Ocena brak

CZERWONKA BAKTERYJNA

Autor /podlewaczka Dodano /15.02.2013

Etiologia: pałeczka rodzaju Shigella. Zasadnicze znaczenie mają 4 gatunki: Sh. dy-senteriae (shigae), Sh. flexneri, Sh. boydi Sh. sonnei. W Polsce najczęściej spotyka się Sh. sonnei (ok. 90% zakażeń), Sh. flexneri) nieco poniżej 10%), a Sh. dysenteriae nie występuje ostatnio w Polsce.

Patogeneza: Zakażenie następuje tylko drogą pokarmową. Proces chorobowy toczy się w jelicie grubym, niekiedy i w końcowym odcinku jelita krętego. Główną rolę w pato-mechanizmie czerwonki odgrywa endotoksy-na, która uszkadza błonę śluzową jelita grubego, umożliwiając zagnieżdżenie się i VMP$| mnażanie zarazka w komórkach nabłonka. Nie udowodniono doświadczalnię przenikania pałeczek do głębszych warstw ściany jelita ani do węzłów chłonnych krezki. W miarę postępowania procesu zapalnego może dojść do martwicy nabłonka błony śluzowej i powstania płytkich owrzodzeń. Pałeczki czerwonki nie pokonują bariery chłonnej, nie przenikają do krwiobiegu. Nierzadko u chorych nie leczonych zarazki pozostają w mieszkach gruczołów i dochodzi do przewlekłej czerwonki z okresami zaostrzeń i remisji.

Obraz kliniczny. Po 2—5 dniowym okresie wylęgania czerwonka zaczyna się nagle, zwykle bez objawów zwiastunowych. W typowym przebiegu, dziś znacznie rzadziej obserwowanym niż przed kilkunastu laty, występują kurczowe bóle brzucha, częste wypróżnienia (do 20 i więcej na dobę), początkowo płynne, później skąpe śluzowo--krwawe, oddawane z uczuciem parcia. Często towarzyszą im nudności, ale wymioty dołączają się rzadko. Przeważnie obserwuje się podwyższoną temperaturę ciała, ale nawet gorączka w początkowym okresie nie świadczy o ciężkości przypadku.

W następstwie biegunki ustrój traci wodę i elektrolity, co objawia się postępującym osłabieniem, bólem głowy i uczuciem pragnienia, a przy większych niedoborach wodno--elektrolitowych stwierdza się suchy język, zmniejszenie elastyczności skóry, bóle mięśni łydek oraz zaburzenia ze strony obwodowego układu krążenia. Do poważniejszych zaburzeń hemodynamicznych, z zapaścią włącznie, dochodzi bardzo rzadko. W pierwszym okresie choroby obserwuje się zwiększenie liczby erytrocytów we krwi, co wiąże się z jej zagęszczeniem, poza tym nie ma znamiennych odchyleń w obrazie morfologicznym krwi. Badaniem przedmiotowym stwierdza się za? padnięty brzuch, obkurczoną i bolesną esicę, tkliwą kątnicę. Napięcie powłok jest symetryczne, bez objawów otrzewnowych. Obecnie większość przypadków przebiega znacznie lżej — w postaci skąpoobjawowych „incydentów” jelitowych. Postać przewlekła czerwonki, która zaraz po wojnie stanowiła poważny problem służby zdrowia, obecnie rejestrowana jest rzadko (kilkanaście przypadków rocznie). Przebiega pod postacią przewlekłego nieżytu żołądkowo-jelitowego. W ciągu wielu miesięcy występują okresy remisji i zaostrzeń. Choć ogólny stan zdrowia chorych jest dobry, skarżą się oni na naprzemienne zaparcia i biegunki ze śluzem, czasem z krwią, pobolewania w dołach biodrowych, wzdęcie brzucha, kruczenie, nudności.

