Ocena brak

CONRAD JOSEPH

Autor /Festussdhfjgt Dodano /01.08.2012

Właśc. Teodor Józef Konrad Korzeniowski, ur. 3 XII 1857 w Berdyczowie (Podole), zm. 3 VIII 1924 w Bishopsbourne (k. Canterbury), ang. pisarz pol. pochodzenia.

Był synem Apollona (literata i demokr. działacza niepodległościowego) i Eweliny z Bobrowskich; przebywał jako dziecko z rodzicami na zesłaniu w głębi Rosji (1862-67).

Po śmierci matki (1865) i ojca (1869, z którym po amnestii przebywał we Lwowie, a nast. w Krakowie) pozostawał pod opieką wuja; wychowywał się w atmosferze romantycznego patriotyzmu oraz poczucia przynależności do katolicyzmu. Nie ukończywszy szkół, wyjechał 1874 do Marsylii; tu poznał cyganerię artyst. i nauczył się żeglarstwa; pływał po M. Śródziemnym (m.in. przemycał broń dla stronnictwa karlistów w Hiszpanii), odbywał rejsy do Indii Zachodnich.

W 1878 zaciągnął się do marynarki ang., zdobywając kolejno stopnie II i I oficera, a 1886 kapitana; uzyskanie obywatelstwa ang. umożliwiło mu odwiedziny wuja Bobrowskiego (1890 i 1893) na Ukrainie; rejsy po Oceanie Ind. i morzach Azji pd.-wsch. dostarczyły materiału do powieści i opowiadań malajskich, spostrzeżeń na temat psychologii i etyki ludzi morza; wyprawa do Konga (1890) — spełnienie chłopięcych marzeń — zniszczyła zdrowie C, ale odkryła przed nim przepaść dzielącą pozory i praktykę kolonializmu; podróż ta obudziła w nim pełną samoświadomość ludzką („przed Kongiem byłem zaledwie zwierzęciem").

W 1894, rozstawszy się z morzem, C. osiadł w Anglii i rozpoczął pracę pisarską; 1895 ukazała się pierwsza powieść Almayer's Folly (Lo 1895; Fantazja Almayera, Wwa 1923); 1896 C. poślubił Jessie George i zamieszkał w Kent; pod koniec życia zamierzał powrócić do kraju.

Krytycy dzielą twórczość C. na 3 okresy. Pierwszy stanowią powieści malajskie The Nigger of the „Narclssus" (Lo 1898; Murzyn z załogi „Narcyza", Wwa 1923) zawierający przedmowę z artyst. programem pisarza, Lord Jim (Lo 1900; pol. przekł. Wwa 1904) i opowiadania Youth (Lo 1902; Młodość, Wwa 1930), Heart of Darkness (Lo 1902; Jądro ciemności, Wwa 1930) i Typhoon (Lo 1902; Tajfun, Wwa 1926).

W 2 okresie powstały Nostromo (Lo 1904; przekł. pol. Wwa 1928), The Secret Agent (Lo 1907; Tajny agent, Wwa 1908), Under Western Eyes (Lo 1911; W oczach Zachodu, Wwa 1917), Chance (Lo 1913; Los, Wwa 1955) i Victory (Lo 1915; Zwycięstwo MI, Lw 1927). W ostatnim okresie sięgnął C. do tematów epoki napoleońskiej w The Rover (Lo 1923 ; Korsarz, Wwa 1925) i w nie dokończonym Suspense (Lo 1925, Oczekiwanie, Wwa 1960).

Jako romantyczny realista, łączył C. postawy życiowe i styl literacki pol. romantyzmu i ang. realizmu. Zadanie pisarza pojmował jako oddanie najwyższej sprawiedliwości widzialnemu światu przez wydobycie na światło prawdy za pomocą działania na emocje i wyobraźnię czytelnika potęgą pisanego słowa;

przedmiotem jego zainteresowań były psych.-mor. problemy jednostki, przeważnie odosobnionej i postawionej wobec przeważających sił nieprzyjaznych żywiołów, ludzi, wypadków hist, i tragicznych zbiegów okoliczności; zbieżnie z antropologią chrzęść, widział w naturze ludzkiej skazę (Lord Jim, Zwycięstwo), ale jednocześnie wymagał od człowieka wierności i pełnienia obowiązku nawet za cenę klęski i śmierci;

honor i godność urastają w jego twórczości do rangi absolutu, nie wymagającego wyższej instancji i sankcji nadprzyr. ; człowiek bowiem powinien być mor. „z samego tylko poczucia odpowiedzialności za los własny i los drugiego człowieka".

