Ocena brak

CZĘSTOCHOWSKA MATKA BOŻA, Jasnogórska Matka Boża - TWÓRCZOŚĆ

Autor /ttt123 Dodano /03.08.2012

Ku czci M.B.Cz. powstały liczne utwory wokalne, wokalno-instrumentalne i instrumentalne, przeznaczone do celów kultowych, oraz utwory poetyckie.

A. TWÓRCZOŚĆ MUZYCZNA — przejawia się przede wszystkim w pieśniach kośc, pątniczych i okolicznościowych; mniej liczne natomiast są kompozycje wokalno-instrumentalne.

1. Pieśń kościelna — Pieśni maryjne, które powstały w XVI w. przez związanie się z Jasną Górą, stały się własnością sanktuarium, np. Wszystkaś jest piękna, kochanko moja oraz O, Maryja, cna Dziewica, które uważa się za najstarsze ze śpiewanych na Jasnej Górze.

Pierwszym zabytkiem lokalnym była pieśń z XVII w. Witaj, Jutrzenko, której 4 melodie zanotował T. Klonowski (1867), i in. Królewno najjaśniejsza, w której nieznany autor ukazał paralelę między sanktuarium loretańskim i jasnogórskim, przechowującym obraz Łukaszowy, znak łaskawości Maryi (druk. bez melodii, pochodzi najpóźniej z 1695). Z 1. poł. XVII w. pochodzą pieśni łac. w formie hymnu Ad sacrum Montem, Cor meurn gaude oraz En, te glorifico Virgo sacerrima oraz w formie sekwencji Ah, languet in me;

były one przeznaczone do wykonywania przez zawodowych śpiewaków, o czym świadczą wskazówki gregoriańskich melodii zastępczych hymnu Paule, qui turbam lub in. w metrum saphicum dla pierwszej i drugiej, a Sanctorum mentis — dla trzeciej i Creator alme siderum — dla ostatniej; w przekładzie pol. z 1756 zalecano ją wykonywać na te same melodie, jako pieśni sanktuarium, które mieli śpiewać pątnicy; po dostrzeżeniu szczytu wieży jasnogórskiej — Do Góry świętej spieszne czynim kroki, w pobliżu świątyni — Wesel się serce, przed ołtarzem — Chwalę Ci oddaję, Panno nad pannami, a na pożegnanie — Ach, dusza we mnie omdlewa.

Pieśń wielogłosowa i stylizowana rozwijała się w 1. poł. XVIH w. ; pierwszym zabytkiem to 2-głosowe Salve Regina z towarzyszeniem organów oraz 1 lub 2 skrzypiec (z ok. 1735), dzieło o. A. Rottera; później M.J. Żebrowski (zm. 1770) dedykował M.B.Cz. arie Ave Maris Stella, eja consonate oraz Salve Regina i motet Mittit ad Virgìnem, a I. Rygall (1779) kantatę Audi, Te pétenles, arię Omni die i motet Mittit ad Vir-ginem.

W XIX w. powstały 2 kantaty Do Góry świętej, skomponowane przez o. F. Gieczyńskiego (zm. 1886), w XX w. natomiast utwory kompozytorów ks. A. Chlondowskiego Witaj, Jutrzenko, ks. M. Krawczyka My do Ciebie, ks. W. Lewkowicza Królowo Polski, ks. LO. Mańskiego O Ty, której oraz Matko Boża Częstochowska, Z. Moczyńskiego O, Anielska dobra Pani, F. Nowowiejskiego Królowo nasza oraz Niechaj będzie uwielbiona, ks. L. Perosiego Gwiazdo śliczna, ks. F. Podlachy zbiorek Te deprecamur, R. Rygiela O, Panienko z Jasnej Góry, ks. L. Świercz-ka Jak szczęśliwa Polska cała oraz Ojczyzny naszej Królowo, O.M. Żukowskiego Bądź pozdrowiona. Święta Pani.

