Ocena brak

Co to jest etyka?

Autor /Mackenzie Dodano /09.04.2011

 

Etyka natomiast to dyscyplina naukowa, zajmująca się moralnością, teoria, usys­tematyzowana wiedza dotycząca moralności.

W praktyce jednak, także w teorii, zwłaszcza w odniesieniu do grup zawodo­wych, do polityki i życia gospodarczego pojęć tych używa się w tym samym zna­czeniu. Zamiennie używa się określeń "moralność" lub "etyka" zawodowa, "moral­ność" lub "etyka" polityczna, życia gospodarczego, biznesu, pracy. Dziwolągiem i niechlujstwem językowym -tautologią- jest natomiast często stosowany zwrot: "etycz­nomoralny", lub "etyko-moralny" (problem, człowiek itp.).

Ściśle biorąc, moralność jest przedmiotem refleksji etycznej, jak przedmiotem biologii jako nauki o życiu jest życie. (Systematyzującym analizom problemów moralności i etyki poświęciła swe fundamentalne prace Maria Ossowska).

Każde społeczeństwo, także pierwotne, każda zbiorowość ludzka, w każdych warunkach historycznych, uznaje i głosi za pośrednictwem właściwych sobie insty­tucji i instrumentów (np. kościół, religia, szkoła, literatura piękna, dzisiaj środki powszechnego przekazu informacji) określone ideały i postulaty moralne.

W każdym społeczeństwie ludzie mają pewne wyobrażenia o tym, co jest wartościo­we, cenne, o coś zabiegają, czegoś pragną i czegoś unikają. W każdym występują okre­ślone, choćby najprostsze regulacje moralne, dotyczące choćby najprostszych relacji ­między płciami, rodzicami i dziećmi, starszymi i młodszymi. Różna jest treść tych regu­lacji, sposób ich uzasadniania, różny też jest stopień ich praktycznego przestrzegania w określonych społeczeństwach - każde z nich jednak ma swoją moralność.

 

Refleksja etyczna wyłoniła się natomiast jako dziedzina filozofii (tzw. filozofia praktyczna) na pewnym szczeblu rozwoju społecznego. W Europie, głównie w sta­rożytnym Egipcie i Grecji, rozwijała się w sytuacji komplikowania się stosunków społecznych (wykształcanie się państwowości, zorganizowanej wytwórczości i wy­miany, podziałów i różnic społecznych) oraz wysokiego poziomu myślenia abstrak­cyjnego, zdolności syntetyzowania i wnioskowania, czego przykładów dostarczają m.in. Sokrates, Platon, Arystoteles.

Moralność jest zjawiskiem złożonym, hybrydowym i trudno definiowalnym. Określa się ją raczej opisowo, jako formę życia duchowego, system regulacji i kon­troli zachowań, a także wskazując na jej strukturę - elementy i funkcje.

Elementy - komponenty moralności, przejawiające się zarówno w myśleniu, jak i postępowaniu ludzi:

  • Wyobrażenia wartości moralnych, poglądy na to, co jest dobre, słuszne, a co złe, niegodne, niepożądane. Na ogół każda zbiorowość dysponuje określoną listą war­tości moralnych oraz określoną hierarchią owych wartości, na co wskazują różne sonda­że ankietowe. Mogą to być wartości o charakterze duchowym, jak godność, honor, przy­jaźń, wierność, rozwój osobowości; biologicznym: życie, zdrowie; politycznym i ekono­micznym: pokój, wolność, sprawiedliwość, równość, praca, dobrobyt. Wyobrażenia tych wartości angażują przede wszystkim sferę intelektualną - występuje tu wszak określona wiedza, przekonania, racje uzasadniające dane wartości, świadomość zależności jed­nych wartości od drugich, wynikania jednych z drugich itp.

  • Oceny moralne, wyrażające emocjonalny stosunek człowieka do zjawisk i ludzkich czynów, polegający bądź na ich akceptacji, bądź dezaprobacie, negacji. Oceny moralne są pochodne wobec uznawanych wartości. Określenia: godny - nie­godny, ludzki - nieludzki, wzniosłe - podłe itp. to przykłady takich ocen.

  • Normy moralne, odnoszące się do postępowania ludzi, określające ich po­winności, z reguły względem innych ludzi, i wyrażane w postaci nakazów (np. "bądź sprawiedliwy", "dotrzymuj przyjętych zobowiązań", "szanuj starszych") lub zakazów ("nie nadużywaj ludzkiego zaufania", "nie kradnij", "nie zabijaj" itp.). Normy te stanowią najbardziej istotny i widoczny element moralności, ich treść w zasadniczy sposób decyduje o charakterze danej moralności. Normy wyrażają najpełniej regulatywne funkcje moralności - zakazy moralne zmierzają do minimalizacji zła w życiu społecznym, stanowią dlań bariery - nakazy nato­miast mają na celu maksymalizację dobra, stanowią zachętę do czynienia dobra. Za każdą normą kryje się jakaś ocena moralna, choć nie wszystkie oceny mogą być wyrażone w postaci norm. Nie wszystko, co moralnie cenimy, czynimy przed­miotem obowiązku moralnego. Bohaterstwo można wysoko ocenić, trudno nato­miast domagać się bohaterstwa.

  • Motywacja moralna, intencje czynów moralnych. Zawarta jest w niej odpo­wiedź na pytanie, dlaczego tak a nie inaczej, w imię czego pragniemy tak postąpić. Przedmiotem oceny są zarówno czyny, jak i ich intencje oraz skutki.

  • Wzory osobowe, synteza cech i wartości moralnych, upostaciowanie ich, zbiorcza eksplikacja na przykładzie idealnej postaci. Ludzie posługują się w swym postępowaniu pewnymi modelami, dążą do upodobnienia się do nich, mają ambicje identyfikowania się z uznanym modelem. Wzory te znajdują ludzie bądź w legendzie (np. Prometeusz), w literaturze pięknej, bądź w postaciach historycznych, świętych, albo też wśród ludzi żyją­cych, znanych i wyróżniających się w swym otoczeniu. Etyka konstruuje je w postaci abstrakcyjnej, charakteryzując ideał człowieka w ogóle.

  • Sankcje moralne - każda forma społecznej regulacji i kontroli dysponuje własny­mi sankcjami zapewniającymi skuteczność swych norm. Sankcje moralne nie mają cha­rakteru materialnego - wyrażają się w reakcjach wewnętrznych w postaci wyrzutów sumienia, autodezaprobaty, poczucia winy, niesmaku moralnego, oraz w zewnętrznych reakcjach środowiska: w jego dezaprobacie, potępieniu, przyganie, ostracyzmie.

Podobne prace

Do góry