtowna i często nachalna "amerykanizacja" naszych zachowań. Ze względu na szybki rozwój transportu i środków telekomunikacyjnych następuje szybkie zamazywanie różnic kulturowych. W dobie internetu świat staje się tzw. "globalną wioską". Uważam, że wkrótce powinniśmy się zastanowić czy kultura polska jest kulturą światową? Przyjęcie nas do struktur NATO oraz UE, ze względu na konieczność ogromnych dostosowań, może doprowadzić do całkowitego wymieszania i zaniedbania tradycji w obrębie Starego Świata.

Podobne prace

Do góry