Z okazji jubileuszu obrony jasnogórskiej (1955), Jasnogórskich Ślubów Narodu (1956) i Milenium chrztu Polski powstały kompozycje E. Burego Hymn tysiąclecia, ks. M. Jankowskiego Królowo nasza, S. Koszowskiego Polskich ziem Królowo (1961), I. Pfeiffer Królowo Polski (1960) oraz Jasnogórska Pani, ks. Z. Piaseckiego Jasnogórska Bogarodzico, F. Raczkowskiego Gwiazdo śliczna (1960), A. Wiktorskiego Boże, tyś Polskę oraz Radośnie biją dzwony;

większą liczbę kompozycji stworzyli L. Wawrzynowicz (zm. 1957), E. Makosza (zm. 1974) i E. Branka (ur. 1922); Wawrzynowicz jest autorem Królowo nasza, Królowo Polski oraz Ty, co na Jasnej Górze, Makosza zaś kompozycji na chór mieszany O Ty, co Jasnej bronisz Góry (1928) i Witaj, Jutrzenko (1949), a na chór żeński Dav/na nasza Ty Królowo (1952), U stóp Twych, Panno, Usłysz nas, o niebieska Pani, Witaj, Jutrzenko oraz opracowania Gwiazdo śliczna. Branka skomponował muzykę do 23 pieśni w układach na chór męski i mieszany, m.in. Częstochowska nasza Pani, Jasnogórska można Pani, O, Częstochowska, O, Królowo Jasnogórska, O, Maryjo Częstochowska, W Częstochowie, Wstąpcie śmiertelni, Z Jasnej Góry bram oraz Zawitaj, Pani lltosna.

Poza sanktuarium sięgnął do tematu jasnogórskiego W. Rzepko w pieśniach Witaj, Jutrzenko (1901), Gwiazdo śliczna wspaniała — na chór i organy (1905) oraz na chór a cappella (1917), Jasnogórska święta Pani (1914), Panno święta — na chór z organami (1920) i na chór a cappella (1922). Ks. F. Walczyński napisał Królowo Polska od Boga obrana, Najświętsza Panno, Opiekunko nasza oraz Witaj, Jutrzenko (zbiór Królowo Polska op. 147 b); J. Jajko Z jasnogórskiej wieży, Wśród aniołów uwielbiona, Witaj nam, witaj. Królowo Polski, Na Jasnej Górze tron sobie obrała, Na Jasnej Górze zagrały dzwony, Królowo Polski, módl się za nami — w układzie na chór mieszany; F. Wilczyński opracował Gwiazdo śliczna wspaniała, Jasnogórska można Pani oraz Ze wzgórz Częstochowy — na chór mieszany z towarzyszeniem śpiewu ludu. Pieśni jednogłosowe skomponowali ks. J. Grzywaczewski Jasnogórska Pani (zaaprobowana jako śpiew międzylekcyjny), ks. Z. Piasecki Jasnogórska można Pani (wprowadzona do śpiewnika archidiecezji warsz. 1971), P. Piszcz Ziemi polskiej można Pani, Matko Boża Jasnogórska, a M. Urbanek Jasnogórska Królowo oraz Od wieków Maryjo.

2. Odrębne śpiewy — komponowano do nabożeństw ku czci M.B.Cz. Wg specjalnej melodii (najstarszy zabytek wokalny proweniencji jasnogórskiej) śpiewano Litanię do Matki Bożej od poł. XVH w. codziennie po nieszporach w Kaplicy Cudownego Obrazu; zniekształconą melodię poprawił 1953 wg zasad chorałowych o. W. Kościelecki (śpiewaną przez chór zakonników w mniejsze uroczystości maryjne i soboty od adwentu do Wielkanocy).

Melodie Godzinek o cudownym obrazie M.B.Cz. z XVIII w., a w wersji pol. z 1796, przeznaczone do śpiewu przez pielgrzymów, są anonimowe. Apel jasnogórski Maryjo, Królowo Polski ma kilka muz. opracowań; 2 wersje E. Branki i po jednej F. Raczkowskiego i ks. S. Ormińskiego; własne melodie mają parafrazy tekstu apelowego Co dzień wieczorem Branki, Afa Jasnej Górze trzyma straż R. Raka oraz Co dzień wieczorem anonimowego autora.

