Ocena brak

Co to jest kompas?

Autor /Starszy Dodano /31.01.2012

Kompas magnetyczny jest niezwyk­le prostym urządzeniem Jednak wystarczająco dokładnym dla większości podróżników.
Chińska encyklopedia z roku 1040 naszej ery opisuje sposób sporządzenia igły magne­tycznej , która może być używana w celu odszukiwania kierunku północnego. Jednak pierw­sze chińskie kompasy były zwykłymi kawałkami magnetytu (naturalna magnetyczna ruda żelaza -tlenek żelaza Fe3O4, wydrążonymi w kształcie łódeczki i puszczonymi na wodę. Działająca na pływającą rudę siła magnetyzmu ziemskiego powo­dowała, że łódeczki ustawiały się zawsze w kie­runku północ-południe.
Takie kompasy magnetytowe były dość niewy­godne, szczególnie podczas podróży, gdyż woda dostawszy się do wnętrza łódeczki powodowała jej zatopienie, a wtedy kawałek magnetytu napotykał duże opory i nie mógł się obracać pod wpływem pola magnetycznego. Magnetytową łódeczkę szyb­ko zastąpiono kawałkiem drewna, zwykle w kształ­cie rybki, z przymocowanym kawałkiem magnetytu lub namagnetyzowaną sztabką żelazną. Żelazo magnetyzowano uderzając nim w magnetyt. W ten sposób porządkowano rozrzucone dotąd bezładnie w żelazie domeny ferromagnetyczne, tak że ich bieguny magnetyczne leżały w jednym kierunku. Innym sposobem było rozgrzanie żelaza, a następ­nie pozostawienie go do ostygnięcia w polu magne­tycznym innego magnesu. Wskutek temperatury domeny ferromagnetyczne uzyskały możliwość swobodnego obrotu, a pole magnetyczne ułożyło je w jednej linii. Po schłodzeniu domeny nie miały już możliwości ruchu i pozostawały uporządko­wane, dzięki czemu żelazo nabierało właściwości magnetycznych. Pierwszy kompas używany na morzu składał się właśnie z drewnianej rybki umo­cowanej na osi tak, że mogła się ona swobodnie obracać w płaszczyźnie poziomej.
Udoskonalenia
Od około 1300 roku kompasy żeglarskie używane były w Południowej Europie, w Skandynawii Jam Islandii. Do podstawowej konstrukcji t&kiego kom­pasu wprowadzono dwie istotne innowacje. Pierwsza polegała na tym, że urządzenie zostało zamocowane na pierścieniowym zawieszeniu prze­gubowym. Dzięki temu kompas pozostawał w po­zycji poziomej niezależnie od falowania morza. Drugą modyfikacją było wprowadzenie skali kom­pasu - dysku z zaznaczoną podziałką kątową od 0° do 360°, w której początek i koniec znajdował się w punkcie odpowiadającym północy. Skalą można było obracać w celu ustawienia tego punktu dokładnie naprzeciw igły. Kierunek, w jakim płynął statek można było następnie z łatwością odczytać ze skali. Przed wprowadzeniem obroto­wej skali igła magnetyczna stanowiła raczej mało dokładny wskaźnik kierunku i nawigatorzy musie­li polegać głównie na innych czynnikach, jak linia brzegowa lub położenie słońca, księżyca i gwiazd.
Kompas umożliwiał żeglarzom określenie pozy­cji na morzu, gdy w zasięgu wzroku znajdowała się linia brzegowa. Dokonywano tego przez wyzna­czanie namiarów (w skali kątowej względem kie­runku północnego) na charakterystyczne punkty wybrzeża. Następnie na mapie wykreślano odpo­wiednie linie, których przecięcie odpowiadało pozycji statku na morzu.
Kompas magnetyczny wskazuje ziemskie bie­guny magnetyczne. Nie pokrywają się one dokład­nie z biegunami geograficznymi, czyli tymi, przez które przechodzi oś Ziemi. Dlatego na mapach oznacza się deklinację magnetyczną, odchylenie kątowe pomiędzy biegunem magnetycznym a geo­graficznym. Dzięki temu nawigatorzy są w stanie poprawnie określić kierunek północny.

Podobne prace

Do góry