Rozpoznanie. W typowych przypadkach nie nastręcza trudności; w postaciach lekkich i przewlekłych o »rozpoznaniu decyduje badanie rektomanoskopowe (obrzęk i przekrwienie błony śluzowej, odcinkowość zmian, przerost grudek chłonnych i nieraz drobne  nadżerki) oraz bakteriologiczne badanie kału. W badaniu koproskooowym stwierdza się leukocyty i erytrocyty. Odczyny serologiczne nie mają większego znaczenia rozpoznawczego.

Rozpoznanie różnicowe. Różnicować należy przede wszystkim z zakażeniami wywołanymi pałeczkami z grupy Salmonella, z nieswoistym zapaleniem jelita grubego: wrzo-dziejącym zapaleniem jelita grubego, chorobą Leśniowskiego-Crohna (colitis granuloma-tosa), zapaleniem uchyłków jelita grubego, następnie z nowotworem esicy i prostnicy, nerwicami sekrecyjnymi jelita grubego, nie-bakteryjnym zapaleniem jelit, pełzakowicą, a w krajach tropikalnych — z jelitową postacią zimnicy.

Leczenie: W każdym przypadku czerwonki, nawet w postaciach bezobjawowych oraz w przypadku nosicielstwa obowiązuje leczenie przyczynowe. Stosowana do tej pory sulfa-guanidyna została obecnie zastąpiona Bisep-tolem, gdyż lek ten jest bardzo skuteczny, a poza tym jest wygodniejszy w użyciu. Dorosłym podajemy Biseptol — tabl. po 480 mg 3X2 tabl. po jedzeniu przez 3 dni, a przez następne 5 dni po 2 tabl. po śniadaniu i po kolacji. W ciągu całej kuracji chory otrzymuje 40 tabl. Biseptolu, podczas gdy leczenie sulfaguanidyną wymaga podania około 100 tabl. w ciągu 8 dni i częściej powoduje nudności, zniechęcając chorych do regularnego brania leku i nierzadko do przerwania kuracji. Jednocześnie podajemy zespół witamin z grupy B i witaminę G. W przypadkach cięższych należy początkowo zastosować leczenie objawowe; po wyrównaniu strat wody i elektrolitów, podaniu leków „krążeniowych”,, rozkurczowych i przeciwbólowych (p. rozdz. o zatruciach pokarmowych) stosujemy leczenie przyczynowe. W przypadku złej tolerancji Biseptolu oraz w razie przeciwwskazań do jego podania zalecamy Ampicillinum w kapsułkach — 3,0 g/d. Nie należy stosować środków przeczyszczających ani przetworów makowca (opium). W przebiegu czerwonki dieta odgrywa bardzo ważną rolę. W pierwszym dniu podajemy tylko płyny, później słone kleiki, gotowane białko jaja, gotowaną kurę lub cielęcinę, czerstwe bułki. Wyklucza się czekoladę, owoce oraz pokarmy zawierające błonnik.

Epidemiologia i zapobieganie: Czerwonka jest chorobą występującą na całym świecie, szczególnie ciężko przebiega w krajach tropikalnych. W Polsce nie jest obecnie chorobą groźną, ale pod jej postacią przebiegają inne bardzo ciężkie schorzenia. W latach 1971—76 średnia zachorowalności w Polsce wynosiła około 10 tys. przypadków rocznie, w ostatnich latach spadła do 3—4 tys.

Czerwonka szerzy się przez bezpośredni kontakt z chorym lub przez zakażone kałem produkty spożywcze. Udowodniona jest rola much w przenoszeniu zarazków. Chorzy na czerwonkę nie podlegają przymusowej hospitalizacji, ale obowiązuje ich leczenie w specjalistycznych poradniach zakaźnych schorzeń jelitowych. Zapobieganie polega na odsunięciu od pracy ludzi z branży spożywczej podejrzanych o czerwonkę, poddaniu ich przymusowemu leczeniu, na roztoczeniu odpowiedniego nadzoru nad stanem urządzeń sanitarnych, a przede wszystkim na przestrzeganiu zasad higieny osobistej i zbiorowej.


Podobne prace

Do góry