3. Pieśń pątnicza — odznaczająca się realizmem lud. słownictwa, prostotą melodii i anonimowością, najczęściej przekazywaną drogą tradycji, narażona była na deformacje tekstu i melodii i dlatego zachowało się więcej tekstów niż melodii. Pierwsza pieśń pątnicza o oblężeniu Jasnej Góry Kto chce słyszeć nowinę klasztoru świętego pochodzi z 2. poł. XVII w.

Z zachowanych tekstów 37 pieśni — 14 nie ma określonego czasu powstania i upowszechnienia, np. Będę ja wielbił imię Boga mego, Maryja nowym tryumfem Polską Koronę oświeca, Matko Częstochowska, prosimy Ciebie, Nad Częstochową słońce Bożej łaski, Pójdziem w drogę do Maryi, Szczęśliwy ten kraj polski, W Częstochowie jest tron laski; w XIX w. śpiewano 6 pieśni, m.in. Góra Synaj, Jasnogórska, Na Jasnej Górze nad słońce, Tysiąckroć bądź pozdrowiona.

Z okazji jubileuszu 500-Iecia Jasnej Góry (1882) powstało 7 pieśni, m.in. Glos mój podnoszę do Ciebie, Maryjo, O, Królowo w gwiazd koronie, Witaj, Pani, światło świata, Już cię żegna Jasna Góra z Maryją oraz Jutrzenko śliczna ze słowami K. Namysłowskiego z 1899 (brak śladów ich upowszechnienia). Na pocz. XX w. powstały Już-ci słoneczko zaszło, Matko Częstochowska, Sieroty zebrane idźmy do Matki (1908) oraz Marsz, marsz me serce do Częstochowy (1909) i 2 pieśni okolicznościowe z okazji koronacji obrazu (1910) Dwie korony nowe z Rzymu oraz Dzień Świętej Trójcy w pamięci zostanie (koronacja odbyła się w uroczystość Trójcy Świętej).

Z własną melodią odnaleziono dotąd 16 pieśni, m.in. Matko Boska Częstochowska, O, Częstochowska Ty nasza Królowo, Z Góry Częstochowskiej, Żegnamy cię Jasna G¿ro, o klasztorze wspaniały (melodie odnotował J. Szyca), Królowo ziem polskich (Śpiewnik kościelny J. Siedleckiego), Gdybyśmy przyszli do Ciebie do kościoła (Szczeble do nieba T. Klonowskiego); wydano ponadto O, przecudna Gwiazdo morza z tekstem J. Grajnerta (1906) i Jak szczęśliwa Polska cala (słowa ks. F. Dyżewskiego, melodia ks. L. Świerczka).

Z melodią zapożyczoną powstały 1796 Ciesz się Korono Polska (na melodię Witaj, Królowo nieba), Do Ciebie Matko Czechy i Morawy (na melodię Do Ciebie Panie) oraz Gdy wojska szwedzkie (na melodię Witaj, Jutrzenko), a pozostałe, m.in. Chwalmy, chwalmy Gwiazdę morza (na melodię Chwalmy, chwalmy wystawiony), Jasna Góro w Częstochowie (na melodię Matko niebieskiego Pana), Korono Polska (na melodię Serdeczna Matko), Już przed Dom Twój (na melodię Dobranoc, Głowo święta), Na Jasną Górę (na melodię My chcemy Boga) — w końcu XIX i na pocz. XX w. Pieśń Ze wzgórz Częstochowy s. F. Łukaszewicz (1929) śpiewana na melodię Po górach, dolinach ma na Śląsku melodię własną (Choral z 1968); pieśń A. Sankiewicza z 1935 Wśród ciemnych mroków z Jasnej Góry śpiewana jest na melodię Któż to jest, która, a pieśń Z jasnogórskiej wieży z tekstem o. K. Raczyńskiego (1948) oraz Królowo wszechświata, niebios, ziemi i mórz (1966) — na melodię Po górach, dolinach.

