Ocena brak

CREDO ut INTELLIGAM

Autor /Prochor Dodano /01.08.2012

(łac. wierzę, aby rozumieć), Sentencja sformułowana przez Anzelma z Canterbury w kontekście prośby do Boga o zrozumienie jego prawdy, w którą chrześcijanin wierzy i którą miłuje. „Neque enim quaero intelli-gere ut credam, sed cu.i., nam et hoc credo — quia nisi credidero, non intelligam" (Proslogion).

Anzelm, nawiązując do tekstu Iz 7,9, akcentującego zbawienny wpływ wiary na umysł człowieka, oraz do wyznań Augustyna, który ten wpływ przeżył, chciał w swym stwierdzeniu podkreślić prymat wiary nad rozumem; wiara bowiem, oczyszczając umysł człowieka ze zła mor. (Mt 5,8), poprzedza rozumowanie i umożliwia zrozumienie prawdy Bożej ; będąc niezależną od oczywistości rozumowej, sama ją sprawia, gdyż jej celem jest doprowadzenie do rozumowego wniknięcia w tajemnice Boże, a nast. do ich oglądu w wieczności.

Rozumowe wnikanie w prawdy wiary było u Augustyna mądrością, czyli poznaniem o charakterze ascet.-mist. ; dzięki głębszemu poznaniu dokonuje się głębsze zjednoczenie z Bogiem przez miłość.
Anzelm zmodyfikował sformułowanie augustyńskie, a także jego treść.

Przeciwstawiając się skrajnym zwolennikom dialektyki i jej przeciwnikom podkreślał, że wiara nie jest uwarunkowana uprzednim zrozumieniem jej treści, ale stanowi niezbędną podstawę i konieczny punkt wyjścia rozumowego wnikania w tajemnice Boże; zrozumienie treści wiary warunkuje jej istnienie, ale dopiero rozum uformowany przez wiarę, oczyszczony przez nią i pouczony o treści tajemnic Bożych (Dz 15,9), może głębiej rozumieć jej treści.

Wnikanie w treść wiary nie oznacza u Anzelma augustyńskiej mądrości chrzęść, lecz wiedzę rozumową, stosującą wszelkie reguły dialektyki do czysto racjonalnego wyjaśniania prawd Bożych, przyjętych przez wiarę, do ukazania ich koniecznych racji, wzajemnych powiązań i konsekwencji.

Anzelm twierdził, że rozum zdolny jest pojąć, jeśli nie wewn. treść tajemnic Trójcy Świętej i wcielenia, to przynajmniej konieczność ich przyjęcia przez wiarę; nie odróżniał przy tym, podobnie jak i Augustyn, uzasadnienia filoz. od teol., opartego na objawieniu, dlatego w ramach rozumowego wnikania w prawdy wiary stworzył onto-logiczny dowód na istnienie Boga.

Przyznawanie przez Anzelma rozumowi przesadnej roli w poznawaniu tajemnic wiary odbiega od teorii -> gnozy chrzęść, wypracowanej przez aleksandryjską szkołę egzegetyczną (Klemens Aleks., Orygenes), mającej charakter mist, i stwarza niebezpieczeństwo racjonalizmu teol. ;

wiary bowiem nie uważał on za propedeutykę głębszego poznania treści nadprzyr., mimo że zabezpieczył się, ustalając warunki potrzebne do skutecznego wnikania w Boże tajemnice; zakładając ograniczone możliwości zrozumienia treści tajemnic wiary, domagał się wykształcenia filoz. i czystości obyczajów, niezłomnej stałości w wierze oraz podporządkowania się wyższemu autorytetowi ;

wnikanie w prawdy wiary ma łączyć się z modlitwą i zjednoczeniem z Bogiem, mimo że dokonuje się ono na drodze rozumowej dialektyki; punktem wyjścia w dążeniu do poznania Bożych tajemnic jest wiara wyprzedzająca zrozumienie, pojmowana jako doświadczenie.

Anzelm, nie będąc racjonalistą ani fideista, wytyczył rozumowi szerokie możliwości dociekań w dziedzinie wiary, stając się twórcą metody scholastycznej.

W świetle nauki Tomasza z Akwinu o teologii jako scientia fidei oraz doktryny Soboru Wat. I o możliwości poznania tajemnic przez rozum oświecony wiarą (BF I 61) twierdzenie Anzelma o możliwości odkrycia wyłącznie rozumowych racji wskazujących nie tylko na odpowiedniość wszystkich tajemnic nadprzyr., ale także na ich konieczność jest nie do przyjęcia; c.u.i. stało się jednak zachętą do rozwoju teologii jako nauk. refleksji nad treścią prawd objawionych.

 

A.M. Jacquin, Les „rationes necessariae" de saint Anselme, w: Mélanges Mandonnet, P 1930, II 67-78; K. Barth, Fides quaerens ¡ntellectum, Mn 1931 ; A. Antweiler, Anseimus von Canterbury „Monologion" und „Proslogion", Schol 8 (1933) 551-560; A. Stolz, Zur Theologie Anselms Im „Proslogion", Cath 2(1933) 1-24; tenże, Das „Proslogion" des heiligen Anselm, RBen 47(1935) 331-347; E. Schlink, Anselm und Luther. Eine Studie über den Glaubensbegriff in Anselms „Proslogion", w: Welt-Luthertum von heute. Festschrift für A. Ny-gren. Sto 1950, 269-293; A. Cicchetti, L'agostinismo nel pensiero di Anselmo d'Aosta, R 1951; G. Söhngen, Die Einheit der Theologie in Anselms „Proslogion", w: Die Einheit in der Theologie, Mn 1952, 22-62; tenże, LThK III 89-91 ; F.J. Thonnard, Caractères augustiniens de la méthode philosophique de saint Anselme, w: Spicilegium Beccense, P 1959, I 171183; J.R. Pouchet, Saint Anselme. Un croyant à comprendre, P 1970; Sola ratione. ArtselmStudien, St 1970; C. Viola, La dialectique de la grandeur. Une interprétation du „Proslogion", RTAM 37 (1970) 2355; B. Burlikowski, Anzelma z Aosty próba racjonalizacji wiary, Wwa 1972; H. Kohlenberger, Similitudo et ratio. Überlegungen zur Méthode bei Anselm von Canterbury. Bo 1972.

Podobne prace

Do góry