Ocena brak

CYRYL LUKARIS

Autor /Titus Dodano /02.08.2012

ur. 13 XI 1572 w Kandii (obecnie Iraklion na Krecie), zm. 27 VI 1638 w Stambule, Prawosł. patriarcha ekumeniczny.

Kształcił się 1584-88 w szkole gr. w Wenecji, 1588-94 studiował teologię w Padwie, 1594 został mnichem i przybrał imię C, a 1595 przyjął święcenia kapł.; od 1596 w Polsce, jako egzarcha patriarchy aleks. i doradca księcia K.W. Ostrogskiego (-» Akademia Ostrogska), przeciwstawiał się brzeskiej unii, popadając w konflikt z jezuitami (szczególnie zwalczał go P. Skarga); oskarżony o szpiegostwo na rzecz rządu tur., powrócił do Egiptu. Jako patriarcha Aleksandrii (1602-20), przeniósł stolicę patriarchatu do Kairu;

pod wpływem Korneliusza z Hagi (późniejszego ambasadora hol. w Stambule) oraz teologa hol. J. Uytenbogaerta (ucznia J. Arminiusa) studiował doktrynę kalwińską; przeciwstawiał się unijnym tendencjom patriarchy konstant. Neofita II, a 1612 wybrany na patriarchę Konstantynopola, zmuszony był wycofać się na Athos; wróciwszy do Egiptu, korespondował z abpem Canterbury G. Abbotem.

Jako patriarcha Konstantynopola od 1620 (5-krotnie deponowany) zreformował system nauczania kośc, akademię konstant., zorganizował drukarnię i przyczynił się do wydania gr. dzieł teol.; opublikował pierwszy nowoż. grecki przekł. NT oraz Confessiti fidel (G 1692;

1633 w jęz. łac. i gr.; rps Biblioteka Uniw. w Genewie), tłum. na kilka języków; wskutek intryg i opozycji 1635 zesłany na Rodos, 1636 potępiony przez synod i oskarżony przed sułtanem o zdradę stanu został aresztowany i 1638 zamordowany. Jego wyznanie wiary z powodu tendencji kalwińskich potępione przez synody (1638,1642,1672) spowodowało pierwszą reakcję wyznaniową prawosławia przeciwko reformacji (S.C. Calian);

chociaż nie zawiera ono wprawdzie poglądów wyraźnie potępionych przez sobory powsz., to jednak w sposobie wyrażania prawd wiary odbiega w wielu punktach (zwł. w nauce o Bogu, predestynacji, naturze Kościoła, obecności Chrystusa w eucharystii oraz pośmiertnym losie człowieka) od apofatycznej tradycji prawosł. (S.S. Harakas) ; ze względu na występowanie w nim wpływów teologii kalwińskiej jest ono jedynie dokumentem hist., a nie prawosł. księgą symboliczną (J. Karmiris).

C. uważał, iż autorytet Pisma św. jest większy niż autorytet Kościoła i soborów powsz.; nie doceniał również roli tradycji ustnej we wczesnym Kościele; przejął protest, naukę o predestynacji, wybraniu i usprawiedliwieniu przez wiarę (z pominięciem tradycyjnej nauki prawosł. o przebóstwieniu człowieka).

Większość opracowań poświęconych C. ma charakter polem, i antyekum., nie pozwalający należycie ocenić jego poglądów teol. (oprócz Wyznania wiary C. pozostawił wiele kazań, częściowo wyd. przez K. Rozemond pt. Sermons 1598-1602, Lei 1974); autorzy protest, podkreślają dążenie C. do wewn. reformy prawosławia i zbliżenia go do protestantyzmu ; wskazują też na konieczność podjęcia nad pismami C. badań eklezjologicznych, które mogłyby mieć korzystny wpływ na współcz. dialog teol. między Wschodem i Zachodem chrzęść (K. Onasch, Calian).

 

D.S. Bátanos, Homología Kyrillu Lukareos, At 1906; E. Vélanidiotis, Ho ethnomartys patriarches Kyrillos ho Lukaris, At 1906; D.S. Balanos, He Lukareos Homología, At 1907; C. Emereau, DThC IX 1003-1019; R. Schlier, Der Patriarch Kyrill Lukaris von Konstantlnopel. Sein Leben und sein Glaubensbekenntnis, Mb 1927; G. Hofmann, Patriarch Kyrillos Lukaris und die römische Kirche, R 1929; P.J. Michalcesco, Les idées calvinistes du patriarche C, Lucaris, RHPR 11 (1931) 506-520; J.N. Karmiris, Orthodoxia kai protestantismos. A t 1937; R. Belmont, Le patriarche C. Lukaris et l'union des Eglises, Ir 15 (1938) 342-362, 535-553, 16(1939) 127-138; Kyrillos ho Lukaris 1572-1638, At 1939; G. Hofmann, Patriarch Kyrillos Lukaris. Etnfiuss abendländischer Schriften auf seine Predigten, OCP 7 (1941) 250-265; G. Strenopoulos, Kyrillos Lukaris, 1572-1638. A Struggle for Preponderance between Catholic and Protestant Powers in the Orthodox East, Lo 1951; E. Benz, Die Ostkirche im Lichte der protestantischen Geschichtsschreibung von der Reformation bis zur Gegenwart, Fr 1952, 47-54 ; C. Lialine, La position speciale de l' orthodoxie dans le probléme oecuménique, w; L'Eglise et les Eglises, Chv 1955, II 89-413; G.A. Hadjian-toniou. Protestant Patriarch. The Life of C. Lucaris (1572-1638) Patriarch oj Constantinople, Lo 1961 ; G. Hering, ökumenisches Patriarchat und europäische Politik 1620-1638, Wie 1968; S. Runciman, The Great Church in Captivity, C 1968 (Wielki Kościół w niewoli, Wwa 1973, 285-317); S. Harakas, Creed and Confession in the Orthodox Church. JES 7(1970) 721-743; J.N. Karmiris. E. von Ivánka, HOK 705-709; S.C. Calian, C. Lucaris. The Patriarch Who Failed. JES 10(1973) 319-336; W.H. Bates, C. Loukaris and His Confession. An Examination of an East-West Debate, Eastern Churches News Letter 70 (1974-75) 5-14; G.A. Maloney, A History of Orthodox Theology since 1453, Belmont 1976, 125-137.

Podobne prace

Do góry