Ocena brak

CHRZĘSTNOSZKIELETOWE RYBY (Chondrichthyes)

Autor /Nikita09 Dodano /18.07.2013

Gromada współcześnie żyjących ryb, licząca niewiele gatunków, łącznie około 960, obejmująca ryby spodouste (Elasmobcan-chii) i zrosłogłowe (Holocephali). Większość przedstawicieli gromady zamieszkuje morza, tylko nieliczne gatunki są słodkowodne. Najbardziej charakterystyczną cechą ich budowy anatomicznej jest brak w szkielecie tkanki kostnej, chociaż chrząstka go budująca w rejonach najbardziej narażonych na obciążenie jest zwapniała. Właściwa tkanka kostna zachowała się jedynie u podstawy łusek.

Ryby chrzęstnoszkieletowe wyewoluowały z ryb kostnych, stąd obecność wyłącznie chrząstki w szkielecie jest cechą wtórną. Skóra tych ryb jest pokryta łuskami plakoidalnymi, których budowa jest zbliżona do budowy zębów, stąd zwane są zębami skórnymi. Łuski nie są pokryte nabłonkiem, dzięki temu skóra tych ryb jest szorstka. Pozwala to płynącej rybie zmniejszyć opory stawiane przez wodę, dzięki tworzącym się mikroskopijnym wirom na elementach szorstkich powierzchni skóry. Z takich przekształconych łusek powstały także zęby rekinów.

Ryby chrzęstnoszkieletowe mają duże stężenia mocznika w tkankach. Podnoszą przez to ciśnienie osmotyczne tkanek powyżej ciśnienia wody morskiej, co zapobiega utracie wody w wyniku osmozy. Aby zapobiec niekontrolowanym stratom mocznika, nabłonek skrze! jest nieprzepuszczalny dla tego związku, ponadto w nerkach następuje aktywny wychwyt zwrotny mocznika. Nadrr dostających się z wodą morską jonów jest wydalany poprzez specjalny narząd wydzielający solankę bardziej stężoną niż woda morska, oraz u niektórych gatunków w skrzeiach poprzez istniejące tam komórki zdolne do wydalania nadmiaru jonów. Gatunki słodkowodne mają obniżoną zawartość mocznika, jak rekin Carcharinus leuc wpływający z oceanu do rzek, natomiast płas ki z rodzaju Potamotrygon, żyjące w Amazonce, zupełnie nie zawierają mocznika.

Inną ważną cechą ryb chrzęstnoszkieletowych jest zapłodnienie wewnętrzne. Układ rozrodczy zaopatrzony jest w nasieniowody i jajowody. Samce posiadają narząd kopulacyjny, powstały z części płetwy brzusznej, który wprowadzają do kloak samic. Umożliwia to żyworodność wielu gatunkom oraz tworzenie u pozostałych gatunków jaj otoczonych osłonką rogową, co utrudnia ich zniszczenie. Osłonki jaj często są zaopatrzone w wyrostki, które umożliwiają ich zakotwiczenie w dnie lub na roślinności wodnej. Dzięki temu rodzące się lub wylęgające młode mają spore rozmiary i mogą od razu rozpocząć drapieżny tryb życia.

W przypadku piaskowego tygrysa (Odontaspis taurus) drapieżnictwo przejawia się w okresie rozwoju zarodkowego. Pierwsze i najsilniejsze zarodki, wyklute w jajowodach samicy, pożerają młodsze rodzeństwo i wytwarzane na ich użytek nowe jaja. W konsekwencji dorosnąć mogą najwyżej dwa noworodki, każdy w jednym z jajowodów. U ryb chrzęstnoszkieletowych brak pęcherza pławnego, to również cecha wtórna. W związku z tym ryby te, kiedy nie płyną, opadają na dno. Pewne gatunki, aby obniżyć swój ciężar właściwy, połykają powietrze, inne gromadzą w wątrobie duże ilości tłuszczu.

