Ocena brak

CZĘSTOCHOWSKA MATKA BOŻA, Jasnogórska Matka Boża - PIELGRZYMKI

Autor /ttt123 Dodano /03.08.2012

Na powstanie ruchu pielgrzymek do Częstochowy wpłynęło przekonanie o nadzwyczajnych łaskach uzyskiwanych za wstawiennictwem M.B.Cz. Pątnicy pielgrzymują indywidualnie lub zbiorowo (pieszo albo środkami lokomocji), spełniając określone praktyki rei. w duchu dziękczyn-no-błagalnym; praktykują też pielgrzymki zastępcze w intencji poszczególnych osób, parafii, grup spol. i zawodowych, a także Ojczyzny i Kościoła; z pielgrzymką o charakterze pokutnym łączą dodatkowe umartwienia, m.in. posty (o chlebie i wodzie), rezygnację z palenia tytoniu, nocne czuwania (w sanktuarium).

Już na pocz. XV w. pielgrzymki miały rozmiary ogólnokrajowe (list króla Władysława II Jagiełły z 1429 do pap. Marcina V); ogólnonar. pielgrzymka z Krakowa na Jasną Górę ok. 1431 z obrazem M.B.Cz. przyczyniła się do rozwoju ruchu pąt-niczego, który niekiedy utrudniały lub uniemożliwiały warunki społeczno-polityczne.

Relacje J. Długosza o licznych i corocznych pielgrzymkach wskazują na ich ciągłość i wzrost, do czego przyczyniły się przywileje i uprawnienia udzielane przez Stolicę Apost., zwł. nadanie odpustów świętom maryjnym oraz ustanowienie spowiedników apostolskich. W XVI w. wzrosła liczba pielgrzymów, czego dowodem było m.in. wybudowanie w 1585 szpitala dla pątników; instrukcja kard. J. Radziwiłła z 1593 wspomina o wielkim napływie pielgrzymów w dni odpustowe. Pielgrzymi przybywali także ze Śląska, Czech, Moraw, Litwy, Saksonii, Ukrainy, Węgier i Anglii; tylko niektórzy przyjmowali sakrament pokuty (1-3 spowiedników w sanktuarium 1544-72).

W poł. XVH w. latem w niedziele i święta odprawiano ok. 100 mszy dla ok. 15 000 wiernych; w większe święta było ich 2-krotnie więcej, a najwięcej w uroczystości odpustowe, łączone często z rocznicowymi obchodami lub poświęceniami; np. 8 IX 1650 było 40000 pielgrzymów (poświęcenie nastawy ołtarzowej w kaplicy M.B.Cz.), w 2. poł. XVLT w. do 60 000, a 1682 na 300-lecie Jasnej Góry 140 000; podczas koronacji obrazu (1717) i w oktawie było 200 000 pątników, odprawiono 3253 msze i udzielono 148 300 komunii; w lecie 1762 w ciągu 6 niedziel przybyło ok. 200 000 pątników.

Wskazuje to na nadrzędną rolę sanktuarium M.B.Cz. mimo ok. 400 lokalnych ośrodków maryjnych w kraju. Pielgrzymowali też wszyscy królowie pol. (z wyjątkiem Stanisława Augusta Poniatowskiego), niektórzy kilkakrotnie — np. Władysław n Jagiełło, Kazimierz IV Jagiellończyk (należał do konfraterni paulinów), Zygmunt HI Waza, Władysław IV Waza (4 razy), Jan II Kazimierz (6 razy), Michał Korybut Wiśniowiecki (przyjął sakrament małż. w kaplicy M.B.Cz. 2 VH 1670), Jan IH Sobieski (składał śluby błagalne przed odsieczą wiedeńską i dziękował za zwycięstwo 1683); ponadto hetmani (S. Żółkiewski, M. Kalinowski, S.R. Potocki, SJ. Jabłonowski, J. Potocki), magnaci, szlachta, mieszczanie; uczestniczyli we mszy, nabożeństwach, obchodzili ołtarz M.B. Cz. na kolanach, przystępowali do sakramentu pokuty.

