Ocena brak

CYRYL JEROZOLIMSKI Św. bp.

Autor /Titus Dodano /02.08.2012

ur. ok. 313 w Jerozolimie, zm. 386 (wg współcz. patrologów 387) tamże, Teolog, doktor Kościoła.

I. ŻYCIE i DZIAŁALNOŚĆ — Jako mnich przebywał początkowo w okolicach Cezarei Palest.; ok. 345 przyjął święcenia kapł., 348 lub 349 (wg C. Baroniusa 359) został przez ariańskiego bpa Cezarei Palest. Akacjusza konsekrowany na bpa Jerozolimy; w tygodniu wielkanocnym wygłaszał w bazylice Grobu Pańskiego katechezy. Oskarżony o sprzedawanie w czasie głodu szat liturg., został przez Akacjusza złożony 357 z urzędu i przebywał w Cylicji; po synodzie w Seleucji Izauryjskiej (359), na którym był zwolennikiem bpa Ancyry -> Bazylego, powrócił do Jerozolimy;

potępiony wraz z Bazylim na synodzie w Konstantynopolu (360), został zmuszony do ponownego opuszczenia miasta, do którego powrócił 362, uwolniony przez ces. Juliana Apostatę; 367 ces. Walens złożył C. z urzędu i skazał na wygnanie, przekazując jego kościół arianom; z wygnania tego powrócił C. 379 i uczestniczył w Soborze Konstant. I (381); święto 18 III; 1883 ogłoszony przez pap. Leona XIII doktorem Kościoła.

II. DZIEŁA — Do najważniejszych należą Katechezy (PG 33, 331-1180; PSP IX), protokatecheza i 18 nauk skierowanych do katechumenów (PG 33,331-1064); Nauka przedkatechizmowa i nauki 2-3,5-6, PRM 1 (1841) - 9 (1845) passim); pozostałe zaś, wprowadzające w tajemnice wiary (mistagogiczne), oparte na tekstach Pisma iw. (głównie Pawła Apostoła), skierowane były do nowo ochrzczonych (PG 33,1065-1180; SCh 126; po raz pierwszy wydał je 1560 J. Gródecki). C. wyjaśniał w Katechezach potrzebę i znaczenie chrztu (I B), konieczność poprzedzającego go przygotowania, a także liturgię sakramentów, które nowo ochrzczeni przyjmowali w wigilię paschalną (chrzest, bierzmowanie, eucharystia);

ponadto zawarł w nich podstawowe pouczenia o całości prawd wiary chrzęść, nawiązujące do teologii trynitarnej i chrystologicznej (na przemyśleniach tych opierał się m.in. św. -» Ambroży II1). Niektórzy (np. W.J. Swa-ans) przypisywali Katechezy mistagogiczne Janowi II Jeroz., który posługując się nimi, mógł je uzupełnić jakimiś szczegółami liturg., a nast. wydać.

Ponadto zachowała się homilia C. na temat uzdrowienia sparaliżowanego (J 5,2-16) i fragmenty 4 innych (PG 33,1131-1154); prawdopodobnie C. jest autorem listu do ces. Konstansa, informującego o ukazaniu się 351 nad Jerozolimą świetlistego krzyża (PG 33,1165-1176); przypisywano mu m.in. autorstwo jednej z 80 syr. -» anafor jakobitów oraz homilii na święto Ofiarowania Pana Jezusa w świątyni.

III. DOKTRYNA — C. głosił swą doktrynę przede wszystkim w katechezach, których główną myślą jest proces wtajemniczenia katechumenów i nowo ochrzczonych w Chrystusa, dokonujący się w chrzcie, bierzmowaniu i eucharystii; symbol wiary, który był odmawiany w czasie chrztu, C. uzasadniał tekstami z Pisma iw. ( antiocheńska szkoła egzegetyczna).

Choć unikał wnikliwych dociekań dotyczących tajemnicy Trójcy Świętej (nie używał terminu homousios), to jednak głosił, że Syn Boży, zrodzony z Ojca przed wiekami jako Bóg, urodził się po raz drugi jako człowiek, stając się Synem Dawida i synem „Dziewicy i Matki Boga" (Hieronim niesłusznie nazwał C. arianinem), że człowieczeństwo Chrystusa jest prawdziwe i podlegało cierpieniom;

gdyby Syn Boży nie przyjął prawdziwie ludzkiej natury, trudno byłoby wówczas mówić o możliwości naszego zbawienia; przeciwstawiając się poglądowi, jakoby Chrystus był ubóstwionym człowiekiem, podkreślał, że jest on jednocześnie Synem Bożym i Synem Maryi; o hipostatycznym zjednoczeniu bóstwa z człowieczeństwem świadczy współorzekanie właściwości boskich i ludzkich o tej samej osobie (-» communicatio idiomatum), np. „krew Syna Jednorodzonego", „Pan sądzony i ukrzyżowany", „sam Bóg cierpi i umiera".

Chcąc odkupić świat, Chrystus wziął na siebie jego grzechy i dobrowolnie poddał się śmierci, którą Bóg wymierzył ludziom jako karę; ze względu na godność osoby -» zadośćuczynienie Chrystusa miało wartość nieskończoną; owocem odkupienia jest także udział człowieka w naturze Bożej i przywrócenie mu nieśmiertelności.

