Ocena brak

CZESKA FILOZOFIA

Autor /Majeczka Dodano /12.12.2012

CZESKA FILOZOFIA - istniała już w XIII w., ale szczególnie bujnie zaczęła rozwijać się po założeniu w 1348 r. Uniwersytetu w Pradze. Stąd wywodzili się tacy myśliciele, jak: T. Śtitny (ok. 1333-ok. 1409), uważany za faktycznego twórcę cz.f., który przyczynił się do stworzenia czeskiej terminologii filozoficznej i teologi­cznej oraz Milić z Kromieriża (zm. 1374), krytyk Kościoła. Duży wpływ na kształtowanie się antyscholastycznych, przedreformacyjnych idei w Europie Środkowej miała nauka J. Husa (1370-1415), postulująca refor­my organizacyjno-doktrynalne Koś­cioła. W okresie odrodzenia, cz.f. była pod wpływem Erazma z Rotterdamu oraz G. Bruna, przebywającego w Czechach przez pewien czas. W la­tach następnych dominowała w cz.f. myśl pohusycka, której najbardziej radykalny nurt tworzyła ideologia „braci czeskich". Nawoływali oni do powrotu do zasad wczesnego chrześ­cijaństwa, odrzucali służbę wojsko­wą, głosili ideę niesprzeciwiania się złu siłą. Wśród nich największym uz­naniem cieszył się, przebywający na wygnaniu w Polsce, wybitny peda­gog i filozof J.A. Komensky (1592-1670), autor Wielkiej dydakty­ki (1657). Od początku XIX w. cz.f. znajduje się pod wpływem myśli niemieckiej. W okresie tym tworzył B. Bolzano (1781-1848), autor Wissenschaftslehre, krytyk psychologizmu w logice, uważany za prekursora fe­nomenologii. Inni znaczący myślicie­le: nawiązujący do Hegla A. Smetana (1814—1851), piszący o powołaniu na­rodów słowiańskich (mających stwo­rzyć doskonałą społeczność) oraz F. Palacky (1798-1876), interpretujący historie Europy Środkowej jako wal­kę dwóch elementów: demokratyczno-słowiańskiego i autorytarno-germańskiego. W końcu XIX w. w cz.f. przeważała filozofia Herbarta. Do jego zwolenników należeli: F. Ćupr, J. Dastich, G.A. Lindner, O. Hostinsky. Rozwijał się także pozytywizm (F. Krejći, F. Drtina, J. Tvrdy). Zna­czącą postacią był T.G. Masaryk (1850-1937), filozof i polityk, prezy­dent Czechosłowacji. Propagował on koncepcję ideału humanistycznego, wyrażającego się przez ideał narodo­wy. Narody bowiem posiadają swe własne cele i dopiero w dalszej per­spektywie gotowe są do realizacji ce­lów ponadnarodowych. Po II wojnie w cz.f. rozwijał się marksizm — do­gmatyczny i otwarty. Ten ostatni przy­gotował przeobrażenia demokratycz­ne w 1968 r. Należy w tym kontek­ście wymienić: I. Popelovą (1904— -1985), R. Kalivodę (1923-1989), K. Kosika. Czołową postacią w cz.f. był J. Patoćka (1907-1977), fenomeno­log, historyk filozofii, autor studiów o Komenskym. Głównym pismem cz.f. jest praski „Filosoficky Ćasopis". Publikuje on przekłady z filozo­fii europejskiej i oryginalne prace myślicieli tworzących tzw. praski ośrodek filozoficzny. Obok tego krę­gu na uwagę zasługuje też history-czno-filozoficzny ośrodek w Brnie.
Twórczością Masaryka zajmował się gruntownie L. Novy (1930—1996)-zorganizował on międzynarodową konferencję (Brno 1995) w stulecie wydania książki Masaryka Ćeskd otazka {Problem czeski). Problema­tyką związków między katolicyzmem i kulturą, a także dziejami filozofii czeskiej (Masaryk, J. L. Fischer) zaj­muje się w Brnie J. Zouhar (ur. 1949). Także w Brnie (1998) ukaza) się pod redakcją J. Gabriela (ur. 1930) Slovnik Ćeskych Filozofii. Jest to rzetelna suma wiedzy o czeskiej filozofii i jej powiązaniach z filozofią niemiecką, austriacką, rosyjską, rów­nież polską. Z kolei w Ołomuńcu ukazał się (drugie wyd. 1998) Filo­soficky Slovnik, uwzględniający także hasła o polskich filozofach (np. Ajdukiewicz, Ingarden, Lutosławski, Kotarbiński).

Podobne prace

Do góry