Na zmniejszenie liczby pielgrzymów wpłynęły różne trudności, m.in. zakazy 1754 i 1764 króla prus. Fryderyka H Hohenzollerna pielgrzymowania Ślązakom (represje 1782), rozbiory, wojny napoleońskie; 7-9 IX 1780 przystąpiło do komunii tylko 7000 pątników; 8 LX 1787 było 25 000 pielgrzymów; od maja do września 1814 rozdano pątnikom 80 000 komunii; 1817 na obchody 100-lecia koronacji obrazu przybyli pątnicy ze wszystkich zaborów (w oktawie rozdano 123 400 komunii).

Ponowny wzrost liczby pielgrzymek nastąpił mimo utrudnień i zakazów władz zaborczych, powstań nar., Kulturkampfu, klęsk żywiołowych, epidemii, strajków. W 1833-36 przybywało rocznie ok. 180 pielgrzymek, liczących ponad 20 000 uczestników (w tym ok. 4000 ze Śląska); 1862 - 472 pielgizymki, łącznie 80 310 osób. Mimo otwarcia kolei warszawsko-wiedeńskiej (1846), sprzyjającej organizowaniu pielgrzymek (zwł. mieszkańców miast), przewagę miały nadal pielgrzymki piesze.

W 1885--1914 przybywało rocznie ponad 1000 pielgrzymek z ok. 300-400 tys. pątników (na odpust Narodzenia NMP — ok. 80-130 tys.). Pielgrzymki, które trwały od Wielkiego Czwartku (Kurpie) dp Wszystkich Świętych (Zakopane), koncentrowały się w dniach odpustów maryjnych, uroczystości Wniebowstąpienia Pańskiego, Zesłania Ducha Świętego, Trójcy Przenajśw., niedzieli w oktawie Bożego Ciała, Apostołów Piotra i Pawła, Podwyższenia Krzyża Świętego.

Pielgrzymi przybywali zachęceni uroczystym sprawowaniem kultu (wybitni kaznodzieje, kapele wokalno-instrumentalne, wieczorami — sztuczne ognie, iluminacja sanktuarium, inscenizacja rei. i filmy) oraz możliwością przyjęcia sakramentu bierzmowania (władze zaborcze bowiem, ograniczając bpom wizytacje par., uniemożliwiały jego przyjęcie); bpom spoza Królestwa często nie udzielano paszportów na Jasną Górę.

Ponieważ pielgrzymki stały się wyrazem patriotyzmu Polaków, a 1861 i 1862 przybrały charakter demonstracji nar. (sztandary z pol. Orłem, pieśni patriotyczne), zaborcy dążyli do ich likwidacji; 1864 zakazano udziału duchowieństwu, nie zezwalając księżom także na nocleg na Jasnej Górze (jeszcze 1912), co przy małej liczbie paulinów (13 kapłanów 1899) uniemożliwiało wyspowiadanie wszystkich pątników.

Bp A.K. Bereśniewicz 1885 w liście do bpów pol. bezskutecznie postulował spowiedź pielgrzymów w parafiach, gdyż spowiedź w sanktuarium uważano za warunek dobrej pielgrzymki. Organizowanie i prowadzenie pielgrzymek przejmowali świeccy, np. 1864-1904 corocznie ok. 4000 osób z Warszawy prowadził B. Dąbrowski, senior Bractwa Pana Jezusa Pięciorańskiego przy kościele Św. Ducha.

W 2. poł. XIX w., a zwł. po 1865 wielu pątników mimo pokutnego charakteru pielgrzymki wchodziło do Częstochowy w strojach lud. i z kapelami dla zamanifestowania patriotyzmu i dlatego odpusty jasnogórskie stały się przeglądem folkloru; zaczęto też organizować pierwsze pielgrzymki stanowe, zwł. młodzieży szkolnej i sodalicji mariańskich, a nawet diec. z Rosji (np. z Petersburga 1912);

wyjątkowe represje przed 1905 spotykały uczestników pielgrzymek unitów z Podlasia, którzy przybywali (ok. 40 pielgrzymek) głównie na uroczystość Zesłania Ducha Świętego; za udzielanie im sakramentów grożono paulinom zesłaniem.