Dlatego Bóg i jego działanie są w utworach pisarza niedostrzegalne, dlatego ludzkie bohaterstwo i los mają w nich charakter tragiczny; uznanie jednak potrzeby ludzkiej solidarności i współdziałania (utwory z życia marynarzy) oraz nadziei i miłości jako treści życia (Zwycięstwo) zbliża C. do duchowych i mor. postaw chrześcijańskich.

Wartości poznawcze i mor. pisarstwa C. są wysokie i splecione z sobą; widać u niego stały wysiłek dochodzenia do prawdy i wymagania bohaterskiej wierności prawdzie dostrzeżonej, „wierności dla życia takiego, jakim ono jest, i wierności dla człowieka takiego, jakim być pragnie".

C. był jednym z prekursorów XX-wiecznego spojrzenia na ludzką egzystencję, wartość cywilizacji (Jądro ciemności), stosunki międzynar. i kolonializm; był nowatorem w zakresie techniki powieściowej, kiedy ukazywał bohaterów poprzez oparte na ograniczonym zasobie informacji relacje narratorów, w porządku niechronol. i z różnych punktów widzenia, a także w tworzeniu z powieści wielkiej metafory.

Zbiorowe wyd. dzieł C. ukazało się pt. The Works of Joseph C. (I-XX, Lo 1921-27; I-XXII, Lo 1923-28, 1946-522) oraz w przekł. polskim pt. Dzieła (I-XXH, Wwa 1972-74).

 

R.M. Blüth, Joseph C. et Dostoïevski. Le problème du crime et du châtiment. Vint 11 (1931) 320-339; J. Ujejski, O Konradzie Korzeniowskim, Wwa 1936; R.M. Blüth, Dwie rodziny kresowe, Ateneum (1939) z. 1, 1-24; M.C. Bradbrook, Joseph C. [...] Poland's English Genius, C 1941; G.J. Aubry, Vie de C, P 1948 (Zycie Konrada, Wwa 1958); F.R. Leavis, 77ie Great Tradition, Lo 1948; A.J. Guerard, C. the Novelist, C 1958; M. Dąbrowska, Szkice o C, Wwa 1959,1974»; A. Kowalska, C. moralista. Kultura i Społeczeństwo 3 (1959) 147-162; J. Baines, Joseph C. A Critical Biography, Lo 1960; F.R. Karl, A Reader's Guide to Joseph C, Lo 1960; R. Jablkowska, Joseph C, Wr 1961; A. Kowalska, C. poeta, w: Prace Polonistyczne, Ł 1961, 165-179; A. Busza. C. Polish Literary Background, R 1966; B. Kocówna, Polskość C, Wwa 1967; J. Allen, The Sea Years of Joseph C, Lo 1967; B. Conrad, Kronika rodzinna, Wwa 1969; P. Mroczkowski, Conradian Commentaries, Kr 1970; A. Braun, Śladami C, Wwa 1972; W. Tarnowski, C. człowiek, pisarz. Polak, Lo 1972; A. Kowalska, C. 1896-1900. Strategia wrażeń i refleksji w narracjach Marlowa, L 1973; H. Neumann, Atheistic Freedom and the International Society for the Suppression of Savage Customs. An Interpretation of C. „Heart of Darkness", Interpretation. Journal of Political Philosophy 4(1974) 107-114; Joseph C. Colloquy tn Poland 5-12 September 1972, Wr 1975; J.M. Kertzer, C. Personal Record, University of Toronto Quarterly 44 (1975) 290-303; P. Zimmermann, Joseph C. Südostasienwerke. Probleme realistischer Gesellschaftsanalyse im Zeitalter des Frühimperialismus, Zeitschrift für Anglistik und Amerikanistik 24 ( 1976) 37-56.

Podobne prace

Do góry