4. Pieśń okolicznościowa — Z okazji peregrynacji obrazu M.B.Cz. powstała pieśń lud. Żegnamy Clę, Maryjo (bez podanej melodii do słów A. Korkosz 1972), a na chór mieszany — przy powitaniu obrazu Częstochowska Królowo, przy pożegnaniu zaś Pani, któraś szla z tekstem J. Rzepeckiej-Iwanowskiej i muzyką Branki.

Do tekstów ks. A. Lewandowskiego W każdą sobotę (pieśń pomocników Maryi) muzykę napisał brat P. Piszcz, a do Pod Twą opiekę (pieśń Krucjaty Miłości) — Branka. Piosenkę Czarna Madonna z tekstem M.J. Kononowicza (wyd. 1971) skomponował J. Bauer. Na jubileusz 600-lecia A. Gołaszewska napisała tekst i muzykę nowej pieśni Matko, Tyś naród polski (1976) i Madonno czarna (1977).

5. Kompozycje wokalno-instrumentalne — Z polifonii XVIII-wiecznej zachowały się Nieszpory oraz Kompleta o. J, Bryknera (zm. 1760); przypuszcza się, że liczniejsi kompozytorzy wieku poprzedniego (Sz. Neapolitanus, M. Jowiński, W. Cornicius, W. Leszczyński) tworzyli muz. utwory liturgiczne. M.J. Żebrowski (do niedawna uważany za paulina) skomponował i dedykował M.B.Cz. Magnificat (Kr 1964), natomiast w XIX w. W. Dankowski ofertorium Ave gratia plena (skomponowane w częstoch. okresie działalności), a spoza kręgu jasnogórskiego — J. Elsner (1847) Nieszpory maryjne (op. 89) i hymny Ave Maris Stella (op. 90) oraz O, gloriosa virgtnum (op. 92).

Pierwszą mszą jest Missa in BMV Czestochoviae mtraculis tn-clytae H. Makowskiego z 1899 (nie zachowana); Mszę ku czci M.B.Cz. z zastrzeżeniem wyłącznego wykonywania na Jasnej Górze skomponował 1935 Z. Moczyński, Mszę jasnogórską (Pz 1946) F. Nowowiejski, a Mszę do M.B.Cz. (Kr 1946) J. Makla-kiewicz. W rpsie pozostaje Missa in honorem BMV Claromon-tanae T. Jarzęckiego (z 1960), obejmująca części stałe i zmienne, którą po wprowadzeniu języka nar. do liturgii opublikowano pt. Msza jasnogórska (Wwa 1974).

Opracowania muz. liturgicznych tekstów formularza mszalnego ku czci M.B.Cz. dokonał 1935 o. Sz. Szawaryn, a 1953 o. W. Kościelecki ; benedyktyni rzym. przygotowali nowe oprać, tekstów mszalnych i oficjum godzin kan., które 1958 uzyskało zatwierdzenie Kongr. Obrzędów; najchętniej jednak wykonywano części zmienne mszy, a z oficjum — nieszpory, do których akompaniament organowy opracował 1963 F. Raczkowski.

Muzykę do pol. wersji formularza mszalnego skomponował 1974 A. Szuniewicz na 4-głosowy chór męski.
Utworami estradowymi są skomponowane przez M. Sołtysa oratoria Śluby Jana Kazimierza (op. 13) z tekstem S. Duchiń-skiej (1895) oraz Królowa Korony Polskiej ze słowami L. Rydla (1903).

6. Kompozycje instrumentalne — Preludium na organy, osnute na temacie Serdeczna Matko, napisał J.G. Sachs (Szczeble do nieba T. Klonowskiego 1867); preludium (1930) i 2 fughetty, osnute na temacie Gwiazdo śliczna i trzecią osnutą na temacie Witaj, Jutrzenko (1894) napisał W. Rzepko.