Z okazji wielkich uroczystości pielgrzymki wyraźnie przybierały charakter manifestacji patriotycznych, np. 1882 na jubileusz 500-lecia Jasnej Góry przybyło ponad 300 000 osób, manifestując nar. więź modlitwą w intencji Ojczyzny; 1906 z okazji 250-lecia ślubów Jana Kazimierza i poświęcenia wieży jasnogórskiej — 250 000 osób z 3 zaborów z bpami W. Popieleni, S.K. Zdzitowieckim i K. Ruszkiewiczem i ok. 400 pielgrzymkami, a 1910 na koronacji obrazu — 300 000; wówczas wznoszono okrzyki „niech żyje Polska"; w poświęceniu drogi krzyżowej 1913 uczestniczyło ok. 200 000 pątników. Pielgrzymki ze Śląska (1919-20) paulini wykorzystywali do budzenia świadomości narodowej.

W pielgrzymkach brał udział lud wiejski i robotnicy, mniej licznie inteligencja; swój pobyt w sanktuarium M.B.Cz. utrwalili podpisami niektórzy twórcy kultury — J. Elsner (1829,1847), C.K. Norwid (1842,1843), A. Kątski (1847), Z. Krasiński (1849), J. Korzeniowski (1850), W. Gerson (1852), A. Suzin (1852), M. Baliński (1855), J.I. Kraszewski (1855, należał do konfraterni paulinów), W. Syrokomla (1856), J. Lompa (1858), H. Stattler (1859), S. Moniuszko (1864), A.E. Odyniec (1867,1879), W.W. Radzikowski (1872), J. Matejko (1877), E. Orzeszkowa (1881), J. Łuszczewska (1882), W. Szymanowski (1883), T. Korzon (1886), J. Weyssenhoff (1890), W.S. Reymont (1892,1894, 1910), H. Łopacińskii(1898), T. Jeske-Choiński, H. Siemiradz-ki (1899), J. Baliński (1902), M. Konopnicka (1902,1907), H. Sienkiewicz (1903, należał do konfraterni paulinów), J. Cheł-moński, Z. Gloger i H. Radziszewski (1903), W. Przerwa-Tet-majer (1910).

Po I wojnie świat, pielgrzymki miały na celu pogłębienie rel.--mor., a także integrację społeczeństwa, co podkreślił episkopat Polski z prymasem E. Dalborem i nuncjusz apost. A. Ratti (późniejszy pap. Pius XI), dokonując 1920 w obecności ok. 15 000 pątników poświęcenia Polski Najśw. Sercu Jezusa i ponownego obrania Maryi na Królowę Polski.

Pielgrzymka episkopatu 1922 miała charakter dziękczynny za powrót części Śląska do Polski; obok pielgrzymek par. przybyła też młodzież z ok. 150 szkół i grupy sodalicji. Po raz pierwszy po odzyskaniu niepodległości przybyli wierni z Pomorza, Warmii, Kaszub i Gdańska (1923), także uczniowie i prof, seminariów nauczycielskich z Warszawy, Krakowa, Poznania, Tarnowa, Przemyśla, inteligencja z Krakowa i Rzeszowa, ponadto 156 pielgrzymek par. i 132 młodzieżowe.

W latach 30-ych dominowały pielgrzymki stanowe i zawodowe, najczęściej z udziałem episkopatu i przedstawicieli władz państw., niekiedy organizowane przez stow, i organizacje kat. oraz związki zawodowe; rozkładano je na letnie niedziele dla ułatwienia głębszego rei. przeżycia członkom określonych grup społeczno-zawodowych. Odpusty maryjne gromadziły najwięcej pielgrzymów, przede wszystkim 26 VIII (np. 1937 - ok. 200 000, 30 dodatkowych pociągów), których rocznie przybywało ok. 600-800 tysięcy.