W związku z rozwiniętą, zwł. przez Ireneusza, paralelą Chrystus—Adam (-» typologia biblijna), C. przeciwstawiał Ogród Oliwny jako miejsce ekspiacji — rajowi, miejscu grzechu (-*• agonia Chrystusa). Akcentując niejednoznaczność argumentacji teol. stosowanej w odniesieniu do Boga (-» analogia ITI A 2), podstawę dowodu przemawiającego za jego istnieniem upatrywał w -» celowości (I) działania.

Uczył, że grzech pierworodny dotknął swą zmazą wszystkich ludzi i stąd wynika konieczność chrztu do zbawienia; dzięki obmyciu wodą i działaniu Ducha Świętego w tym sakramencie dusza zostaje oczyszczona z grzechu i następuje wewn. przemiana człowieka; namaszczenie ciała ochrzczonego olejem świętym (-<- bierzmowanie II) jest obrazem namaszczenia Duchem Świętym.

C. podkreślał również realną obecność Chrystusa w eucharystii; po wezwaniu Trójcy Świętej chleb przemienia się w Ciało Chrystusa, a wino w jego Krew (-» przeistoczenie); pewność tę daje nam tylko wiara, której podstawą jest opis ustanowienia eucharystii. Wierni przyjmując Ciało i Krew Pańską stają się nosicielami Chrystusa (christophoroi) i uczestnikami natury Bożej ; powinni oni odnosić się do eucharystii z największą czcią. C. podał też wiele szczegółów rytu sprawowania eucharystii i jej ofiarnego charakteru; na jego doktrynę w tym zakresie powoływali się teologowie kat. XVI i XVH w. w kontrowersjach z protestantami.

Wraz z Janem Chryzostomem należy C. do najwybitniejszych przedstawicieli -> antiocheńskiej szkoły egzegetycznej ; z jego myśli teol. korzystał m.in. Ambroży ID.

 

PRZEKŁADY POLSKIE — Kazania o antychryście, Wl 1596; Nauka przedkatechizmowa (oraz Nauki katechizmowe 2-3,5-6), PRM 1 (1841) — 9 (1845) passim; Katecheza o mszy świętej. Cur 107 (1957) 618-623; Bober AP 123-127; Katecheza o Ciele i Krwi Pańskiej, Cur 108(1958) 361-363; Bober AP 122-123; Katechezy, PSP IX. G. Delacroix, Saint C. Sa vie et ses oeuvres, P 1865; J. Mader, Der heilige C, Bischof von Jerusalem, tn seinem Leben und seinen Schriften nach den Quellen dargestellt, Ei 1891; Trzej wielcy katecheci, święci C, Grzegorz Nisseński i Augustyn, Homiletyka 8 (1902) 225-237,563-572; V. Schmitt, Die Verheissung der Eucharistie (Joh. VI) bei den Antiochenern C. und Johannes Chrysostomus. Wü 1903; T.P. Themelis, Kyrillos ho Hierosolymites ho katechetes, J 1920; B. Niederberger, Die Logoslehre des heiligen C, Pa 1923 ; J. Lebon, La position de saint C. dans les luttes provoquées par l'arianlsme, RHE 20 (1924) 181-210, 357-386; B. Waczynski, Obrzędy w Jerozolimie w IV wieku, Oriens 2 (1934) 74-76; K. Werbel, Święty C. jako katecheta, Pz 1934; X. le Bachelet, DThC III 2527-2577; W.J. Swaans, A propos des catéchises mystagogiques attribuées à saint C, Muséon 55 (1942) 1-43; A. Raes, Une oraison déplacée dans les anaphores syriennes, Ang 20 (1943) 261-264; J. Frughier, Hetwoord mysterion [...] in de catechesen van C, N 1947; F.L. Cross, Saint C. Catéchèses mysta-gogicae Lectures on the Christian Sacraments, Lo 1951; A.A. Stephenson, Saint C. and the Alexandrian Heritage, ThS 15 (1954) 573-593; J.H. Greenlee, The Gospel Text of 'C, Köb 1955; W. Telfer, C. and Nemesias of Entesa, Ph 1955; H.A. Wolfson, Philosophical Implications of the Theology of C, DOP 11 (1957) 119; M. Véricel, C. de Jérusalem. P 1958; M. Georgescu, Les sacrements d'après les ..Catéchèses" de saint C, StT 11 (1959) 428442; A. Paulin, Saint C. catèchète, P 1959; Ch. Viorel, Les catéchèses de saint C. comme source pour l'histoire du culte chrétien, StT 12(1960) 161-176; E. Bihain, Une vie arménienne de saint C, Muséon 76(1963) 319-348; S.Ch. Kajun, Uczenijc swiatago Kirilla Jerusalimskago o talnstwach. Le 1963; W.R. Jenkinson, The image and the Likeness of God in Man in the XVIII Lectures on the Credo ofC EThL 40(1964) 4871; A.A. Stephenson, NCE IV 576578; I. Berten, C. Eusèbe d'Emèse et la théologie semiartenne, RSPT 52 (1968) 3875; P.Th. Camelot, Note sur la théologie baptismale des catéchèses attribuées à saint C, w: Kyriakon. Festschrift J. Quasten, Mr 1970, II 724729; J.M. Szymusiak, M. Starowieyski, SWP 113114; A.A. Stephenson, Saint C. Trinitarian Theology, StPatr 11 (1972) 234-241.

Podobne prace

Do góry