Z przygrywek zespołu instrumentów dętych na odsłonięcie i zasłonięcie cudownego obrazu M.B.Cz. dochowała się do pocz. XX w. jedna intrada, zw. królewską; ks. L. Perosi, przebywający na Jasnej Górze 1908, skomponował i dedykował M.B.Cz. 9 in-trad na mały zespół instrumentów dętych, którego podstawę stanowiły 3 trąbki z uzupełnieniem rogów i puzonów; S. Krzyżanowski zaś napisał na 3 trąbki 1936 Intradę tryumfalną oraz Ave, które nie weszły do repertuaru intradzistów jasnogórskich; Ferenc Otto z Budapesztu 1964 skomponował 3-głosową fanfarę na 2 trąbki i tenor.

 

S.S. Jagodyński, Pieśni katolickie, Kr 1639.16952; K. Rotter, Ucieczka grzeszników [...] do dzielnej cudami Częstochowskiej Matki. Cz 1756; G. Wałecki, Posiłek zbawienny, czyli wiadomość o obrazie Maryl Częstochowskiej, Cz 1796; M.M. Mioduszewski, Śpiewnik kościelny, czyli pieśni nabożne w Kościele katolickim używane I-II. Kr 1838-42; T. Klonowski, Szczeble do nieba, Pz 1867; J. Siedlecki, Śpiewnik kościelny, Kr 1878, Op 19753S; Nabożeństwo dla pielgrzymów [...] w Częstochowie, Piotrków 1879; Historia i pieśni o cudownym obrazie M.B.Cz., Cz 1882; Zbiór pieśni o Najświętszej Maryi Pannie, Wwa 1884; S. Brzozowski, Najświętsza Maryja Panna Częstochowska oraz jej cześć (...) i pieśni, Wwa 1885; J. Surzyński, Śpiewnik kościelny, Pz 1886; tenże. Matka Boska w muzyce polskiej, Kr 1905; G. Augustynik, Trzy pieśni o M.B.Cz., [bmrw] ; M. Rostworowski, Maryja w pleśni, Kr 1921 ; K. Radoński, Cześć Maryl. Śpiewnik i modlitewnik dla pielgrzymów, Pz 1926.19392; Śpiewnik jasnogórski, Cz 1930.19362; O.M. Żukowski, Pieśni do Najświętszej Panny, Kr [brw]; M. Krawczyk, Polski i maja Królowej, Pz 1947; L. Świerczek, Pieśni do Matki Boskiej na chór mieszany a cappella, Pz 19483; Chybiński (passim); E. Makorza, Dziesięć pieśni do Matki Boskiej śpiewanych na Jasnej Górze, Pz 1949; W. Głowacki, Nowy śpiewnik kościelny, Wwa 1955; S. Szafraniec, Jasna Góra. Studium z dziejów kultu M.B.Cz., SPM IV 9-67; J. Szyca, Śpiewnik maryjny, Wwa 1957; Śpiewnik warszawskiej pieszej pielgrzymki na Jasną Górę, Wwa 1958; B. Schäffer, Leksykon kompozytorów XX wieku I-II, Kr 1963-65; K. Mrowieć, Polska pieśń kościelna w opracowaniu kompozytorów XIX wieku, Lb 1964; Słownik muzyków polskich I-II, Kr 1964-67; M. Ha-nuszewska, B. Schäffer, Almanach polskich kompozytorów współczesnych, Kr 1966; P. Podejko, Nieznani muzycy polscy. Kompozytorzy, dyrygenci, instrumentaliści, wokaliści 1572-1820, Bd 1966; S. Szafraniec, Konwent paulinów jasnogórskich 1382-1864, R 1966; Chorał do modlitewników śląskich, Ka 1968; M. Jankowski, Śpiewajmy Panu, Wwa 1971 ; S. Sierla, Śpiewajcie Panu pleśń nową, Ka 1971; J. Cimek, Nawiedzenie obrazu M.B.Cz. w rodzinach parafii Gorzków diecezji lubelskiej, Lb 1972 (mpsBKUL); T. Jarzecki, Msze wielogłosowe, Wwa 1974.

 

B. TWÓRCZOŚĆ POETYCKA — Najstarsze przykłady poezji maryjnej związane tematycznie z kultem M.B.Cz. sięgają XIV w. Były to pieśni i modlitwy liturg. w języku łac, wykonywane przez zakonników jasnogórskich w ramach kościelnego Officium divinum.

