Ocena brak

CIEMNA JUTRZNIA, matutinum tenebrarum

Autor /Franciszek777 Dodano /27.07.2012

Główna część oficjum godzin kan. (-> jutrznia, do której później dołączano -> laudes) Wielkiego Czwartku, Piątku i Soboty (-> paschalne triduum), odprawiana w chórze (-> konwentualna celebra) początkowo przed świtem, a potem w przeddzień wieczorem, przy słabym świetle, w miarę odprawiania stopniowo gaszonym; upamiętnia 3 tajemnice męki Pańskiej : zdradę (Wielki Czwartek), śmierć (Wielki Piątek) oraz spoczynek ciała Chrystusa w grobie (Wielka Sobota); zniesiona 1971.

Zwyczaj odprawiania c.j. wywodzi się z Galii, na co wskazuje nazwa występująca u P. Abelarda; w XII w. wprowadzono go w Rzymie, gdzie c.j. odprawiano przed wschodem słońca lub bezpośrednio po północy; od przełomu XIII i XIV w., ze względu na wzrastającą frekwencję wiernych w obchodach triduum paschalnego, jutrznię Wielkiego Czwartku, Piątku i Soboty zaczęto odprawiać wieczorem dnia poprzedzającego, łącznie z laudesami.

Od 1600, zgodnie z Ceremoniałem biskupim (II 22,3), c.j. antycypowano ok. godz. 21, przy 15 płonących świecach z ciemnego wosku, umieszczonych na 3-kątnym świeczniku (herida), które wraz z in. światłami (oświetlenie kościoła, świece na ołtarzu) gaszono kolejno po odrecytowaniu psalmu (9 psalmów w jutrzni i 5 w laudesach); na kantyk Benedict us wynoszono 15 płonącą świecę za ołtarz, a po odśpiewaniu kantyku wnoszono ją z powrotem i umieszczano ponownie na świeczniku;

pierwotnie paliła się ona do Wielkiej Soboty, później jednak przyjął się zwyczaj gaszenia jej i kończenia oficjum w ciemnościach; na zakończenie śpiewano antyfonę Christus factus est (Flp 2,8-9) oraz odmawiano Miserere (Ps 50) i modlitwę Réspice, po czym przewodniczący, a z czasem wszyscy uczestnicy oficjum uderzali księgami o stalle i rozchodzili się.

Na ukształtowanie się ceremonii c.j. wpływały względy praktyczne: liczba świec (w Galii dochodziła do 72) uzależniona była od rozmiarów pomieszczenia oraz od liczby osób wchodzących w skład chóru; świece gaszono stopniowo w miarę rozwidniania się; uderzenie przewodniczącego w stalle było sygnałem do rozejścia się.

Czynnościom tym przypisywano jednak znaczenie symboliczne; świece gaszone kolejno po każdym z 14 psalmów symbolizowały 12 apostołów i 2 uczniów Chrystusa, którzy popadli w zwątpienie i opuścili go w cierpieniu;

paląca się do końca ceremonii 15 świeca symbolizowała osamotnionego Chrystusa, a jej wyniesienie i ponowne wniesienie—jego śmierć i zmartwychwstanie; halas czyniony gwałtownym zamykaniem ksiąg był symbolem trzęsienia ziemi i bluźnierczych okrzyków tłumu;

w braku zaś w c.j. wersetów wstępnych, hymnów, doksologii w psalmach, błogosławieństw przed czytaniami i kapitulum, wynikającym z faktu zachowania w jutrzni jej pierwotnego układu (elementy te wprowadzono bowiem w średniowieczu do jutrzni innych oficjów) dopatrywano się żałobnego charakteru tego nabożeństwa.

Treścią czytań c.j. zaczerpniętych z Lamentacji Jeremiasza, z Ewangelii oraz z homilii i komentarzy Augustyna jest męka i śmierć Chrystusa; w nastrój powagi i smutku wprowadza melodia, w jakiej śpiewano te czytania (pol. melodie zawiera Rytuał piotrkowski);

szczególnie nastrojowy charakter mają czytania I nokturnu, zw. lamentacjami; Jeremiasz bolejący nad opustoszałym miejscem świętym na skutek zburzenia Jerozolimy i uprowadzenia narodu wybranego do niewoli jest symbolem umęczonego Chrystusa, skarżącego się na niewierność odkupionego przez siebie, za cenę męki i śmierci, nowego Ludu Bożego (Kościoła).

Niektóre psalmy, antyfony i responsoria oraz czytanie z Hbr w c.j. zachowano w nowym oficjum czytań Wielkiego Czwartku, Piątku i Soboty.

 

R. Lesage, DPLR 1026-1029; L. Bouyer, Le mystère pascal, P 1957 (Misterium paschalne, Kr 1973, 38-44); Rado 1194-1195; Righetti II 196-202 (bibliogr.).

Podobne prace

Do góry