Do najczęstszych należały pielgrzymki chorych — 9 razy (np. 1935 pociągami sanitarnymi), młodzieży akademickiej — 6 razy (1936 połączona ze ślubowaniami — ok. 20 000 w obecności ok. 100 000 in. pątników), sodalicji uczniów szkół średnich — 5 razy (po kilkuset uczestników), młodzieży — 6 razy (1938 Kat. Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej - ok. 100 000), kobiet - 5 razy (np. 1937 Kat. Stowarzyszenie Kobiet — ok. 60 000), harcerzy — 3 razy (np. 1938 - ok. 20 000); 2-krotnie pielgrzymowali lekarze (kilkaset) i nauczyciele (np. 1937 - ok. 20 000), robotnicy (1937 -ok. 10 000), rzemieślnicy (1938 - ok. 14 000), kupcy (1938 -ok. 10 000), strażacy (1939 - ok. 15 000), ziemianie (1938 - ok. 5000) oraz mężczyźni (1937 — ok. 80 000); jednorazowo dziennikarze (1919), fotografowie (1938 - ok. 500), pracownicy PCK (1939 - ok. 8000), Zrzeszenie Wielkopolskich Kółek Rolniczych (1938 - ok. 11 000), Pomorskich Kółek Rolniczych (1938 - ok. 4000), posłów i senatorów (1939 — ok. 150), Straży Honorowej MB Nieustającej Pomocy z Torunia (1938 — ok. 5800), piekarzy (1937 — ok. 3000); stanowe pielgrzymki ogólnopol. organizowano co kilka lat, częściej zaś regionalne i zawodowe (liczniej w roku).

Liczne pielgrzymki przybyły z okazji Kongresu Eucha-ryst. (1928 - ok. 300 000), 550-lecia Jasnej Góry (15 VII 1932 - ok. 300 000, 26 VTH - ok. 250 000, 8 LX - ok. 150 000), I Pol. Synodu Plenarnego (1936 - ok. 250 000), Kongresu Tercjarstwa (1939 — ok. 120 000). Duchowni pielgrzymowali w liczbie ok. 2500 rocznie (m.in. Maksymilian Kolbe 1919 odprawił prymicyjną mszę w kaplicy M.B.Cz.).

Indywidualnie lub w grupach przybywali pielgrzymi z Ameryki Pn., Austrii, Anglii, Belgii, Chin, Czechosłowacji, Danii, Estonii, Hiszpanii, Irlandii, Japonii, Łotwy, Niemiec, Rumunii, Szwecji, Węgier, Włoch, zwł. wojskowi, artyści, dyplomaci, naukowcy, studenci, sportowcy, robotnicy, rolnicy, a także duchowni i zakonnicy, m.in. G.B. Montini (1923), marszałek F. Foch (1923,1928), abp Paryża kard. L.E. Dubois z 5 franc, bpami (1924), bp A.J. Roncalli (1926,1929), były rektor Instytutu Katolickiego w Paryżu abp H.M.A. Baudrillart z grupą inteligencji (1933 — ok. 80 osób), ok. 200 lekarzy z krajów słow. (1933), ok. 200 osób z Czechosłowacji (1933), 140 harcerzy i grupa Polaków ze Stanów Zjedn. (1936), ok. 1700 osób z ks. J. Rakowskim ze Śląska Opolskiego (1937), ok. 200 Polaków z Francji (1938).

W czasie n wojny świat, odbywano pielgrzymki indywidualnie i w małych grupach; m.in. z okazji wypełniania ślubów złożonych w czasie wojny przybyło 1945 w 115 pielgrzymkach 43 737 osób, a w pielgrzymce ogólnopol. z udziałem episkopatu Polski na uroczystość Poświęcenia Polski Niepokalanemu Sercu Maryi (1946) ok. 500 000. Roczna liczba pielgrzymów ok. 1 min osób z 1948 jest średnią dla pierwszych 10 lat powojennych; dominowały wtedy pielgrzymki par., młodzieży szkolnej, nieliczne zawodowe, a także specjalne (m.in. byłych więźniów obozów koncentracyjnych); zmniejszała się liczba pieszych pielgrzymek — od 1951 z uwagi na trudności organizacyjne pielgrzymowano przeważnie spontanicznie i indywidualnie, zanikał splendor folklorystyczny.

Na -» Jasnogórskie Śluby Narodu (1956) przybyło ok. 1 min pątników. Pielgrzymką lekarzy (1956) wznowiono przedwojenne ogólnopol. pielgrzymki stanowe i zawodowe; 1957 przybyły pielgrzymki chorych, lekarzy, nauczycieli i wychowawców, literatów i polonistów, prawników, służby zdrowia, młodzieży akademickiej i szkolnej, kobiet, dzieci; później mężczyzn, młodych małżeństw, kombatantów (wszystkie kontynuowane).