Do najdawniejszych pieśni śpiewanych na Jasnej Górze należą — Maria czysta dziewica, O, gospodzie uwielbiona oraz O, Maryja, cna Dziewica (za jej dawnym pochodzeniem przemawia melodia w VI tonie kośc. — hipolidyjskim). Te najwcześniejsze utwory nie nawiązują bezpośrednio do motywu M.B.Cz.; do wpisania ich w rejestr pieśni jasnogórskich upoważnia jednak fakt, że wykonywane były na jej cześć w Częstochowie.

Motyw M.B.Cz. eksponuje dopiero twórczość poetów pol.--łac. okresu renesansu, szczególnie zaś baroku, aż do współcz. realizacji poetyckich. Czynnikiem organizującym pierwsze utwory poetyckie było odniesienie do miejsca kultu; takie ukierunkowanie tematyczne zapowiadał już utwór S. Grochowskiego Na tablicę do Częstochowy, pieśń Sarbiewskiego Do Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej eksponowała natomiast elementy suplikatywne, a w incipicie — miejsce kultu. Z tego okresu na uwagę zasługuje również poemat Grzegorza z Sambora Częstochowa (1598) o historii obrazu i cudach.

Podobny charakter ma utrzymany w konwencji hymnicznej utwór Sz. Starowolskiego Diva Claromontana (Kr 1640); poeta ten pierwszy posłużył się motywem w odniesieniu do narodu pol. (Nobis sit ut benignior Regina Regni Sarmatům), wyprzedzając sformułowanie wyrażone później w ślubach króla Jana Kazimierza. Tytuł ten wystąpił też w poezji W. Kochowskiego i w twórczości S. Twardowskiego, która m.in. koncentrowała się wokół tematyki związanej z obroną Jasnej Góry (Wojna domowa I, Kr 1660; I-II, Kalisz 1681). Motyw obrony Jasnej Góry dominuje również w przypisywanym Walentemu Odymalskiemu poemacie Oblężenie Jasnej Góry Częstochowskiej.

Tematyka ta, stale obecna w anonimowych utworach XVII i XVIII w., stanowiła popularny motyw powstających w XVIII i XIX w. pieśni dewocyjnych, pątniczych i okazjonalnych (najobszerniejszy zbiór tych pieśni znajdował się wśród zabytków Biblioteki Baworowskich);

obok techniki dynamicznego opisu, opowiadania szczególną cechę tych utworów stanowi retoryczny, najczęściej inwokacyjny charakter wypowiedzi. Na szczególną uwagę zasługują pieśni pątnicze, proza rymowana, wiersze układane z okazji złożenia wotum lub odbytej pielgrzymki; ich bogate zbiory zawierają kroniki i rpsy jasnogórskie.

Pierwsze utwory poświęcone tej tematyce powstały prawdopodobnie w XVH w. i znalazły swoją kontynuację w XVIII i XTX w.; najczęściej miały charakter okazjonalny i wiązały się z koronacją obrazu, pożarem wieży, kościoła, jubileuszami jasnogórskimi, zlotami, zjazdami, pielgrzymkami itp.; pokaźną część stanowią pieśni pątnicze, modlitwy, okolicznościowe wezwania.

Jako wyraz szczególnego kultu dla NMP motyw M.B.Cz. — Królowej Polski często występował w pieśniach konfederatów barskich, przy czym istotną jego cechą był retoryczny charakter wypowiedzi, adresowanej bezpośrednio do M.B.Cz. (pieśń Witaj, Jutrzenko rano powstająca).

Pojawieniu się motywu M.B.Cz. sprzyjał ogólny rozwój literatury rei. w okresie romantyzmu, jak również idee niepodległościowe; świadczą o tym chociażby Inwokacja z Pana Tadeusza A. Mickiewicza, Częstochowskie wiersze oraz Królowo Polski, Królowo Aniołów... C.K. Norwida, fragment Przedświtu (Patrz, tam żywa Twarz z powietrza się wyrywa...) Z. Krasińskiego; w poezji motyw ten pojawiał się w kręgu tradycji kulturowych, które religijność narodu zawsze łączyły ze specyfiką patriotyzmu pol., z dziejami narodu.