Niektóre ryby w ten sposób są w stanie wyrównać swój ciężar właściwy z ciężarem właściwym wody. Pozostałe gatunki do utrzymania się w toni wodnej wykorzystują ruch, ich płetwy parzyste są osadzone nieruchomo, dzięki czemu stale powstaje siła nośna. Rolę steru wysokościowego przejęła płetwa ogonowa. Inną osobliwą cechą tych ryb jest obecność ruchliwych bądź nieruchomych powiek, które prawdopodobnie spełniają funkcje ochrony mechanicznej dla oczu. Skrzela nie są okryte wieczkiem, wszystkie szpary skrze-lowe otwierają się na zewnątrz.

Pierwsze ślady ryb chrzęstnoszkieletowych zaobserwowano w górnym sylurze, natomiast w de-wonie wyodrębniły się już spodouste i zrostogłowe. Te pierwsze są obecnie reprezentowane przez rekiny i płaszczki.

Różnią się one przystosowaniem do opadania ciała w wodzie. Rekiny przyjęły strategię ciągłego ruchu, mają ciała wydłużone o opływowym kształcie. Płaszczki często opadają na dno, mają ciało spłaszczone, o mocno rozrośniętych płetwach piersiowych i płetwie ogonowej często pozbawionej funkcji ruchu, która u pewnych gatunków jest przekształcona w bicz z jadowym kolcem na końcu. Największy rekin, zwany wielorybim, będący równocześnie największą żyjącą rybą, osiąga 15 m długości i waży ponad 10 ton. Odżywia się planktonem.

Większość rekinów jest jednak aktywnymi drapieżnikami. Wysoką sprawność zabijania zapewniają im trójkątne w kształcie zęby, działające jak nożyce. Rekiny po wgryzieniu się w ofiarę, wyszarpują kawałki mięsa, intensywnie szarpiąc głową lub nawet wprawiając całe ciało w ruch wirowy. Jednymi z bardziej interesujących gatunków są rekiny młoty, ich cechą charakterystyczną jest spłaszczona i rozrośnięta na boki przednia część głowy (oglądana z góry przypomina kształtem młot).

Taki kształt pomaga w sprawnym pływaniu rybom, ponieważ ułatwia utrzymanie ciała w poziomie. Rekiny te w polowaniu posługują się głównie węchem, ponieważ nozdrza i oczy są osadzone na bokach głowy, odległość między nimi może być na tyle duża, że rekin, węsząc na przemian obu nozdrzami, zbliża się do ofiary zygzakiem. Przydenny tryb życia płaszczek spowodował przekształcenie ich pienwszej paiy szczelin skrzelowych w szparę wy-: tryskową, przez którą woda dostaje się do gardzieli.

Ze względu na spodnie położenie otworu i gębowego, woda pobierana w sposób tradycyjny ! mogłaby być zamulona. Wiele płaszczek jest wyposażonych w narządy elektryczne oraz w elektro-i receptory. Drętwy potrafią wytworzyć prąd o napięciu ponad 200 V, służy on nie tylko do obezwładniania ofiar, ale także do elektrolokacji w mętnych wodach, gdzie żyją te ryby. Niektóre i płaszczki powróciły z powrotem do otwartych toni, ogromna powierzchnia ciała zapewnia im dużą j siłę nośną, nawet przy stosunkowo niewielkich i prędkościach.

Przedstawicielami zrostogłowych są chimery, i W przeciwieństwie do spodoustych, ich szpary skrzelowe są przesłonięte wieczkiem skrzelowym, mają raczej niewielkie rozmiary (maksymalme 1,5 metra), brak u nich żołądka, a szczęka Soma jest trwale połączona z puszką mózgową.

Zęby nie występują, w zamian szczęki są zaopatrzone w kostne wyrostki. Są to przystosowania do odżywiania się pokarmem chronionym twardym pancerzem, głównie opancerzonymi bezkręgowcami.

Ryby chrzęstnoszkieletowe nie mają większego znaczenia gospodarczego, chociaż ich mięso jest jadalne. Dominują połowy sportowe. W przemyśle farmaceutycznym wykorzystywana jest chrząstka rekinów i tran pozyskiwany z ich wątrób.

Podobne prace

Do góry