Największą liczbą pielgrzymów cieszą się uroczystości maryjne, szczególnie o charakterze wyjątkowym; np. ok. 300 000 było 1957 na inauguracji Wielkiej Nowenny i peregrynacji obrazu oraz 1960 na Kongresie Maryjnym, natomiast ok. 250000 było 1966 na centr, uroczystościach -* Milenium Chrztu Polski (odtąd episkopat Polski corocznie pielgrzymuje 3 V), 1967 — dziękczynnie za odzyskanie niepodległości, 1971 — oddanie świata Maryi Matce Kościoła; 1967 w 250-lecie koronacji obrazu było ok. 200 000 osób;

3 V 1970 w ogólnopol. pielgrzymce alumnów w intencji Kościoła i papieża - 2213; 26 VIII 1970 w ogólnopol. pielgrzymce kapłanów — ponad 4000; 3 V 1971 w ogólnopol. pielgrzymce sióstr zak. w intencji życia narodu — ok. 5000, a 1973 w 300-lecie śmierci A. Kordeckiego — z 4 kard. (A. Tabera, S. Wyszyński, K. Wojtyła, B. Kominek), episkopatem Polski, kilkuset księżmi — ok. 50 000 wiernych. Wieloosobowe delegacje par. (ok. 100-150 tys. osób rocznie) przybywały podczas obrad Soboru Wat. II (1962-65) z ok. 6200 księgami (1962) soborowych czynów dobroci, otrzymując jako symbol więzi z M.B.Cz. hostie, świece, znicze, różańce, obrazy M. B.Cz.

Pielgrzymki duchowieństwa, sióstr zak. oraz laikatu zapoczątkowały nocne czuwania (sporadycznie od 1954, a systematycznie od grudnia 1965) w określonych specjalnie intencjach Kościoła, zwł. w Polsce, m.in. 1969 w intencji wiary narodu — 7800 kapłanów, 5300 sióstr zak. i ok. 200 000 wiernych; 1970 w intencji Kościoła i papieża — ok. 10 000 inteligencji; 1966-72 przybywały pielgrzymki z parafii, w których odbywała się peregrynacja. Od 1966 przybywają alumni przed i po odbyciu służby wojskowej. Delegacje par. (ok. 195 000 osób) pielgrzymowały 1973 w intencji młodzieży, zabierając do parafii 7440 aktów oddania MB.

W latach 70-ych (wg badań A. Krynickiego) pielgrzymowało rocznie ok. 1,5 min osób, przeważnie indywidualnie (grupowo ok. 10%), szczególnie od maja do września, z wyraźną przewagą w soboty i niedziele (np. 18 IV 1971 - 15 447 osób, 20-21 VII 1974 - ok. 60 000); 93,4% podjęło pielgrzymkę dla nawiedzenia obrazu M.B.Cz., 76% nie ukończyło 45 roku życia, 42,2% mężczyźni, ponad 65% to mieszkańcy miast, 51,8% było z wykształceniem średnim i wyższym. Czas ich pobytu w sanktuarium nie przekraczał 1 dnia; na modlitwę poświęcali ok. 1-3 godz.; 68% udział we mszy w kaplicy M.B.Cz. uważało za najważniejszy moment pielgrzymki, 4% przybyło po okresie zaniedbania dla wznowienia intensywniejszego życia religijnego; 1975-76 rocznie ponad 2 min osób.

W 1977 przybyło 101 pieszych pielgrzymek (marsz trwał kilka dni), w których uczestniczyło w sumie 39 949 osób, w tym ok. 70% młodzieży; 1978 Warszawa (od 1711) - ok. 30 150, Łódź (od 1926) - ok. 2000, Piotrków Trybunalski - ok. 1000, Kalisz (od 1637) - ok. 1000, Tomaszów Mazowiecki, Kraków, Pabianice, Wieluń i Brzeziny Śląskie — ok. 500, Poznań - ok. 400, Sieradz, Trzebinia i Bełchatów -ok. 350, Łowicz, Rybnik, Żywiec - ok. 300, a także liczniejsze z bliższych okolic i mniej liczne grupy (np. młodzież kat. z Wrocławia — 25 osób); pielgrzymka warsz. jest unikalna w Kościele kat. w świecie z uwagi na długość trasy (250 km), liczbę pątników oraz specjalny charakter (np. podejmuje hasło programu duszpast. danego roku, dla wyrażenia braterstwa w wierze pątnicy tytułują się braćmi i siostrami, świadcząc sobie pomoc); od 1966 uczestniczą w niej grupy katolików z in. państw eur., a nawet z Ameryki (1978 - 850 osób z 17 krajów).