Szczególnym przykładem są np. wiersze W. Pola — Do Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej oraz Obraz cudowny. Kontynuuje tę tradycję lit. wiele utworów epok późniejszych — O, Matko Boska R. Lie-dera, Bogarodzica W. Bełzy, Księżna śląska i Królowa Polski J. Łuszczewskiej (Deotymy), poetycki obraz dramatyczny Śluby Jana Kazimierza S. Wyspiańskiego, Madonny M. Grossek-Ko-ryckiej oraz Wiersz na cześć M.B.Cz. Kazimiery Iłłakowiczów-ny. Z okresu poromantycznego pochodzi też kilka utworów poetyckich, w których występuje motyw nie wysłuchanej modlitwy do M.B.Cz.; prośby te wynikają ze społ. i egzystencjalnego uwikłania człowieka lub narodu — Cud M. Bałuckiego, Chore dziecko J. Jankowskiego, Wizja w kaplicy oraz W kaplicy jasnogórskiej M. Szwarcenberg-Czernego.

Wypowiedzi liryczne typu modlitewnego dominowały w literaturze okresu ostatniej wojny i okupacji, kiedy sytuacja narodu skłaniała do zwracania się o pomoc do M.B.Cz.; w tego rodzaju konwencji modlitewnej utrzymane są utwory J. Lechonia, szczególnie wiersz Do M.B.Cz., oraz W. Żukrowskiego Modlitwa Polski walczącej.

Motywami wiodącymi poezji „czasu pogardy" jest tragizm wynikający ze świadomości aktualnej sytuacji, a jednocześnie głęboka ufność w pomoc MB, „zwycięskiej walecznej hetmanki", królującej w narodzie z jasnogórskiego klasztoru, który „wciąż stoi jak skała" (Lechoń).

Tematyka ta pojawiła się również w wierszu M. Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej Czarny portret oraz w powojennym utworze R. Brandstaettera Hymn do Czarnej Madonny. M.B.Cz. była w literaturze szczególnie preferowana przez formę poetycką w odróżnieniu od tematyki związanej z miejscem kultu (-» Jasna Góra IV).

 

Miraculorum Beatae Virginis monasterii czestochoviensis (1596, rpsArJG 2096); Diva Claromontana seu imaginis eius origo, translatio, miracula, Kr 1642; Acta officii prioratus claromontani czestochoviensis [...] ab anno Domìni 1748 a mense aprili ad annum 1753 mensium septembrem (1753, rpsArJG 195); Imago thaumaturga Beatae Virginis Mariae Immaculatae Conceptué (1756, rpsArJG 1981 II); Memorabilia celeberrimi Conventus Clari Montis (1770, rpsArJG 748); Słownik muzyków polskich dawnych i nowszych, P 1874; Historia i pieśni pamiątkowe o cudownym obrazie M.B.Cz., Wwa 1882; E. Wolski, Niebios i ziemi Królowa, NMP w poezji polskiej, Wl 1915; Śpiewnik jasnogórski, Cz 1930,19362;T. Jodełka, Polska poezja maryjna. Antologia, Niepokalanów 1949; J. Szczawiej, Antologia polskiej poezji podziemnej 1939-1945, Wwa 1957; Królowa Polski nawiedza swój kraj. Kronika Nawiedzenia 1957-61 (mpsArJG); Śpiewnik maryjny, Wwa 1957; Matka Boska w poezji polskiej. I Szkice o dziejach motywu, II Antologia, Lb 1959; Z głębokości [...]. Antologia polskiej modlitwy poetyckiej, Wwa 1966.19742; J. Szczawiej, Poezja Polski walczącej 1939-1945. Antologia, Wwa 1974; S. Rożej, Matka Boska Jasnogórska w poezji polskiej. Wieź 20(1977) z. 7, 5-16.

Podobne prace

Do góry