Ocena brak

Co to jest rzeźba peryglacjalna?

Autor /Zemi Dodano /31.01.2012

Prawie jedna piąta lądowej po­wierzchni Ziemi jest zamarznięta przez cały rok. Wieczna zmarzlina występuje na Antarktydzie, w pół­nocnych częściach Ameryki Północnej i Eurazji oraz na szczy­tach najwyższych gór wszystkich kontynentów, a na jej obszarze powstały charakterystyczne krajobrazy określane mianem rzeźby peryglacjalnej.
Coraz więcej faktów wskazuje na ocieplanie się ziemskiego klimatu, jednak wciąż pra­wie dwadzieścia procent powierzchni lądów pozostaje w okowach lodu. Wprawdzie w lecie warstwa gruntu położona najbliżej powierzchni odmarza, jednak zwykle jest ona cienka, jej gru­bość waha się od kilku milimetrów do czterech metrów, w zależności od położenia geograficzne­go. W obszarach polarnych grunt nie odmarza nawet na powierzchni. Warstwa wiecznej zmarzli­ny często osiąga tu grubość nawet kilkuset metrów. Przez cały rok skuta lodem jest cała Antarktyda, cztery piąte Grenlandii i północne obszary Alaski, Kanady i Syberii.

Czynnikiem w największym stopniu wpływającym na krajobraz obszarów wiecznej zmarzliny jest mróz. Na przykład, ze względu na zamarzniętą głębszą warstwę gruntu, powierzchniowa, która w lecie odmarza, nie jest w stanie dobrze odprowa­dzać wody i zamienia się w nie wysychające błoto. Błoto takie bardzo łatwo spływa już po niewiel­kim nawet nachyleniu terenu, tworząc w dolinach tak zwane gleby strukturalne.
Wraz z nadejściem zimy w czynnej warstwie gruntu zachodzą inne procesy mające ogromny wpływ na kształtowanie się lokalnego krajobrazu.
Woda, która w lecie dostała się do kanalików i szczelin w skałach, zaczyna ponownie zamarzać, w związku z czym jej objętość wzrasta o 10%. Zwiększone ciśnienie rozsadza skałę na coraz to mniejsze kawałki.
Zamarzanie zaczyna się od powierzchni i zstę­puje w dół aż do warstwy wiecznej zmarzliny. Po­między zamarzniętymi warstwami, wieczną zmar­zliną od dołu a wierzchnią, zamarzniętą na nowo, wytwarza się ciśnienie prowadzące do wysadza­nia w górę korzeni drzew, slupów telegraficznych i fundamentów budowli. Ciśnienie to powoduje również powstawanie pagórów mrozowych, zwa­nych pingo. Na szczycie tych wybrzuszeń często znaleźć można zagłębienie przypominające krater wulkanu, które w miesiącach letnich wypełnia się wodą, tworząc niewielkie jeziorka. Inną charakte­rystyczną dla rzeźby peryglacjalnej formą po­wierzchni terenu są tak zwane gleby poligonalne. Zamarzający i odmarzający materiał skalny two­rzy, na skutek pęcznienia, kurczenia się i spełzywania wieloboki o wypukłej powierzchni, których średnica waha się od kilku centymetrów do dwu­dziestu metrów.

Do góry