Po 1956 przybywa rocznie kilka tysięcy pielgrzymów-turystów ze wszystkich krajów świata; 1966-76 było ich rocznie ok. 25 000 (np. bp S. Laszlo z Eisenstadt 1969 ze 160 osobami, a 1974 z 60), w tym ok. 15 000 pol. pochodzenia (np. 1966 z Australii i Nowej Zelandii - 250, 1971 ze Stanów Zjedn. - 180, 1972 Związek Polaków w Niemczech - 397), ok. 4000 Słowaków i Czechów (np. 1970 ze Słowacji - 700); 1976 było 26 852 osoby z 62 krajów (z wszystkich eur. z wyjątkiem Albanii, z 12 amer., 10 afryk., 13 azjat. i 2 austral.). Chociaż niektórzy odwiedzają sanktuarium przy okazji podróży po kraju, to pobyt swój uważają za akt rei., np. J.F. Kennedy i G. Greene (1955), E. Kennedy (1962), R. Kennedy z rodziną (1964), G. La Pira (1965), M. Habicht (1971), A. Moro (1974) uczestniczyli we mszy i przyjęli komunię.

Pokaźną grupę stanowią bpi (ok. 25 rocznie), m.in. E. Milingo (1970) i A. Perraudin (1974) z Afryki, bp H. Luthe z Kolonii (pierwszy z RFN 1971), delegaci Stolicy Apost. — A. Casaroli (1967) i L. Poggi (1975), przełożeni zakonów, a także kardynałowie - B. Griffin (1947), F. König (1963,1971), S. Trochta (1970), A.Bengsch.J. Wright, J.J.Król i P. Bertoli (1972), A. Samoré, L. Raimondi, J. Döpfner i G. Garonne (1973), F. Seper, P. Gouyon i G. Colombo z 500 osobami (1974), H.S. Medeiros i P. Zoungrana (1975), B. Filipiak (1976), J.P. Cody, T.J. Cooke, J. Höffner, J.J. Król, CM. Nasalli di Rocca i H. Volk (1977).

 

ArJO; Pielgrzymka do Częstochowy, PRM 1 (1841) 472; M. Baliński, Pielgrzymka do Jasnej Góry w Częstochowie, Wwa 1846; Pielgrzymka z Warszawy na Jasną Górę na 15 VIII, PKat 2(1864) 538; S. Ulanecki, Niepokalana MB Dziewica Maryja na Jasnogórze koroną uwieńczona, Wwa 1867; Z Częstochowy dnia 14 września, PKat 8(1870) 652-653; M. Lehmann, Preussen und die katholische Kirche seit 1640 nach den Akten des geheimen Staatsarchives, L 1882, III. 528-533; Pięćsettetnta rocznica wprowadzenia cudownego obrazu NMP na Jasną Górę, PKat 20(1882) 593-595; P. Orzechowski, Pielgrzymka do Częstochowy i Jerozolimy, Wwa 1886; „Przeglądowi Tygodniowemu" za jego napaść na pielgrzymki częstochowskie, PKat 24(1886) 583-585; Na Jasnej Górze, BLit 42(1896) 107,170; W. Reymont, Pielgrzymka do Jasnej Góry, Wwa 1896; Dzwonek Częstochowski 1(1901) — 14(1914) passim; Słowacy wśród nas, z Częstochowy, BLit 52 (1901) 143; K. Rožkowski, Higiena pielgrzymek do Jasnej Góry, Wwa 1902; H.M. Zyber, Opis pielgrzymki pieszej do Częstochowy odbytej przez Warszawiaka, Wwa 1904; Pielgrzymka dziękczynna (unitów), PKat 43 (1905) 341 ; R. Kwiatkowski, Na Jasnej Górze, TI 48 (1906) z. 2, 665-668; Pielgrzymka dzieci na Jasną Górę, Kronika Rodzinna 39 (1906) 351; S. Sza bełski, Pamiątka pierwszej pielgrzymki młodzieży piotrkowskiej na Jasną Górę, Piotrków 1906; Wielka i święta uroczystość Jasnogórska, Rola 24(1906) 529-541; Księża niemieccy na Jasnej Górze, Wiara 2(1908) 510; Przeciw pielgrzymkom na Jasną Górę, Wiara 3(1909) 557; I. Kłopotowski, Koronacja na Jasnej Górze w 1910 roku, Wwa 1910; Koronacja obrazu M.B.Cz., KDW 4(1910) 176-183; Wspomnienia z pielgrzymki z mohylewskiej archidiecezji do Częstochowy w 1912, Wwa 1912; 1200 dzieci na Jasnej Górze [z Zawiercia], PKat 51 (1914) 429-430; Młodzież szkolna na Jasnej Górze, KDW 12(1918) 114-115; Przyjazd wizytatora apostolskiego msgr A. Ratti, KDW 12 (1918) 219-220; B. Twardowski, Pielgrzymka Małopolski Wschodniej na Jasną Górę, GK 28(1921) 191; Częstochowa-Jasna Góra, ruch pątniczy, wizyta marszałka Focha, KDW 17 (1923) 248-252; L. Krzywicki, Do Jasnej Góry. Studia socjologiczne, Wwa 1923,147-164; A. Radomski, Zlot młodzieży żeńskiej, KDW 18 (1924) 190-192,260-262; Z pobytu biskupów francuskich na Jasnej Górze, PKat 62 (1924) 494-495; P. Przeździecki, Z Jasnej Góry, PKat 63 (1925) passim; Niedziela 1 (1926) — 23 (1953) passim; Bojownicy kaplani za sprawę Kościoła i Ojczyzny w tatach 1861-1914, Sd 1933, passim; Diecezjalna pielgrzymka płocka na Jasną Górę, MPP 28 (1933) 365-366; Pielgrzymka młodzieży akademickiej na Jasną Górę, MKW 24 (1934) 317-318; Krzyż harcerski w kaplicy Matki Bożej na Jasnej Górze, MPP 30 (1935) 370; M. Finkę, Po ślubo-waniach jasnogórskich, AK 38(1936) 186-187; H. Strąkowski, Ślubowania młodzieży akademickiej na Jasnej Górze 24 V 1936, WDL 18 (1936) 231-237; Ulgi kolejowe dla pielgrzymek, GK 43 (1936) 133 ; Mężowie katoliccy z całej Rzeczypospolitej u stóp Królowej Korony Polskiej, PKat 75 (1937) 629-630; Pielgrzymka nauczycielstwa polskiego na Jasną Górę, GK 44 (1937) 114; S. Wawrzyn, Co oznaczają pielgrzymki jasnogórskie?, Sodalis Marianus 42 (1937) 369-370; Pielgrzymka kupców polskich na Jasną Górę, MPP 33 (1938) 236; Pielgrzymka sokolstwa polskiego na Jasną Górę, PKat 76 (1938) 494; Rolnicy Wielkopolski na Jasnej Górze, PKat 76(1938) 575; Wielki Zlot Młodzieży Katolickiej w Częstochowie, PKat 76(1938) 622-623; Zbiór dokumentów zakonu oo. paulinów w Polsce 1328-1464 (wyd. J. Fijałek), Kr 1938, passim; Imponująca pielgrzymka Katolickiego Stowarzyszenia Kobiet diecezji sandomierskiej na Jasnej Górze, KDS 32(1939); A. Rogoż, Kongres Tercjarski w Częstochowie, Nasza Sprawa 7 (1939) 412; P. Sawicki, Tętniące serce Polski, Łomża 1939; Śluby narodu polskiego 8 września 1946, MKAP 1 (1946) 197-198; Wymowa wiary, MKAP 1 (1946) 138-139; S. Ossowski, Zagadnienie więzi regionalnej i więzi narodowej na Śląsku Opolskim, PrzS 9 (1947) 73-124; A. Galos, Śląskie pielgrzymki do Częstochowy w XVIII wieku, Sobótka 3 (1948) 453-458; Zgłaszanie pielgrzymek, WDŁ 22(1948) 22-23; A.W. Mańko, Ruch pielgrzymkowy do Częstochowy, Cz 1952 (mpsArJG); Lekarze katoliccy na Jasnej Górze, Wrocławski Tygodnik Katolików 4(1956) nr 51; W. Brückner, Moje wspomnienia z Jasnej Góry, rok 1913, Buffalo 1957; Komunikat o rekolekcjach dla nauczycieli, WUDO 12(1957) 261; Niewidomi na Jasnej Górze, Gość Niedzielny 26 (1957) 251 ; Pielgrzymka prawników na Jasną Górę, WDP 26 (1957) 40; Spotkanie lekarzy na Jasnej Górze, Gość Niedzielny 26 (1957) 347; Akademicy na Jasnej Górze, Tygodnik Powszechny 12(1958) nr 22; // ogólnopolska pielgrzymka pielęgniarek na Jasną Górę pod protektoratem księdza Kardynała Prymasa, WUDO 13 (1958) 100; Ogólnopolskie pielgrzymki na Jasną Górę, WUDO 13(1958) 138-139; Pielgrzymka młodzieży żeńskiej. Tygodnik Powszechny 12(1958) nr 24; Z. Starowieyska-Morstinowa, Służba słowu, na marginesie pielgrzymki, Tygodnik Powszechny 12 (1958) nr 20; I. Świda, Słudzy słowa na Jasnej Górze, Gość Niedzielny 27(1958) 147,155; Dzień modlitw prawników na Jasnej Górze, Tygodnik Powszechny 13 (1959) nr 43; Katoliccy esperantyści na Jasnej Górze, Gość Niedzielny 28 (1959) 286; Nauczycielstwo na Jasnej Górze, Tygodnik Powszechny 13 (1959) nr 28; Ogólnopolska pielgrzymka głuchoniemych na Jasnej Górze, Tygodnik Powszechny 13 (1959) nr 25; R. Rybicki, Tradycyjna pielgrzymka warszawiaków do Częstochowy, Przewodnik Katolicki 67 (1961) 592; J. Sobieski, Listy do Marysieńki, Wwa 1962 (passim); E. Ciupak, Socjologia pielgrzymki (warszawskiej), Euh 8 (1964) z. 3, 41-52, z. 6, 41-53; F. Chwedoruk, Kult maryjny w diecezji podlaskiej, WDP 35 (1966) 212-217; Pismo Okólne Episkopatu Polski 1 (1968) — 10(1977) passim (mpsBKUL); Biuletyn Zakonu Paulinów 1(1969) — 9 (1977) passim (mpsBJG); M. Jasińska, Szara droga, polna droga.... Tygodnik Powszechny 23(1969) nr 37; J. Kowalczyk, Piesza warszawska pielgrzymka. Tygodnik Powszechny 24(1970) nr 33; A. Krynicki, Uczestnictwo młodzieży w pielgrzymce warszawskiej (1968), Lb 1970 (mpsBKUL); J. Kucianka, Ruch pielgrzymkowy jako droga Śląska do Polski, CS 2 (1970) 53-82; B. Pylak, Maryjno-duszpasterskie Inicjatywy Księdza Prymasa, ZNKUL 14(1971) z. 1, 59-62; A. Krynicki, Rota pielgrzymki w życiu religijnym katolików. Studium socjologiczne na przykładzie Jasnej Góry, Lb 1972 (mpsBKUL); Błogosławieni już w drodze, WDr 3 (1975) z.U. 14-16; G. Bartoszewski, Kult M.B.Cz. w życiu sługi Bożego o. Honorata Koźmińskiego, WAW 58 (1976) 320-329; W. Oszajca, Rozważania tajemnic pielgrzymkowych, WDr 4(1976) z. 9, 55-59; M. Hulecki, Zmiany w wielowymiarowej ocenie siebie w warunkach grupowego oddziaływania wychowawczego na przykładzie pierwszej pielgrzymki warszawskiej, Lb 1977 (mpsBKUL); Sz. Jabłoński, Jasna Góra w życiu Kościoła w Polsce, ChS 9 (1977) z. 5, 5-23; R. Jusiak, Refleksje o pielgrzymkach w Polsce, HD 46 (1977) 204-211.

Podobne prace

Do góry